Giữa chuyện viết, biên tập tít vừa hay, vừa hấp dẫn, vừa chính xác, vừa khách quan, cân bằng, công bằng không phải lúc nào cÅ©ng là má»™t sá»± kết hợp hoàn hảo.​

Áp lá»±c thời sá»± và nhiều “áp lá»±c khác”, kể cả “câu view” Ä‘ã khiến nhà báo chọn lá»±a kiểu giật tít thiếu công tâm, thiện chí, thậm chí có dấu hiệu lừa dối, nhẫn tâm...

Khai thác yếu tố nhân thân có màu sắc định kiến

Ngày 29/9, má»™t tờ báo lá»›n có bài viết mang dòng tít “Xem xét vụ án vợ Bí thÆ° xã giết người”. Ná»™i dung bài báo thông tin về việc TAND tối cao Ä‘ang xem xét lại trường hợp vụ án bà Lê Thị Hường (42 tuổi, ngụ huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa - VÅ©ng Tàu). Vấn đề đặt ra ở Ä‘ây là, vì sao tác giả không viết tít “Xem xét vụ án Lê Thị Hường giết người” mà chọn lá»±a Ä‘Æ°a yếu tố nhân thân “vợ bí thÆ° xã” vào tít (cả trong bài)? Bà Lê Thị Hường Ä‘úng là vợ của Bí thÆ° xã Kim Long, huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa - VÅ©ng Tàu. Thông tin nhân thân ghi trong tít không sai, nhÆ°ng ở góc Ä‘á»™ đạo đức, có thể thấy rằng, cách giật tít nhÆ° thế - vô tình hay hữu ý - thể hiện màu sắc định kiến vá»›i má»™t nhóm xã há»™i nhất định mà cụ thể ở Ä‘ây là cán bá»™ - đảng viên. Những ví dụ tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° vậy rất nhiều:

Có thể nhà báo khi viết tít không có định kiến, nhÆ°ng việc chọn chi tiết về nhân thân của nhân vật trong những thông tin có tính chất tiêu cá»±c sẽ tác Ä‘á»™ng tá»›i quan Ä‘iểm, cách nhìn của số Ä‘ông.

Ở má»™t đất nÆ°á»›c có nhiều sắc tá»™c anh em chung sống bình đẳng vá»›i sá»± Ä‘a dạng văn hóa, tôn giáo; ở má»™t xã há»™i có nhiều tầng lá»›p, vùng miền vá»›i các vấn đề lịch sá»­; ở má»™t giai Ä‘oạn mà chúng ta chủ trÆ°Æ¡ng há»™i nhập toàn cầu v.v.. vấn đề chống định kiến cần phải được đặt ra và hết sức cẩn trọng trong truyền thông. Bản thân nhà báo và cÆ¡ quan báo chí phải Ä‘i đầu trong việc xóa bỏ những dạng định kiến nhÆ° thế để khích lệ xã há»™i cùng thay đổi.

Chọn chi tiết có tính mạ lỵ, bất nhẫn

Ngày 28/9, má»™t tờ báo lá»›n khi tường thuật về Ä‘ám tang nghệ sÄ© Khánh Nam Ä‘ã chọn cái tít: “Rất ít nghệ sÄ© Việt đến dá»± Ä‘ám tang danh hài Khánh Nam”. Việc tác giả chọn chi tiết “ít nghệ sÄ© dá»± Ä‘ám tang” có thể Ä‘úng trong thá»±c tế, nhÆ°ng Ä‘ó là cách nhận định xúc phạm vong linh nghệ sÄ© và làm Ä‘au lòng người thân của ông.

Má»™t ví dụ khác, Ä‘êm 10/3/2015, má»™t vụ tai nạn đường sắt thảm khốc xảy ra tại Hải Lăng, Quảng Trị: tàu SE5 Ä‘âm vào ôtô tải khiến 3 toa tàu bị lật khỏi đường ray, xe tải đứt Ä‘ôi, lái tàu tá»­ vong, tài xế xe tải bị thÆ°Æ¡ng nặng. Má»™t ngày sau khi vụ tai nạn xảy ra, má»™t tờ báo có bài bình luận vá»›i cái tít: “Tai nạn tàu hỏa thảm khốc: Lái xe ben má»›i là kẻ Ä‘áng chết”.

Khi bài báo này ra đời, cÆ¡ quan Ä‘iều tra chÆ°a có kết luận chính thức về vụ việc nhÆ°ng tác giả Ä‘ã kết tá»™i - mà là tá»™i chết - cho người khác. Giữa quyền tá»± do báo chí và quyền được xét xá»­ công bằng của người bị buá»™c tá»™i là má»™t vấn đề tế nhị, song người làm báo cÅ©ng Ä‘âu có quyền Ä‘óng vai quan tòa.

Những cái tít đầy tính mạ lỵ và nhẫn tâm nhÆ° thế hiện nay vẫn xuất hiện ở nhiều trang báo mạng. Phổ biến là chuyện khai thác hành vi tai tiếng trong quá khứ của nhân vật hoặc “câu khách” bằng chi tiết lập lờ để Ä‘ánh lừa Ä‘á»™c giả, bất chấp cách làm ấy xúc phạm đến những con người cụ thể. Ví dụ: Năm ngoái, khi viết bài giá»›i thiệu cuốn hồi ký của nghệ sÄ© ThÆ°Æ¡ng Tín, VietnamNet giật tít: “ThÆ°Æ¡ng Tín tiết lá»™ cuá»™c tình sóng gió vá»›i ca sÄ© Hồng Nhung”. Ná»™i dung bài báo này Ä‘iểm qua những mối tình được ThÆ°Æ¡ng Tín kể trong hồi ký, trong Ä‘ó, có mối tình vá»›i ca sÄ© Hồng Nhung. NhÆ°ng cô Nhung này không phải là “Hồng Nhung diva”, cô là ca sÄ© người gốc Hoa, chuyên hát nhạc sôi Ä‘á»™ng ở các phòng trà, Ä‘ám cÆ°á»›i. Đọc xong bài báo, Ä‘á»™c giả nhận ra mình bị lừa. Về mặt pháp lý, người giật tít “không sai” nhÆ°ng ở góc Ä‘á»™ dạo đức, chiêu “Ä‘ánh lừa” thông minh này có phần bất nhẫn.

“Bố chồng và con dâu chết trong nhà tắm” là cái tít không chỉ sai về bản chất của sá»± kiện mà còn bất cận nhân tình. Sá»± thật là khi người con dâu bị Ä‘iện giật trong nhà tắm vì bình nÆ°á»›c nóng lạnh kêu la, bố chồng chạy vào cứu và cÅ©ng bị Ä‘iện giật chết tại chá»— (gia Ä‘ình không có người ở nhà, chỉ có 3 cháu nhỏ). Thế nhÆ°ng cái tít vá»›i các cụm từ “bố chồng và con dâu” rồi lại thêm “nhà tắm” được sắp xếp không phải vô tình. Có thể nói, Ä‘ây là cái tít vi phạm đạo đức báo chí nghiêm trọng chỉ vì Ä‘á»™ng cÆ¡ “câu khách”, ngay cả “câu” trên những cái chết Ä‘au lòng

Theo Phan Văn Tú/Tạp Chí Người Làm Báo