Những may mắn trong đời

Trong tiếng ve kêu râm ran trên nhiều tuyến phố, tôi đến thăm tÆ° gia của nhà báo – NSNA Phạm Tiến DÅ©ng trong má»™t con ngõ nhỏ tại phố Âu CÆ¡ (Hà Ná»™i). Trong phòng khách của ông treo trang trọng bức ảnh ông Ä‘ang giá»›i thiệu vá»›i Đại tÆ°á»›ng Võ Nguyên Giáp những hình ảnh về chiến thắng Điện Biên Phủ đăng trên số Báo ảnh Việt Nam (BAVN) đầu tiên ra mắt bạn đọc vào 15/10/1954.

Đây là bức ảnh được chụp nhân dịp Ban biên tập BAVN đến xin ý kiến chỉ đạo của Đại tÆ°á»›ng về số BAVN đặc biệt ká»· niệm 55 năm Chiến thắng lịch sá»­ Điện Biên Phủ (7/5/1954 – 7/5/2009) và Ä‘ây là ká»· niệm rất quý đối vá»›i ông.

BAVN cÅ©ng là tờ báo ông gắn bó suốt 30 năm, từ khi tốt nghiệp đại học ở Liên Xô về nÆ°á»›c năm 1978, trưởng thành từ phóng viên đến Phó Tổng biên tập phụ trách báo, cho đến khi được Ä‘iều Ä‘á»™ng sang làm Trưởng ban Biên tập ảnh TTXVN năm 2009. Sau khi nghỉ hÆ°u ở TTXVN ông tiếp tục được mời làm Tổng biên tập Tạp chí Nhiếp ảnh của Há»™i Nghệ sÄ© nhiếp ảnh Việt Nam. Có thể nói cả cuá»™c đời ông gắn bó vá»›i nhiếp ảnh, đặc biệt là ảnh báo chí.

Trong cuá»™c đời nhiếp ảnh của mình, ông cho rằng may mắn nhất là được ghi lại những hình ảnh đầu tiên của hai nhà du hành vÅ© trụ Phạm Tuân và Vichtor Gorbatko bay vào vÅ© trụ cách Ä‘ây Ä‘úng 40 năm về trÆ°á»›c. Ông kể, đầu năm 1980 ông được TTXVN cá»­ sang Matxcova làm nhiệm vụ hợp tác vá»›i NXB Progress của Nga để xuất bản Báo ảnh Việt Nam tiếng Nga.

CÅ©ng thời gian này, trong khuôn khổ ChÆ°Æ¡ng trình Intercosmos, năm 1980 đến lượt phi công vÅ© trụ Việt Nam bay lên vÅ© trụ cùng vá»›i phi công vÅ© trụ Liên Xô. Là phóng viên ảnh của TTXVN thường trú tại Matxcova, nên nhà báo Phạm Tiến DÅ©ng được giao nhiệm vụ vào Trung tâm Đào tạo phi công vÅ© trụ mang tên Gagarin ở thành phố Ngôi Sao để ghi lại toàn bá»™ quá trình tập luyện chuẩn bị cho chuyến bay vào vÅ© trụ của  phi công Việt Nam. Đó là những bức ảnh chân thá»±c, sinh Ä‘á»™ng ghi lại quá trình tập luyện đầy gian khổ của các nhà du hành vÅ© trụ cÅ©ng nhÆ° các hoạt Ä‘á»™ng thể thao, vui chÆ¡i giải trí của gia Ä‘ình của họ.

Đồng thời, trong năm 1980 nhà báo Phạm Tiến DÅ©ng còn ghi vào ống kính hai sá»± kiện khác cÅ©ng rất quan trọng của quốc gia trên đất nÆ°á»›c Liên Xô. Đó là hình ảnh nghệ sÄ© Đặng Thái SÆ¡n Ä‘ang tập Ä‘àn ở Nhạc viện Traicopxki khi vừa giành giải Nhất trong cuá»™c thi piano quốc tế Frederic Chopin lần thứ X ở Thủ Ä‘ô Warszawa của Ba Lan và hình ảnh Ä‘oàn thể thao Việt Nam lần đầu tiên tham dá»± Olympic thế giá»›i tổ chức ở Matxcova.

Ngồi ở sân vận Ä‘á»™ng ông còn được chứng kiến hình ảnh hai nhà du hành vÅ© trụ Phạm Tuân và Gorbatco gá»­i lời chào từ không gian đến các vận Ä‘á»™ng viên và khán giả dá»± Lá»… khai mạc Olympic Matxcova. Được chứng kiến và ghi lại những sá»± kiện lá»›n của đất nÆ°á»›c, ông cho rằng Ä‘ó là niềm may mắn lá»›n lao mà nghề báo Ä‘ã dành cho mình.

Luôn tôn trọng sá»± thật

Là người sở hữu nhiều bức ảnh có giá trị lịch sá»­ của đất nÆ°á»›c, nhà báo Phạm Tiến DÅ©ng cho rằng, khoảnh khắc là đặc tính riêng chỉ có trong nghệ thuật nhiếp ảnh. Bởi đối tượng của nhiếp ảnh chính là hiện thá»±c cuá»™c sống. Người cầm máy bằng tất cả kiến thức, tài năng, sá»± nhanh nhạy của mình, phát hiện nhanh trong dòng chảy cuá»™c sống những lát cắt Ä‘iển hình, những khoảnh khắc đắt giá của cuá»™c sống, của thiên nhiên để kịp thời bấm máy, biến khoảnh khắc Ä‘ó thành lịch sá»­, lÆ°u giữ cho muôn đời sau.

