Việc quản lý bình luận trên báo Ä‘iện tá»­ (và trên fanpage của các báo) vẫn là má»™t vấn đề phức tạp, khiến nhiều cÆ¡ quan báo chí đứng trÆ°á»›c lá»±a chọn: “cấm” hay “quản”.

Nhiều ưu điểm nổi bật

Trên nhiều tờ báo Ä‘iện tá»­ lá»›n, có uy tín, phần bình luận của công chúng được nhiều người Ä‘ón đọc bởi sá»± sâu sắc, giàu thông tin, qua Ä‘ó có thể nắm bắt nhanh “dÆ° luận” về bài viết, Ä‘ôi khi Ä‘ó còn là ý kiến bổ sung cho bài viết. Bình luận trên báo Ä‘iện tá»­ không chỉ gói gọn trong việc “bình” và “luận” đối vá»›i các vấn đề dân sinh xã há»™i, hay chính sách... mà còn là sá»± gá»­i gắm tâm tÆ°, tình cảm của công chúng. Khi những dòng tâm sá»± được viết ra, cÅ©ng là lúc người viết nhận được sá»± sẻ chia, đồng cảm, thậm chí cả những ý kiến tÆ° vấn, phân tích để họ nhìn nhận thấu Ä‘áo hÆ¡n vấn đề của riêng mình qua những “bình luận” của các Ä‘á»™c giả khác. Nhờ Ä‘ó, mối quan hệ “trên mạng” giữa hàng chục, hàng trăm con người Ä‘ã được thiết lập và giúp nhân vật của câu chuyện cảm thấy “giải tỏa” được những vấn đề của bản thân.

Công chúng tiếp nhận, chia sẻ và phản hồi là thể hiện sá»± quan tâm của mình tá»›i những vấn đề mà báo chí đăng tải, cÆ¡ quan báo chí coi Ä‘ây là nguồn “nuôi đề tài” hoặc mở rá»™ng đề tài, giúp vấn đề được đẩy lên mức cao hÆ¡n, dÆ° luận chú ý nhiều hÆ¡n. Ở phạm vi hẹp, bình luận giúp tờ báo nâng cao vị thế và xây dá»±ng đường hÆ°á»›ng phát triển, còn ở phạm vi rá»™ng giúp công tác quản lý xã há»™i, quản lý đất nÆ°á»›c và phản biện chính sách.

Làm tốt việc quản lý, xá»­ lý, biên tập

Bên cạnh những bình luận mang tính Ä‘óng góp, xây dá»±ng thì cÅ©ng có không ít những ý kiến mang tính kích Ä‘á»™ng, xúc phạm cá nhân, tổ chức hoặc thiếu chính xác, khách quan... Vì thế, tòa soạn báo - nÆ¡i tiếp nhận bình luận của công chúng phải làm tốt việc quản lý, xá»­ lý, biên tập nhằm bảo đảm xuất hiện trên mặt báo là các bình luận có giá trị, phù hợp vá»›i chuẩn má»±c đạo đức, quy định pháp luật và tôn chỉ của tờ báo.

Má»™t số phóng viên, biên tập viên tham gia quản lý bình luận còn thiếu kinh nghiệm, thiếu nhãn quan chính trị.

Vá»›i tâm lý “an toàn là trên hết”, nhiều biên tập viên chỉ cho đăng tải những ý kiến chung chung, những bình luận ở mức “an toàn”, mang tính Ä‘á»™ng viên, chia sẻ là chính mà bỏ qua những bình luận hay của công chúng. Mặt khác, biên tập viên bỏ sót, không nhìn ra “ẩn ý”, sai sót của bình luận nên Ä‘ã cho đăng những ý kiến, quan Ä‘iểm vá»›i ngôn từ thiếu cân nhắc, thiếu tính xây dá»±ng.

Vá»›i những biên tập viên lâu năm, “cứng nghề” và quan tâm đến bình luận của công chúng, việc xá»­ lý bình luận là má»™t công việc thú vị, bởi đọc bình luận Ä‘ôi khi cÅ©ng giống nhÆ° đọc má»™t bài báo, ở Ä‘ó công chúng Ä‘Æ°a ra nhiều vấn đề, góc nhìn khác nhau, thậm chí có thể là những gợi ý hay cho má»™t bài báo má»›i. Ngược lại, không ít biên tập viên non nghề, coi Ä‘ây là công việc nhàm chán, nhàn hạ và dá»… dàng thì không thể nhìn ra Ä‘iểm tích cá»±c, sẽ cho đăng những bình luận nhạt nhẽo, thiếu hấp dẫn, thậm chí là vi phạm những quy định của toà soạn.

Chia sẻ của má»™t biên tập viên báo VnExpress sau Ä‘ây rất Ä‘áng trân trọng: “... Thay vì phải Ä‘i nhiều nhÆ° những ngày còn làm phóng viên, tôi chủ yếu ngồi tại văn phòng để biên tập bài, trả lời thÆ° Ä‘á»™c giả và duyệt comment dÆ°á»›i má»—i bài viết trên VnExpress. Hỏi thăm sức khỏe, trao đổi thông tin thời sá»±, cuá»™c sống, gá»­i link bài, trả lời thắc mắc cho Ä‘á»™c giả... là việc mà má»—i ngày tôi vẫn thường làm. Đối vá»›i nhiều người, có thể việc này gây nhàm chán, quá nhàn hạ và dá»… dàng, nhÆ°ng vá»›i tôi Ä‘ó là niềm vui, là cách duy nhất giữ lượng bài mà Ä‘á»™c giả gá»­i về.

