Quyện hÆ¡i đất, bén duyên người

Không gắn bó vá»›i công việc báo chí ngay từ đầu, tốt nghiệp Đại học Khoa học Huế đến tháng 10 năm 2007, Nguyá»…n Viết Lam viết Ä‘Æ¡n xin nhập ngÅ© tại má»™t Ä‘Æ¡n vị Bá»™ Ä‘á»™i Biên Phòng. Sau khóa huấn luyện chiến sÄ© má»›i, anh được Ä‘iều Ä‘á»™ng về công tác tại Tiểu khu 50, BĐBP Nghệ An thị trấn Mường Xén, huyện Kỳ SÆ¡n. Khi Ä‘ó anh vẫn đảm nhận nhiệm vụ của má»™t chiến sÄ© binh nhất nhÆ°ng vá»›i Ä‘am mê, vào những ngày nghỉ cuối tuần “chiến sÄ© viết báo” Nguyá»…n Viết Lam lại xin cấp trên ra ngoài, Ä‘i tá»›i các bản làng gần Ä‘ó lấy tÆ° liệu viết bài ghi chép rồi gá»­i các bài đến các báo Biên phòng hay Quân Ä‘á»™i nhân dân cá»™ng tác.

Trong chuyến “tác nghiệp” đầu tiên, “chiến sÄ© viết báo” được về vá»›i bản nghèo Sa Vang, thuá»™c xã Tà Cạ, huyện Kỳ SÆ¡n, tỉnh Nghệ An. Sinh ra và lá»›n lên ở má»™t huyện miền núi của Nghệ An, anh tưởng nhÆ° Ä‘ã thấm đủ cái khó khăn do nghèo khó mang lại thế nhÆ°ng khi đến Tà Cạ anh má»›i thấy mình vẫn còn sung túc.

“Đến Sa Vang Ä‘úng vào mùa giáp hạt, khi Ä‘ó lượng gạo dá»± trữ của bà con hầu nhÆ° không còn. Người dân họ Ä‘ói quá, ăn từng miếng sắn, rồi lá Ä‘u đủ thay cÆ¡m, rau, những đứa trẻ nhem nhuốc, mặc mỏng manh trong cái rét cắt da, cắt thịt… Hình ảnh nhếch nhác, khuôn mặt tái xanh, bủng beo của đồng bào nÆ¡i Ä‘ây thật sá»± là ná»—i ám ảnh, bất cứ ai thấy cÅ©ng mủi lòng. Lần đầu tiên tôi thấy những cảnh Ä‘ó, Ä‘ang tác nghiệp mà nÆ°á»›c mắt cứ chảy, có vài đồng phụ cấp lấy cho dân bản mà thá»±c sá»± tâm trí cứ Ä‘au Ä‘áu, nghẹn ngào”... - anh chia sẻ lại câu chuyện.

Sau chuyến Ä‘i Ä‘ó anh có viết bài “Sa Vang Ä‘ang Ä‘ói nặng”… Cái Ä‘ói khủng khiếp và cuá»™c sống khốn khổ của bà con Sa Vang hiện lên má»™t cách chân thá»±c qua ngòi bút của má»™t cây bút khoác áo lính Ä‘ã kịp thời thông tin và lay Ä‘á»™ng nhiều tấm lòng hảo tâm cÅ©ng nhÆ° trách nhiệm của chính quyền.

Sau khi được đăng tải, có lẽ bởi sức lan tỏa từ bài báo mà mấy ngày sau những chuyến xe chở gạo cứu Ä‘ói Ä‘ã tấp nập về cứu trợ cho đồng bào. Bà con Sa Vang, Tà Cạ trong mùa giáp hạt năm ấy Ä‘ã không còn bị Ä‘ói nữa. Chuyến Ä‘i đến Sa Vang năm Ä‘ó cÅ©ng se mối lÆ°Æ¡ng duyên tốt lành giữa má»™t “chiến sÄ© viết báo” vá»›i đồng bào các dân tá»™c nÆ¡i miền biên viá»…n.

Năm 2009, Nguyá»…n Viết Lam được Ä‘iều Ä‘á»™ng về công tác tại Báo Biên phòng, chính thức trở thành má»™t quân nhân chuyên nghiệp. Cái duyên vá»›i đồng bào vùng cao cÅ©ng gắn bó vá»›i anh từ đấy.

