Tượng nghê - hiện vật Bảo tàng Thanh Hóa

Chiến dịch ấy ra đời ở thời Ä‘iểm nhiều chuyên gia lên tiếng về việc các công sở, di tích, cÆ¡ sở tôn giáo... của Việt Nam Ä‘ang tùy tiện sá»­ dụng các sản phẩm, biểu tượng ngoại lai, gây ra cái nhìn méo mó về văn hóa bản địa. Trong số Ä‘ó, những con sÆ° tá»­ Ä‘á Trung Quốc (vốn được dùng để canh lăng má»™) là đối tượng được "Ä‘iểm mặt" nhiều nhất.

Bởi thế, khá dá»… hiểu, khi công văn “dẹp” linh vật ngoại của Bá»™ VH,TT&DL nhận được sá»± đồng thuận lá»›n từ dÆ° luận. Và, trong cuá»™c tọa Ä‘àm sau 3 năm thá»±c hiện công văn này (diá»…n ra trong các ngày 17, 18/10 tại Ninh Bình), Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh & Triển lãm cho biết: nhiều địa phÆ°Æ¡ng Ä‘ã chủ Ä‘á»™ng "trục xuất" các linh vật ngoại lai này khỏi các Ä‘iểm di tích.      

Cho đến thời Ä‘iểm này,  tại các tỉnh từ Thanh Hóa trở ra, việc cung tiến sÆ° tá»­ Ä‘á vào di tích Ä‘ã chấm dứt về cÆ¡ bản. Tuy nhiên vẫn còn má»™t bá»™ phận lá»›n người dân (trong Ä‘ó có cả cán bá»™ quản lý) hoàn toàn không có ý thức về xuất xứ, nguồn gốc của các biểu tượng, sản phẩm ngoại lại. Do vậy, việc bày tượng sÆ° sá»­ Ä‘á, tì hÆ°u, kỳ lân... tại các công sở hoặc không gian công cá»™ng vẫn khá phố biến.

"Thẳng thắn, nhu cầu tâm linh của cá»™ng đồng, đặc biệt là của nhiều doanh nghiệp và quan chức, là khá cao. Và, khác vá»›i các di tích, việc sá»­ dụng linh vật tại nhà riêng hay văn phòng doanh nghiệp lại là vấn đề tế nhị và phần nào thuá»™c về quyền tá»± do của từng cá nhân hay công ty" -TS Trần Trọng DÆ°Æ¡ng (Viện Nghiên cứu Hán Nôm) nhận xét - "Ở mảng này, tôi nghÄ© ta chỉ có thể tuyên truyền, còn tiếp nhận tá»›i Ä‘âu là tùy thuá»™c vào nhận thức của họ".

        ***

Thá»±c chất, ngay từ khi "chiến dịch trục xuất sÆ° tá»­ Ä‘á" được phát Ä‘á»™ng, nhiều nhà nghiên cứu Ä‘ã nhắc tá»›i sá»± cần thiết của những linh vật thuần Việt để Ä‘áp ứng nhu cầu có thật từ cá»™ng đồng. Nói cách khác, chỉ khi có sá»± thay thế ấy, việc đẩy lùi những sản phẩm tâm linh lai căng, má»›i có thể diá»…n ra trọn vẹn.

Thế nhÆ°ng, dù Ä‘ã bÆ°á»›c đầu được sản xuất tại má»™t số địa phÆ°Æ¡ng, những linh vật được lấy cảm hứng từ văn hóa Việt nhÆ° nghê, rồng, sấu Ä‘á...dường nhÆ° vẫn có chút khó khăn trong việc tiếp cận vá»›i người tiêu dùng. NhÆ° nhận xét chung, đối tượng mua các linh vật "thuần Việt" này để sá»­ dụng vẫn chủ yếu là những người nghiên cứu văn hóa, má»™t số công sở nhà nÆ°á»›c hoặc giá»›i sÆ°u tập.

Đặc biệt, chính những Ä‘Æ¡n vị chế tác các linh vật thuần Việt này cÅ©ng có những lo lắng nhất định. Việc chế tác này không thể "rập khuôn" nguyên bản các linh vật Việt tại Ä‘ình, chùa, mà cần có sá»±  sáng tạo khá công phu để phù hợp vá»›i thẩm mỹ của người dùng - nhất là trong việc tạo hình cho các sản phẩm nhỏ nhÆ° chặn giấy, vòng, khánh treo trong ô tô... Thế nhÆ°ng, vá»›i tình trạng xâm phạm bản quyền nhÆ° hiện nay, việc các các mẫu mã này bị ăn cắp là rất dá»… xảy ra.

Để các doanh nghiệp tá»± tin theo Ä‘uổi công việc này, ngành quản lý nên có những cÆ¡ chế há»— trợ phù hợp, mà cụ thể nhất là nghiên cứu cho phép các doanh nghiệp địa phÆ°Æ¡ng được Ä‘á»™c quyền bán những linh vật thuần Việt tại các Ä‘iểm di tích. "Chẳng hạn, chúng tôi được Ä‘á»™c quyền bán sản phẩm nghê Việt của mình tại Ä‘ình vua Đinh ở Ninh Bình. Khi ấy, những thiệt hại do nạn xâm phạm bản quyền sẽ bị hạn chế phần nào" -ông Phạm Bá Ngọc, Giám đốc Công ty Vạn Bảo Ngọc (Ninh Bình) cho biết.

Rõ ràng sau khi Ä‘uổi được “linh vật ngoại” rồi thì phải tìm mọi cách để “linh vật thuần Việt” tiếp quản được khoảng trống để lại.

Theo SÆ¡n Tùng/Báo Thể thao và Văn hóa