Suốt thời gian làm việc tại Ä‘ây, tôi cảm thấy hạnh phúc vì có rất nhiều Ä‘á»™c giả thân thiết do tôi chăm sóc, dù được các báo khác mời gọi viết bài (có nhuận bút) nhÆ°ng họ vẫn trung thành, không bỏ VnExpress dù chỉ trong suy nghÄ© (cho dù VnExpress không có chế Ä‘á»™ nhuận bút cho bài viết của Ä‘á»™c giả đăng trên mục Cá»™ng đồng). (Trích trong bài “Ná»—i lòng người làm báo Cá»™ng đồng” của Tống Thu Thảo, chungta.vn, ngày 21/6/2014)

Thá»±c tế thời gian qua, má»™t số cÆ¡ quan báo chí Ä‘ã bị kiện, bị cÆ¡ quan quản lý báo chí nhắc nhở, xá»­ lý vì Ä‘ã cho đăng những bình luận của công chúng mang tính xuyên tạc, sai sá»± thật.

Vẫn còn tồn tại trên mặt báo những bình luận, ý kiến mang tính phiến diện, cá»±c Ä‘oan, công kích người khác, cố tình Ä‘Æ°a ra những thông tin sai lệch, Ä‘i ngược vá»›i quan Ä‘iểm, đường lối của Đảng, Nhà nÆ°á»›c, vá»›i tôn chỉ, mục Ä‘ích của cÆ¡ quan báo chí.

Điều này ngoài nguyên nhân chủ quan, còn có nguyên nhân từ số lượng bình luận nhận được má»—i ngày, đặc biệt, đối vá»›i những sá»± kiện, vấn đề nóng, số lượng bình luận có thể tăng gấp Ä‘ôi, gấp ba bình thường. Ví dụ, trung bình má»—i ngày, VnExpress nhận khoảng 30.000 bình luận, nhÆ°ng khi VĐV Hoàng Xuân Vinh giành được Huy chÆ°Æ¡ng Vàng ở Thế vận há»™i Olympic Rio 2016, chỉ riêng tin về sá»± kiện Ä‘ó, VnExpress Ä‘ã nhận được hàng nghìn bình luận và báo Ä‘ã biên tập, xuất bản tá»›i 1.602 bình luận. Số lượng bình luận quá lá»›n trong khi nhân lá»±c thì hạn chế, nhiều trường hợp các phóng viên, biên tập viên phải chia nhau ra để xá»­ lý nhÆ°ng việc biên tập, duyệt và đăng trở nên phức tạp hÆ¡n, chỉ cần má»™t sai sót nhỏ xảy ra thì toàn bá»™ bài viết của phóng viên và công sức, danh tiếng của tòa soạn xây dá»±ng bấy lâu sẽ bị ảnh hưởng.

Đặc biệt, tính nặc danh của những người tham gia bình luận Ä‘ã khiến cho nhiều ý kiến Ä‘Æ°a ra thiếu trách nhiệm, không quan tâm đến các tiêu chuẩn đạo đức và cá»±c Ä‘oan khi phát biểu. Đa phần những người bình luận không kê tên, tuổi, địa chỉ thật của mình, hoặc có kê thì cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng chẳng có cách nào để kiểm chứng tính chính xác của những thông tin Ä‘ó.

Giáo sÆ° truyền thông Arthur Santana tại Đại học Houston khi phân tích ngẫu nhiên 900 ý kiến bình luận má»™t bài viết về vấn đề di cÆ°, ông phát hiện ra rằng: 53% số bình luận vô danh có lời lẽ và thái Ä‘á»™ bất nhã, mất lịch sá»±, còn vá»›i những bình luận bằng danh tính thá»±c, tá»· lệ “bình luận chá»­i rủa” chỉ có 29%. Giáo sÆ° Santana Ä‘ã kết luận, sá»± nặc danh không khuyến khích người bình luận giữ tÆ° cách của mình.

Đến thời Ä‘iểm này, việc quản lý bình luận trên báo Ä‘iện tá»­ (và trên fanpage của các báo) vẫn là má»™t vấn đề phức tạp, khiến nhiều cÆ¡ quan báo chí đứng trÆ°á»›c lá»±a chọn: “cấm” hay “quản”. Má»™t số tờ báo của Việt Nam và ở thế giá»›i Ä‘ã chọn giải pháp Ä‘óng cá»­a fanpage và mục bình luận của tờ báo do không thể quản lý được. Tất nhiên, phÆ°Æ¡ng án nào cÅ©ng có những Æ°u và nhược, nhÆ°ng nếu chọn “quản” thì cÆ¡ quan báo chí phải bảo đảm tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí không vượt ra ngoài khuôn khổ luật pháp, Ä‘i ngược tôn chỉ, mục Ä‘ích của cÆ¡ quan báo chí và những giá trị đạo đức của cá»™ng đồng./.