LTS: Trong khi Ä‘a số thị phần quảng cáo, truyền thông trá»±c tuyến chảy vào các nền tảng ná»™i dung số xuyên biên giá»›i thì việc các cÆ¡ quan báo chí trong nÆ°á»›c liên kết vá»›i nhau để không những có tiếng nói mạnh mẽ hÆ¡n trong việc phân phối lại, việc tính toán đến giải pháp thu phí từ người đọc...Vá»›i sá»± phát triển chóng mặt của công nghệ, các cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng không thể chậm chá»… hÆ¡n trong việc  thá»±c hiện chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ má»›i, tìm kiếm đối tác, chuẩn bị nguồn lá»±c để phát triển báo Ä‘iện tá»­ và các kênh mạng xã há»™i, tạo nguồn thu lâu dài. Đó là ý kiến Ä‘áng lÆ°u tâm của nhiều lãnh đạo các cÆ¡ quan báo chí  trong việc tìm kiếm nguồn thu phù hợp trong tÆ°Æ¡ng lai. 

Thống kê không đầy đủ của Bá»™ TT&TT cho thấy, trong 6 tháng đầu năm nay, nhiều cÆ¡ quan báo chí sụt giảm đến 50%, thậm chí 60-70% doanh thu bất chấp việc số người đọc báo tăng lên. Lý do của Ä‘iều này là bởi sá»± phụ thuá»™c quá lá»›n của báo chí Việt Nam vào nguồn thu quảng cáo.

Bài toán nguồn thu là thách thức lá»›n

Nguồn thu chính là ná»—i lo lá»›n nhất của cÆ¡ quan báo chí, đặc biệt trong bối cảnh nguồn thu chính là quảng cáo, truyền thông không những Ä‘ã vÆ¡i Ä‘i mà còn thêm muôn phần khó khăn bởi dịch bệnh.

Có thể nhìn thấy ná»—i lo nặng trÄ©u ấy từ diá»…n Ä‘àn Tổng Biên tập vá»›i chủ đề "Báo chí và bài toán phát triển nguồn thu" do báo Nhà báo và Công luận tổ chức cách Ä‘ây chÆ°a lâu.

Tổng Biên tập báo Kinh tế & Đô thị Nguyá»…n Minh Đức cho hay, khi xảy ra Ä‘ại dịch Covid-19 Ä‘ã bá»™c lá»™ những Ä‘iểm yếu của báo chí trong bài toán tá»± chủ tài chính, phát triển nguồn thu.

Theo ông Đức, bản chất của cÆ¡ quan báo chí, thời gian trÆ°á»›c Ä‘ây là được bao cấp, sang kinh tế thị trường, nhiều cÆ¡ quan báo chí ra đời vá»›i cÆ¡ chế hoạt Ä‘á»™ng khác nhau. Các cÆ¡ quan báo chí của Đảng, của các bá»™, ngành được bao cấp, nhÆ°ng các cÆ¡ quan báo chí của Há»™i, Hiệp há»™i thì lại lập ra để tá»± chủ.

Chính vì thế, mô hình kinh tế báo chí hiện nay Ä‘a dạng kiểu “xôi Ä‘á»—”, không thống nhất, là câu chuyện mô hình và vấn đề tá»± chủ có nhiều bất cập.

Trên thá»±c tế, bản thân cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng nhÆ° doanh nghiệp, phải thu, chi, Ä‘óng thuế cho Nhà nÆ°á»›c, nhÆ°ng đồng thời lại làm nhiệm vụ chính trị.

Ông Đức cho rằng, nếu không có sá»± thay đổi, các cÆ¡ quan báo chí tá»± chủ tài chính hiện nay, Ä‘ã khó khăn sẽ càng thêm khó khăn.

Tổng Biên tập báo Tiền Phong Lê Xuân SÆ¡n chia sẻ, má»™t giai Ä‘oạn dài từ khi bắt đầu xin tá»± chủ cho đến gần cuối thập ká»· đầu của thế ká»· này, báo Tiền Phong hoàn toàn sống bằng tiền bán báo và có những giai Ä‘oạn sống rất tốt.

Tuy nhiên, vá»›i việc báo ra ngày càng dày kỳ hÆ¡n, rốt cuá»™c trở thành báo ra hằng ngày và vá»›i việc xuất hiện ngày càng nhiều hÆ¡n các đối thủ cùng phân khúc, số lượng ấn phẩm chính và ấn phẩm phụ giảm dần.

Thá»±c tế từ khoảng 3 năm nay, doanh thu từ các hoạt Ä‘á»™ng báo chí thuần tuý nhÆ° thu phát hành, thu quảng cáo của báo Tiền Phong Ä‘ã không đủ cân đối thu chi.