Nhà thÆ¡ Tố Hữu gọi nhiếp ảnh là “nghệ thuật của con mắt tinh đời” quả rất Ä‘úng. Để có những khoảnh khắc đắt giá, người phóng viên phải cảm nhận từng giây, từng phút bằng mọi giác quan, phải dá»± Ä‘oán được các tình huống sẽ xảy ra và phát hiện nhanh nhất chủ thể mình định chụp và dùng mọi khả năng của mình để bấm máy, tóm lấy khoảnh khắc quý báu nhất, Ä‘iển hình nhất của sá»± kiện, của tâm lý nhân vật, vẻ đẹp của thiên nhiên…để truyền tá»›i Ä‘á»™c giả.

Ông cho biết, nhiếp ảnh gia người Mỹ Steve Nordup Ä‘ã nói: “Bạn chụp má»™t bức ảnh báo chí cÅ©ng tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° cầm gÆ°Æ¡ng ra cho mọi người soi. Cái gÆ°Æ¡ng Ä‘ó không được phép biến dạng, mà phải trong sáng, Ä‘úng thá»±c tế. Phải bằng mọi giá giữ lấy lòng tin của Ä‘á»™c giả”. Bởi vậy, trong ảnh báo chí, Ä‘iều này hết sức quan trọng bởi tính chân thật hay còn gọi tính hiện thá»±c, hoặc tính tài liệu, là má»™t trong những đặc tính quan trọng bậc nhất của nhiếp ảnh.

Sá»± thật trong ảnh báo chí là sá»± thật tuyệt đối, là nguyên hình nguyên trạng, không bị má»™t nguyên nhân chủ quan nào chi phối. Để đảm bảo giá trị tÆ° liệu của ảnh báo chí, Ä‘òi hỏi phóng viên ảnh phải luôn tôn trọng sá»± thật. Tuyệt đối không được dùng kỹ thuật để thêm hoặc bá»›t làm méo mó sá»± kiện Ä‘ang diá»…n ra. Đặc biệt, không được dàn dá»±ng, sắp xếp, bố trí đối tượng làm thay đổi sá»± thá»±c vốn có của nó. Nhiệm vụ của phóng viên ảnh là phải ghi lại cho được những giây phút có sức biểu hiện cao nhất, có sức hấp dẫn nhất, chân thật nhất của dòng thác sá»± kiện.

Ảnh báo chí phải học cả đời

Theo ông, ảnh báo chí là má»™t lÄ©nh vá»±c vô cùng khó. Người phóng viên ảnh phản ánh sá»± kiện, quan Ä‘iểm chính trị của mình bằng ngôn ngữ nhiếp ảnh. Phóng viên ảnh trÆ°á»›c hết là nhà báo, máy ảnh chỉ là công cụ tác nghiệp để thể hiện quan Ä‘iểm của mình trÆ°á»›c các vấn đề cần phản ánh. Do vậy, việc trau dồi nghiệp vụ báo chí, lập trường chính trị, nhãn quan của nhà báo là hết sức cần thiết.

Vá»›i cái nghề mà luôn được coi là má»™t trong những nghề nguy hiểm nhất trên thế giá»›i thì ngoài tài năng và khả năng, người phóng viên ảnh cần phải có lòng dÅ©ng cảm, sá»± Ä‘am mê, sá»± cảm thông và kiên nhẫn. Do ảnh là nghệ thuật tạo hình nên ngoài kiến thức của nhà báo, phóng viên còn phải có năng khiếu của má»™t nghệ sÄ©, hiểu biết sâu về ngôn ngữ tạo hình trong nhiếp ảnh để sá»­ dụng vào hoạt Ä‘á»™ng báo chí. Có nhÆ° vậy tác phẩm má»›i có chiều sâu của ná»™i dung và sức mạnh, sá»± biểu cảm của bố cục, đường nét, ánh sáng… và có vậy má»›i có thể tác Ä‘á»™ng mạnh đến người xem. 

Không chỉ vậy,  nhà báo Phạm Tiến  DÅ©ng cÅ©ng cho rằng, học làm báo nói chung và ảnh báo chí nói riêng là phải học cả đời. Học trong trong trường, qua sách báo, qua đồng nghiệp, học trong thá»±c tiá»…n và học ngay từ chính những thành công và thất bại của bản thân. Để thành công trong lÄ©nh vá»±c ảnh báo chí, ngoài kiến thức cần phải có tình yêu, lòng Ä‘am mê và sá»± lao Ä‘á»™ng nghiêm túc. Chỉ có phản ánh hiện thá»±c má»™t cách khách quan, trung thá»±c thì những tác phẩm ảnh báo chí má»›i có giá trị lịch sá»­, má»›i sống mãi vá»›i thời gian và các phóng viên ảnh má»›i được coi là những người “chép sá»­ đất nÆ°á»›c bằng ống kính”. 

Theo Đăng Khoa/ Báo Nhà báo và Công luận