GS,TS. Tạ Ngọc Tấn và PGS.TS Đinh Thị Thúy Hằng chủ trì há»™i thảo “Ranh giá»›i giữa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và tôn trọng quyền riêng tÆ° của công dân trên báo chí”. Ảnh: Nguyên Phong

Phát biểu khai mạc tại há»™i thảo, GS,TS. Tạ Ngọc Tấn, nguyên Ủy viên Trung Æ°Æ¡ng Đảng, Phó Chủ tịch Há»™i đồng Lý luận Trung Æ°Æ¡ng, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông cho biết: Đây là vấn đề phức tạp nhÆ°ng cÅ©ng rất tế nhị, nhiều người có thể chÆ°a quan tâm, có quan tâm nhÆ°ng quan tâm chÆ°a Ä‘úng mức.

“Ranh giá»›i xác định rất khó, giữa sá»± thật khách quan vá»›i việc bảo vệ quyền con người. Kể cả vấn đề nhân vật đồng ý cho báo chí phỏng vấn Ä‘Æ°a tin lên nhÆ°ng việc Ä‘Æ°a tin nhÆ° thế nào để bảo vệ quyền lợi, lợi ích, quyền con người đấy cÅ©ng là vấn đề mang tính trách nhiệm của người làm báo vá»›i công chúng. Há»™i thảo lần này tôi mong rằng má»—i người sẽ chia sẻ những kinh nghiệm của mình từ Ä‘ó má»—i nhà báo đều rút ra được bài học, phát huy được những giá trị nghề và góp phần bảo vệ nâng cao tầm vóc giá trị của má»—i con người Việt Nam”-  GS,TS. Tạ Ngọc Tấn nhấn mạnh.

Phát biểu đề dẫn tại há»™i thảo, PGS.TS Đinh Thị Thúy Hằng (Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí) Ä‘ã giá»›i thiệu má»™t số ná»™i dung liên quan đến quy định pháp luật, quyền tá»± do báo chí, quyền thông tin và quyền về đời tÆ°; chức năng quyền hạn của báo chí… trong các Ä‘iều khoản của Bá»™ Luật Dân sá»±, Luật Báo chí, Luật Tiếp cận thông tin, Luật Tiếp cận thông tin. Giá»›i thiệu các ná»™i dung trong Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo. Giá»›i thiệu các trong ná»™i dung trong khoản 5 Ä‘iều 3 Nghị định 64/2007/NĐ-CP liên quan đến thông tin về đời sống riêng tÆ°...

PGS.TS Đinh Thị Thúy Hằng cÅ©ng cho rằng: Thá»±c tế tình trạng vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức nghề báo vẫn Ä‘ang ngày càng gia tăng gây bức xúc trong nhân dân. Các vi phạm này tuy chỉ xảy ra ở má»™t số nhỏ ở cÆ¡ quan báo chí, má»™t số nhà báo nhÆ°ng cÅ©ng làm ảnh hưởng tá»›i uy tín của báo chí và ảnh hưởng tá»›i uy tín người làm báo. Nhiều thông tin về cá nhân, đời tÆ° Ä‘ang được khai thác trên báo chí và mạng xã há»™i vá»›i nhiều mục Ä‘ích khác nhau, thông tin cá nhân, đời tÆ° được Ä‘Æ°a lên mặt báo làm ảnh hưởng tá»›i đời sống và vi phạm quyền riêng tÆ°.

Chia sẻ kinh nghiệm từ cá nhân, cÆ¡ quan Ä‘Æ¡n vị mình, nhà báo Lê Xuân Trung - Phó Tổng Biên tập Báo Tuổi Trẻ cho biết: HÆ¡n ai hết, nhà báo phải biết rõ giá»›i hạn về mặt luật pháp khi Ä‘á»™ng chạm đến những khía cạnh nhạy cảm liên quan đến nhân thân của những người trong cuá»™c. Bởi lẽ “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tÆ°, bí mật cá nhân và bí mật gia Ä‘ình; có quyền bảo vệ danh dá»±, uy tín của mình”. 

Do Ä‘ó, ngoài những quy định luật pháp, đạo đức, nhà báo phải tuân thủ nguyên tắc “trái tim nóng và cái đầu lạnh” trong cả quy trình làm báo từ đầu vào đến đầu ra của tác phẩm báo chí. Điều Ä‘ó có nghÄ©a là nhà báo hoàn toàn có thể khai thác câu chuyện của nhân vật bằng cảm xúc và nhiệt huyết của mình nhÆ°ng khi thể hiện thành sản phẩm báo chí thì phải phân tích, xem xét bằng lý trí và sá»± tỉnh táo.