Để giải bài toán thu chi, báo buá»™c phải làm má»™t việc không mong muốn là cho phép phóng viên được tham gia trá»±c tiếp làm kinh tế báo chí, tức mời gọi các hợp đồng quảng cáo và truyền thông. 

Theo ông SÆ¡n, việc này mang lại hiệu quả tức thì thể hiện qua má»™t nguồn thu Ä‘áng kể nhÆ°ng rõ ràng là có những ảnh hưởng tiêu cá»±c. Mặc dù Tiền Phong về cÆ¡ bản vẫn Ä‘ang khống chế được trong ná»™i bá»™ hiện tượng doạ dẫm doanh nghiệp để kiếm hợp đồng, nhÆ°ng tính khách quan của phóng viên trong thông tin không thể không bị ảnh hưởng.

Về ảnh hưởng của dịch Covid-19, theo phân tích của các phòng ban chuyên môn của báo thì kịch bản lạc quan nhất, kinh tế nÆ°á»›c ta bùng nổ sau khi khống chế được dịch, doanh thu của báo cÅ©ng vẫn giảm 5%; kịch bản trung bình là giảm 10-15%; kịch bản xấu là giảm 20-25%. 

Tổng Biên tập báo Người Lao Ä‘á»™ng Tô Đình Tuân nhấn mạnh, chÆ°a bao giờ vấn đề nguồn thu lại nóng bỏng nhÆ° hiện nay đối vá»›i nhiều cÆ¡ quan báo chí - đặc biệt là những cÆ¡ quan báo chí tá»± chủ về tài chính.

Theo ông Tuân, khoảng 20 năm trÆ°á»›c, nếu doanh nghiệp muốn chọn vị trí đắc địa hoặc cần đăng thông tin khẩn cấp trên trang quảng cáo má»™t số báo in có uy tín thường phải cậy nhờ thông qua các mối quan hệ, hoặc phải xếp hàng, “đặt gạch”.

Còn hiện nay, để tồn tại, phần lá»›n các cÆ¡ quan báo chí tá»± chủ tài chính phải xây dá»±ng các Ä‘á»™i, nhóm sale, tiếp thị để đến các doanh nghiệp, ngân hàng mời gọi quảng cáo, giá»›i thiệu sản phẩm. Không ít cÆ¡ quan Ä‘ã tháo “vòng kim cô” - cho phép phóng viên được lấy quảng cáo, tham gia viết bài PR để tăng nguồn thu, duy trì bá»™ máy. Đây là Ä‘iều mà trÆ°á»›c Ä‘ây má»™t số báo từng cấm. 

Trong bối cảnh nhÆ° hiện nay, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của các doanh nghiệp mà cÅ©ng là câu chuyện của các cÆ¡ quan báo chí. Phát triển báo Ä‘iện tá»­, xây dá»±ng các trang fanpage trên Facebook, lập các kênh Youtube Ä‘áp ứng nhu cầu của bạn đọc là những hÆ°á»›ng Ä‘i có thể giúp các cÆ¡ quan báo chí tăng nguồn thu.

Tuy nhiên, vấn đề khó khăn hiện nay là kinh phí đầu tÆ° từ Ä‘âu khi phải “chạy ăn từng bữa toát mồ hôi” và chất lượng nguồn nhân lá»±c chÆ°a Ä‘áp ứng vá»›i tình hình má»›i.

Tổng Biên tập báo An ninh Thủ Ä‘ô Nguyá»…n Thanh Bình đặt vấn đề, trong cÆ¡n bÄ© cá»±c của báo in, câu hỏi được đặt ra là vậy tại sao không cố gắng tăng nguồn thu từ báo Ä‘iện tá»­, thậm chí là cả phí truy cập báo Ä‘iện tá»­? Về mặt công nghệ thì giải pháp để thu phí đọc từng tin hay thu phí truy cập đều có thể thá»±c hiện được. 

Về vấn đề thu phí đọc tin, Ä‘iều này có thể hiểu là bạn đọc được miá»…n phí đọc tin thông thường, và phải trả phí để đọc vá»›i những thông tin hay, thông tin “hot”.

Câu chuyện này không má»›i, vì trên thá»±c tế, hình thức bán tin tức này Ä‘ã được má»™t số cÆ¡ quan báo chí triển khai thá»±c hiện nhÆ° TTXVN và Vietnamplus.

Tuy nhiên, khó có thể trông chờ hiệu quả của việc này nhÆ° má»™t nguồn thu Ä‘áng kể cho cÆ¡ quan báo chí, vì hầu hết người đọc báo Ä‘iện tá»­ ở Việt Nam Ä‘ã quen và chỉ muốn đọc miá»…n phí. Số người chấp nhận trả tiền để được xem thông tin rất ít.