Má»—i chuyến Ä‘i vùng cao, để lại trong nhà báo Nguyá»…n Viết Lam những ấn tượng Ä‘áng nhá»› nhất là Ä‘ôi mắt thÆ¡ ngây của những đứa trẻ nÆ¡i các bản làng nghèo khó. Giữa cuá»™c sống còn đầy thiếu thốn, gÆ°Æ¡ng mặt trẻ thÆ¡ vẫn bừng sáng những nụ cười. Đó là nguồn cảm hứng bất tận để anh Ä‘Æ°a sá»± lạc quan và hy vọng vào các tác phẩm báo chí của mình.

Sẵn sàng đồng cam cá»™ng khổ

Vá»›i sá»± xông xáo, nhiệt huyết của mình, chỉ trong vòng 5 năm đầu tiên về công tác tại báo Biên phòng, nhà báo Nguyá»…n Viết Lam Ä‘ã Ä‘i đến gần 44 tỉnh, thành biên giá»›i cả nÆ°á»›c. Không phải đến vá»›i những Ä‘ô thị phồn hoa mà chủ yếu là đặt chân tá»›i các vùng biên cÆ°Æ¡ng xa ngái. Anh bảo, chính xuất thân từ má»™t vùng quê, gia Ä‘ình nghèo khó Ä‘ã khiến anh thấy đồng cảm và gắn bó vá»›i bà con đồng bào dân tá»™c miền núi đến vậy. CÅ©ng chính bởi tình cảm Ä‘ó mà anh luôn sẵn sàng đến vá»›i bà con kể cả trong hoàn cảnh nguy cấp nhất.

Còn nhá»› trận lÅ© lịch sá»­ sầm sập kéo đến Sa Ná, xã Na Mèo, huyện Quan SÆ¡n, Thanh Hóa vào tháng 8/2019, Nguyá»…n Viết Lam là má»™t trong những nhà báo đầu tiên lao vào hiện trường để kịp thời Ä‘Æ°a tin bài và hình ảnh thảm khốc nÆ¡i rốn lÅ©. Thời Ä‘iểm Ä‘ó, Sa Ná bị cô lập giữa núi rừng. Ca nô được Æ°u tiên cho các hoạt Ä‘á»™ng cứu trợ. Phóng viên phải tá»± tìm cách vào được trong bản. Vá»›i kinh nghiệm nhiều năm tác nghiệp miền rừng núi anh nghÄ© ngay đến con đường rừng dù con đường Ä‘ó theo người dân bản địa phải băng rừng lá»™i suối Ä‘i bá»™ hết 3-4 tiếng đồng hồ.

“Cả má»™t góc bản làng trù phú, bình yên giờ Ä‘ây bị san phẳng, ngổn ngang đất, cát, cây gá»— dồn ứ, chất thành đống. Nhiều gia Ä‘ình bị mất người thân. Những ngôi nhà yên ấm ngày nào giờ chỉ còn trÆ¡ lại móng, xiêu vẹo trong đống đổ nát. Vào đến nÆ¡i, nhóm phóng viên không ai kìm được lòng, Ä‘âu cÅ©ng thấy nÆ°á»›c mắt của dân. Chúng tôi vừa chụp ảnh, vừa phỏng vấn, vừa rÆ¡i nÆ°á»›c mắt. TrÆ°á»›c mất mát quá lá»›n Ä‘ó, người cứng rắn nhất cÅ©ng không thể cầm được lòng mình…”, nhà báo Nguyá»…n Viết Lam xúc Ä‘á»™ng kể lại khi chứng kiến hình ảnh tang thÆ°Æ¡ng nÆ¡i tâm lÅ©.

Thời gian sau Ä‘ó, anh bám lại Sa Ná má»™t tuần, liên tục các hoạt Ä‘á»™ng để Ä‘Æ°a những thông tin kịp thời nhất đến công chúng, dù môi trường tác nghiệp tiềm tàng nhiều rủi ro, nguy hiểm. Thêm vào Ä‘ó chặng đường trèo Ä‘èo, lá»™i suối trong ngày ra vào bản không phải là việc Ä‘Æ¡n giản nhÆ°ng theo anh, Ä‘iều Ä‘ó không thấm vào Ä‘âu so vá»›i ná»—i Ä‘au mà người dân nÆ¡i Ä‘ây phải gánh chịu.