Nhà báo Lê Xuân Trung chia sẻ: “Kinh nghiệm thá»±c tế cho thấy khi nhà báo Ä‘ã dồn hết cảm xúc (trái tim nóng) vào sản phẩm thì khó mà đủ tỉnh táo (cái đầu lạnh) để soi xét bằng lý trí. Ở báo Tuổi Trẻ còn có má»™t khâu cá»™ng thêm vào quy trình làm báo để gác cá»­a việc này: Tỉnh táo viên. Đây là những người không tham gia trá»±c tiếp vào quy trình làm báo nhÆ°ng có trách nhiệm xem lại sản phẩm báo chí cuối cùng để tÆ° vấn, góp ý cho Ban biên tập về những vấn đề cần hết sức tỉnh táo”.

Tại há»™i thảo, nhà báo Trần Bá Dung - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Nghiệp vụ Há»™i Nhà báo Việt Nam cÅ©ng chia sẻ về má»™t trường hợp cụ thể trong thá»±c tiá»…n tác nghiệp. Đó là câu chuyện phóng viên Ä‘i phỏng vấn má»™t bệnh nhân HIV, nhân vật đồng ý cho ê kíp quay chính diện, quay mặt. Phóng viên Ä‘ã viết má»™t ná»™i dung về việc đồng ý lên hình, nhân vật Ä‘ã ký. Về nhà phát sóng, không che hình, hôm sau em gái của nhân vật đến làm ầm Ä©, không đồng ý vá»›i việc phóng sá»± Ä‘ài Ä‘ã phát. 

“Lúc này chị phóng viên bỏ giấy cam kết trong túi Ä‘Æ°a cho gia Ä‘ình xem… Ở Ä‘ây tôi thấy ranh giá»›i giữa cái Ä‘úng, cái lý của mình và cái tình cÅ©ng nhÆ° số phận nhân vật, sá»± ảnh hưởng của phóng sá»± tá»›i những người thân trong gia Ä‘ình họ...Điều Ä‘ó phóng viên phải phán Ä‘oán được, đặt mình trong Ä‘ó. Cách ứng xá»­ của phóng viên Ä‘úng nhÆ°ng không hợp. Quyền lợi, sinh mệnh của má»™t nhân vật phải cao hÆ¡n cái lý, cao hÆ¡n quyền được phát sóng, làm ra sản phẩm truyền hình” - nhà báo Trần Bá Dung chia sẻ.

Trao đổi về vấn đề này, nhà báo Nguyá»…n Thu Hà - Trưởng CÆ¡ quan thường trú TTXVN tại Paris (Pháp) cho biết: Việc bảo vệ quyền giữ gìn hình ảnh, quyền riêng tÆ° là rất quan trọng, muốn chụp ảnh hoặc quay phim má»™t người, má»™t nhóm người hoặc má»™t địa Ä‘iểm, tác giả của ảnh hoặc phim phải được thá»±c hiện Ä‘úng pháp luật, tức là phải được sá»± cho phép.

Quyền của má»™t người đối vá»›i hình ảnh của mình được bảo vệ. Bất kỳ ai, nổi tiếng hay ẩn danh, đều có thể phản đối việc sá»­ dụng hình ảnh của họ mà không được họ cho phép, trừ má»™t vài trường hợp ngoại lệ. Nếu nguyên tắc này không được tôn trọng, người chụp ảnh, ghi hình có thể bị kiện ra tòa, phải bồi thường thiệt hại, thậm chí phải Ä‘i tù.

Nhà báo Nguyá»…n Thu Hà cho biết: Quyền riêng tÆ° ở Ä‘ây là sức khỏe, tình cảm và cuá»™c sống gia Ä‘ình, nhà cá»­a, thu nhập, tôn giáo, tín ngưỡng và chính trị,... đều cấu thành các yếu tố trong cuá»™c sống riêng tÆ° của má»—i người. Việc sao chép hoặc phổ biến má»™t hình ảnh liên quan đến người Ä‘ó phải tôn trọng các nguyên tắc của luật bảo mật và quyền đối vá»›i hình ảnh. Do Ä‘ó, bất kỳ hành vi vi phạm quyền hình ảnh nào đều trở thành vi phạm quyền riêng tÆ° và có thể bị phản đối việc công bố thông tin, thậm chí có thể bị kiện ra tòa.

Còn theo nhà báo Đỗ Doãn Hoàng - Báo Điện tá»­ Dân Việt: Chúng ta có luật để chi phối quyền riêng tÆ° của má»—i người trên báo chí và mạng xã há»™i - Ä‘iều này thì Ä‘ã rõ. Song, có những khoảng mờ tranh luận (không quá trầm trọng), thì cần má»™t trái tim nóng và má»™t cái “Tâm” sáng nhằm suy xét. Thể hiện trách nhiệm của nhà báo và cÆ¡ quan họ vá»›i cá»™ng đồng. Rồi, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Hãy đặt mình trong vị trí của nhân vật bị mình Ä‘Æ°a các vấn đề, hình ảnh “riêng tÆ°” ở các mức Ä‘á»™ khác nhau lên báo chí, để hiểu, để thông cảm, để thÆ°Æ¡ng yêu và cÅ©ng là để… căm phẫn. Yêu tha thiết và căm thù mãnh liệt, là hai chiều cảm xúc nhà báo cần có để làm nghề: cÅ©ng là để quyết định mức Ä‘á»™ công bố cái gọi là quyền riêng tÆ° kia lên các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông đến Ä‘âu. Đưa hay không, Ä‘Æ°a theo cách nào!