Tổng Biên tập báo Nông thôn Ngày nay LÆ°u Quang Định nêu ý kiến, bài toán Ä‘a dạng hóa nguồn thu luôn là thách thức lá»›n của bất cứ cÆ¡ quan báo chí nào, nhất là vá»›i những Ä‘Æ¡n vị Ä‘á»™c lập thu chi.

Theo ông, dù làm gì thì vẫn phải chú ý đảm bảo và không ngừng nâng cao chất lượng các sản phẩm báo chí của mình. Dù chúng ta có làm kinh tế giỏi đến Ä‘âu mà chất lượng tờ báo bị coi nhẹ, thì sá»›m muá»™n cÅ©ng mất uy tín, mất hình ảnh, mất thÆ°Æ¡ng hiệu trong lòng bạn đọc.

Đồng thời, mọi giải pháp phát triển nguồn thu đều dá»±a trên việc phục vụ những Ä‘á»™c giả trung thành của tờ báo

Vietnamplus là má»™t trong những tờ báo tiên phong trong việc thu phí Ä‘á»™c giả, theo ông Lê Quốc Minh - Phó Tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam (ông Minh từng làm Tổng biên tập Vietnamplus), khó khăn nhất khi bán báo online chính là khâu thanh toán. 

Ông Minh cho biết, người Việt không thích thanh toán bằng thẻ tín dụng. Họ cÅ©ng rất ngại sá»­ dụng ví Ä‘iện tá»­. Để tiện lợi cho Ä‘á»™c giả, Ä‘Æ¡n vị này Ä‘ã liên kết vá»›i nhà mạng và chọn tài khoản viá»…n thông làm công cụ thanh toán online.

Ở thời kỳ đầu, tá»· lệ ăn chia mà nhà mạng áp đặt cho tờ báo này là 70 - 30. Trong Ä‘ó, 70% doanh thu từ người đọc báo thuá»™c về nhà mạng, 30% thuá»™c về chủ sở hữu ná»™i dung. Sau nhiều tranh đấu, dù từng được Ä‘iều chỉnh thành 35 - 65, tá»· lệ này không kéo dài được lâu và nhanh chóng bị đẩy về mức cÅ©.

Theo ông Lê Quốc Minh, dù chỉ hưởng 30% doanh thu từ việc bán báo mạng, tòa soạn tiếp tục phải chia sẻ khoản tiền này cho các công ty công nghệ, Ä‘Æ¡n vị kinh doanh. Vá»›i tá»· lệ ăn chia về phÆ°Æ¡ng thức thanh toán nhÆ° hiện nay, các tòa soạn chắc chắn sẽ không thể trang trải được chi phí hoạt Ä‘á»™ng.

Vẫn còn rất nhiều Ä‘iều phải làm để có thể thu phí người đọc báo online. Tuy vậy, “Chúng ta không thể cứ mãi làm việc không công. Thu phí người đọc báo là xu thế tất yếu phải xảy ra”, ông Lê Quốc Minh khẳng định. 

Báo chí liên kết, há»— trợ nhau để cùng tồn tại

Theo Phó Tổng biên tập báo Tuổi trẻ Lê Xuân Trung, muốn thu phí bạn đọc, các cÆ¡ quan báo chí cần làm được tối thiểu 3 việc khó.

Thứ nhất là làm sao phát triển được các ná»™i dung thu được tiền. Đó phải là ná»™i dung mà người đọc thá»±c sá»± quan tâm. 

Thứ hai, làm sao để có được công nghệ thanh toán tiện lợi cho người đọc báo. 

Nếu thanh toán qua tài khoản viá»…n thông, tá»· lệ ăn chia giữa người làm báo và nhà mạng hiện là 30-70. Đây là tá»· lệ Ä‘ang dùng chung không chỉ cho báo chí mà cho tất cả các nhà cung cấp dịch vụ ná»™i dung số. Điều này cần được giải quyết bằng cách cân đối lại tá»· lệ ăn chia, tiến tá»›i sẽ cá thể hoá tuỳ theo từng nhà cung cấp ná»™i dung.

Vá»›i Ä‘iều thứ ba, báo chí phải trả lời được câu hỏi rằng mình có sẵn sàng trở thành má»™t doanh nghiệp hay không? Khi Ä‘ó, bạn đọc sẽ là khách hàng, những người làm báo phải tôn trọng khách hàng của mình nhÆ° má»™t doanh nghiệp thá»±c thụ. 