Tuy nhiên, nhắc đến Ä‘au thÆ°Æ¡ng của bà con Sa Ná, nêu cao tinh thần lá lành Ä‘ùm lá rách anh cÅ©ng không ngần ngại phản ánh những tồn tại bất cập từ công tác từ thiện. Anh không ngần ngại lên án những người từ thiện theo phong trào hay yêu thÆ°Æ¡ng Sa Ná không Ä‘úng cách dẫn đến sá»± cản trở cho công tác cứu há»™ hay sá»± lãng phí món hàng cứu trợ. Bài viết “Hãy yêu thÆ°Æ¡ng Sa Ná Ä‘úng cách” có vấp phải những tranh luận nhÆ°ng Ä‘a phần là nhận được sá»± ủng há»™, chia sẻ của cá»™ng đồng.

Sau Sa Vang, Sa Ná, nhà báo Nguyá»…n Viết Lam vẫn còn rất nhiều những chuyến Ä‘i, đến vá»›i nhiều vùng đất con người mà anh không nhá»› mặt Ä‘iểm tên hết nhÆ°ng tá»±u chung lại vẫn là tấm lòng hÆ°á»›ng về đồng bào nÆ¡i vùng cao của Tổ quốc.

Bên cạnh những bài viết tạo được sá»± lan tỏa trong xã há»™i, anh còn dành nhiều tình cảm cho những mảnh đời khó khăn. Anh tâm sá»±, má»—i lần trá»±c tiếp đối diện vá»›i những mảnh đời bất hạnh là má»—i lần lại thấy xót xa trÆ°á»›c nghịch cảnh và số phận của họ. Những ná»—i Ä‘au, bất hạnh của những thân phận khốn khó nhÆ° thôi thúc, dằn vặt anh phải cầm bút, viết má»™t cái gì Ä‘ó, lên đường nhiều hÆ¡n, đến những nÆ¡i khó khăn hÆ¡n và xông pha về phía họ.

Giống nhÆ° cái cách anh nhận đỡ đầu cho Son - cô bé dân tá»™c KhÆ¡ Mú mồ côi cha mẹ để có đủ kinh phí để sinh sống và học tập. Đó cÅ©ng giống nhÆ° cách anh chạy vạy xin từng bá»™ quần áo, từng cuốn sách cuốn vở hay những trái bóng cho những đứa trẻ miền núi được ấm áp, được học hành, được vui chÆ¡i. Hay nhÆ° cái tâm trạng háo hức phấn khởi chờ đợi cõng từng chuyến hàng từ thiện được gá»­i đến đồng bào miền biên giá»›i dù lúc Ä‘ó Ä‘ã ná»­a Ä‘êm rồi…

Cái nghÄ©a cái tình, cái duyên nợ vá»›i đồng bào miền núi được anh gom góp cóp nhặt trả nợ không chỉ trên những bài viết mà từ chính những hành Ä‘á»™ng thiện nguyện của mình nhÆ° anh quan niệm: “Mình phải làm tốt trách nhiệm của má»™t công dân, má»™t quân nhân, và trách nhiệm của má»™t nhà báo. Tôi tá»± hứa vá»›i bản thân, sức mình tá»›i Ä‘âu thì làm tá»›i Ä‘ó và không bao giờ được phép chùn bÆ°á»›c, bỏ cuá»™c hay gục ngã”.

Nguyá»…n Viết Lam Ä‘ã nhận được nhiều giải thưởng báo chí cho những cống hiến của mình: 2 giải C cuá»™c thi viết về đề tài Tam nông năm 2012 - 2013; Giải Khuyến khích Giải Báo chí toàn quốc xây dá»±ng Đảng, năm 2019; Giải khuyến khích Giải Báo chí toàn quốc Tá»± hào Nông dân Việt Nam 2018-2019, Giải Nhì Giải báo chí toàn quốc “Vì sá»± nghiệp giáo dục Việt Nam” năm 2019”. Tiền thưởng của các giải nhận được, anh đều dành má»™t phần nhỏ cho các hoạt Ä‘á»™ng thiện nguyện.