“Tác phẩm báo chí mà nhút nhát quá, thành ra nhạt nhẽo và vô dụng cho xã há»™i. Táo bạo quá, có khi vô tình làm Ä‘au người khác má»™t cách không cần thiết, vi phạm quy tắc đạo đức và luật pháp về quyền riêng tÆ°. Khi việc làm Ä‘au này thành phong trào mà không được cầm cÆ°Æ¡ng, thì lại còn thành ra nguy hiểm và phản nhân văn” nhà báo Đỗ Doãn Hoàng khẳng định.

CÅ©ng tại há»™i thảo, các đại biểu cÅ©ng tập trung chia sẻ nhiều bài học, ví dụ cụ thể về những lần tác nghiệp. NhÆ° những tác phẩm phóng sá»± Ä‘iều tra, quay lén; ghi lại hình ảnh cÆ¡ quan Ä‘iều tra bắt các quan chức, lãnh đạo; kinh nghiệm về dùng những góc quay để giấu mặt nhân vật, quay sau lÆ°ng, quay dÆ°á»›i chân… góc quay nào vừa có được hình ảnh nhân vật vừa không lá»™ được mặt nhân vật.

Má»™t số nhà báo chia sẻ về cách nhận biết nhÆ° thế nào là vi phạm quyền riêng tÆ°, đời tÆ°, kinh nghiệm về tòa soạn có Ä‘á»™i ngÅ© luật sÆ° để phân định rõ ranh giá»›i giữa vi phạm và không vi phạm. Nhiều đại biểu nêu khi đăng tải má»™t tác phẩm đầu tiên phải phân định được Ä‘âu là ranh giá»›i của đạo đức, của pháp luật, hay đặt vấn đề giá trị truyền thông lên trên hết tất cả.

Má»™t số nhà báo cho rằng má»—i tòa soạn nên đặt quy định hình ảnh nào nên Ä‘Æ°a, không nên Ä‘Æ°a, nên có bá»™ quy định riêng. Cần hệ thống lại thành quyển sổ tay nhỏ, cẩm nang cho phóng viên áp dụng. Ngoài ra các đại biểu còn trao đổi vấn đề nhà báo lạm quyền khi cố tình vi phạm quyền riêng tÆ°, đời tÆ° của nhân vật để nhằm mục Ä‘ích kinh tế…

Tiếp thu những ý kiến Ä‘óng góp tại há»™i thảo, GS,TS. Tạ Ngọc Tấn khẳng định: Má»—i má»™t ví dụ, má»™t trường hợp các đại biểu trao đổi chia sẻ ngày hôm này, dù trong nÆ°á»›c hay ở nÆ°á»›c ngoài sẽ là bài học kinh nghiệm để má»—i người làm báo áp dụng vào thá»±c tiá»…n khi tác nghiệp.

Ở Ä‘ây vấn đề trình Ä‘á»™ nhận thức của người dân cÅ©ng rất quan trọng, báo chí cần tích cá»±c tuyên truyền cho người dân để nâng cao nhận thức về các quy định pháp luật, quyền lợi và nghÄ©a vụ của má»—i người khi bị xâm phạm quyền riêng tÆ°.

Tuy nhiên cách tiếp cận thông tin pháp luật của người dân trong tÆ°Æ¡ng lai có thể sẽ thay đổi nhÆ°ng vấn đề lÆ°Æ¡ng tâm trách nhiệm của người làm báo trÆ°á»›c sau nhÆ° má»™t, chúng ta làm báo về quyền con người, vì tính nhân văn mà chúng ta phải bảo vệ. Luật pháp vẫn phải hoàn thiện, vấn đề quản lý báo chí cÅ©ng thay đổi để phù hợp.

GS,TS. Tạ Ngọc Tấn nhấn mạnh: "Má»—i nhà báo không chỉ quan tâm nâng cao vấn đề nghề nghiệp, nghiệp vụ kỹ thuật, hiểu pháp luật nhÆ°ng trên hết là lÆ°Æ¡ng tâm trách nhiệm của người làm báo. Khi chúng ta nhận thức về nghề nghiệp chúng ta sẽ có trách nhiệm vá»›i từng nhân vật, chúng ta đặt mình vào lợi ích nhân vật".

Theo Lê Tâm/Báo NB&CL