Bên cạnh Ä‘ó, thay vì cấp ngân sách, Chính phủ và các địa phÆ°Æ¡ng nên đặt hàng báo chí thá»±c hiện các nhiệm vụ tuyên truyền theo các chủ đề, sá»± kiện lá»›n. Những Ä‘Æ¡n vị này cÅ©ng nên tiên phong bằng cách trở thành chính khách hàng, thuê bao trả tiền của các cÆ¡ quan báo chí.

Tổng Biên tập báo Ä‘iện tá»­ VietnamPlus Trần Tiến Duẩn cho hay, để thu phí đạt hiệu quả, các tòa soạn phải định hÆ°á»›ng sản xuất ná»™i dung để Ä‘á»™c giả trả tiền là chuyên sâu vào các lÄ©nh vá»±c cụ thể và phải đầu tÆ° xứng Ä‘áng để nâng cao chất lượng bài viết. Các vấn đề lá»›n, nóng được đặt lên hàng đầu, nếu không sẽ chẳng có lý do gì thuyết phục mọi người đăng ký mua.

Bởi những Ä‘á»™c giả có khả năng trả phí thường là doanh nghiệp, nhà nghiên cứu, cÆ¡ quan báo chí, những người có thu nhập và trình Ä‘á»™ cao, họ cần thông tin từ các chuyên gia, nhà quản lý, bình luận về má»™t chủ đề quan trọng đối vá»›i họ. 

Ná»™i dung đủ thông tin, sâu sắc, chuyên biệt thúc đẩy Ä‘á»™c giả rút hầu bao, Ä‘ó là chìa khóa để giữ chân Ä‘á»™c giả.

Việc thu tiền từ bạn đọc trá»±c tuyến ở Việt Nam hiện nay rất khó nhÆ°ng nếu muốn thay đổi cÆ¡ cấu doanh thu thì các cÆ¡ quan báo chí phải bắt tay vào làm. Quan trọng nhất là phải bảo vệ được bản quyền, không để xảy ra tình trạng má»™t bài báo hay bị hàng chục trang mạng khác cắt về, dán lên trang của mình má»™t cách thoải mái. Việc khóa bài, mời mua báo trá»±c tuyến cần phải được tiến hành đồng thời ở nhiều báo má»›i tạo hiệu ứng tích cá»±c. 

Tổng Biên tập báo Tiền Phong Lê Xuân SÆ¡n đề xuất, nếu có thể, Nhà nÆ°á»›c nên nghiên cứu giải pháp chính sách Ä‘iều hÆ°á»›ng má»™t phần doanh số quảng cáo, truyền thông từ các mạng xã há»™i (mà chủ yếu là của nÆ°á»›c ngoài) trở lại thị trường quảng cáo, truyền thông trong nÆ°á»›c. 

Nên có chính sách bắt buá»™c hoặc thuyết phục các nhà mạng chia sẻ cho các báo má»™t phần lợi nhuận từ dịch vụ cung cấp internet cho những bạn đọc báo Ä‘iện tá»­.

Đồng thời tiếp tục giảm hoặc miá»…n thuế thu nhập doanh nghiệp cho báo chí. Có chính sách há»— trợ báo chí thông qua hình thức đặt hàng khi cần mở những đợt truyền thông, tuyên truyền lá»›n, hoặc đối tác thông tin về những chÆ°Æ¡ng trình quốc gia mang tính dài hÆ¡i…

Tổng Biên tập báo Người Lao Ä‘á»™ng Tô Đình Tuân cho hay, các cÆ¡ quan báo chí, tùy Ä‘iều kiện, quy mô, đặc thù, có thể tạo ra sá»± liên kết, há»— trợ lẫn nhau để cùng tồn tại và phát triển. Việc thu phí truy cập báo Ä‘iện tá»­ có thể thá»±c hiện trong tÆ°Æ¡ng lai, nhÆ°ng nếu không có sá»± liên kết giữa các báo sẽ khá khó khăn để Ä‘i đến thành công. 

Cần thá»±c hiện chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ má»›i, tìm kiếm đối tác, chuẩn bị nguồn lá»±c để phát triển báo Ä‘iện tá»­ và các kênh mạng xã há»™i, tạo nguồn thu lâu dài.

Tổng Biên tập báo Kinh tế & Đô thị Nguyá»…n Minh Đức mong muốn Chính phủ sá»›m ban hành Nghị định, quy định cÆ¡ chế tài chính đối vá»›i các cÆ¡ quan báo chí, theo hÆ°á»›ng ngân sách nhà nÆ°á»›c há»— trợ má»™t phần bằng cÆ¡ chế đặt hàng, có định mức cụ thể, đảm bảo nguồn kinh phí ổn định cho báo chí hoạt Ä‘á»™ng.

Theo Hương Quỳnh/ Vietnamnet