Phóng viên Nguyá»…n Hạnh, kênh VTC14 của Đài Truyền hình Kỹ thuật số (VTC) Ä‘ã sản xuất ba phóng sá»± truyền hình ngắn và má»™t tọa Ä‘àm trá»±c tiếp 90 phút về xâm hại tình dục (XHTD) trẻ em (TE). Những tác phẩm của nữ phóng viên, theo Ä‘uổi đề tài suốt 4-5 năm qua, góp phần mang đến công lý cho gia Ä‘ình bé gái 3 tuổi bị xâm hại tình dục bởi ông già 77 tuổi ở Ba Vì, Hà Ná»™i. Phóng viên Nguyá»…n Hạnh từng tham gia đối thoại mở vá»›i chuyên gia và nhà quản lý giáo dục về "Vai trò của nhà trường trong việc phòng chống và há»— trợ TE bị XHTD", tại há»™i thảo "Phòng chống XHTD TE: Từ luật pháp, chính sách đến thá»±c tiên".

TrÆ°á»›c, trong và sau khi sản xuất các chÆ°Æ¡ng trình trên, chị Hạnh luôn xin phép gia Ä‘ình và em bé cung cấp những thông tin xung quanh vụ án lên truyền hình. Đồng thời, cÅ©ng thá»±c hiện các biện pháp đảm bảo quyền riêng tÆ° của gia Ä‘ình nhÆ° giấu mặt nạn nhân, làm mờ hình và làm méo tiếng của nạn nhân. 

 

"Tôi không nghÄ© những biện pháp trên giảm tác Ä‘á»™ng của câu chuyện" nữ nhà báo, cho biết. "Các bài báo của tôi vẫn mô tả Ä‘úng người thật việc thật, truyền cảm xúc cho khán giả về hành trình tìm công lý của gia Ä‘ình nạn nhân bị XHTD". 

Nguyá»…n Hạnh cÅ©ng nhÆ° nhiều phóng viên khác hiểu về tầm quan trọng bảo vệ quyền riêng tÆ° của các nạn nhân XHTD và gia Ä‘ình của các em nhờ kinh nghiệm bản thân cÅ©ng nhÆ° qua làm việc vá»›i các chuyên gia và luật sÆ°. 

Tuy nhiên, nhiều tòa soạn vẫn chÆ°a có các văn bản đạo đức quy định cÅ©ng nhÆ° các khóa tập huấn về đề tài này. Do Ä‘ó, còn có phóng viên thiếu nhậy cảm về quyền trên. Năm 2013, báo Lao Ä‘á»™ng đăng thông tin: "Trong má»™t cuá»™c Ä‘iều tra xã há»™i học, có đến 5% trong số các nhà báo được hỏi cho rằng việc công khai danh tính, địa chỉ các trẻ em bị lạm dụng, bị phạm tá»™i, có hoàn cảnh đặc biệt… là bình thường, là tăng tính thuyết phục của bài báo!"

Sá»± thiếu nhậy cảm của báo chí trong việc thá»±c hành quyền riêng tÆ° của trẻ bị xâm hại khá phổ biến. Nghiên cứu năm 2013 của Trung tâm Phát triển Cá»™ng đồng và Công tác Xã há»™i (CODES) tiết lá»™: Khảo sát trên 5 tờ báo Ä‘iện tá»­ được xếp vào top 50 trang web được truy cập hàng đầu VN trong năm 2012 cho thấy: Có đến 548 bài báo có ná»™i dung không đảm bảo sá»± riêng tÆ° cho trẻ em khi đăng tên nạn nhân, tên trường, địa chỉ, ảnh nạn nhân và tên của bố mẹ/người giám há»™ nạn nhân. Gần má»™t ná»­a trong số các nạn nhân là trẻ bị xâm hại và 74% là bé gái. Trong Ä‘ó có nhiều bài (68%) được đăng tải lại nguyên văn trên các trang mạng khác.

Bà Nguyá»…n Thị Lan Minh, chuyên gia Há»™i Bảo vệ Quyền trẻ em, má»™t số cÆ¡ quan báo chí tập trung vào tin giật gân để tăng lượng truy cập. "Họ không cân nhắc đến hậu quả đối vá»›i trẻ em," bà cho biết: "Há»™i nhà báo có quy định 10 Ä‘iểm về đạo đức đối vá»›i nhà báo cÅ©ng nhÆ° các quy định cụ thể trong Luật báo chí Ä‘iều chỉnh việc Ä‘Æ°a tin liên quan đến quyền riêng tÆ°."

Bà Lan Minh, cá»±u Trưởng ban Thanh thiếu niên của Đài Tiếng nói Việt Nam cho rằng má»™t số bài báo về XHTDTE không che mặt nạn nhân và đăng nhiều chi tiết phản cảm khiến người đọc lạc hÆ°á»›ng quan tâm. Hậu quả là má»™t số em bị hàng xóm gọi là "kẻ bị XHTD". "Những bài báo Ä‘ó cho rằng Ä‘ang bảo vệ trẻ em nhÆ°ng thá»±c tế Ä‘ang xâm hại các em," nhà báo Ä‘ang tích cá»±c bảo vệ quyền trẻ em cho biết.

Luật sÆ° Nguyá»…n Văn Tú, Giám đốc Công ty Luật Fanci lập luận rằng những vi phạm trên nhÆ° sá»± xâm hại lần thứ hai đối vá»›i nạn nhân. "Trong má»™t số trường hợp, báo chí Ä‘ã xâm hại nghiêm trọng quyền riêng tÆ° của trẻ," ông cho biết. "Điều Ä‘ó làm trẻ tổn thÆ°Æ¡ng. Điều gì sẽ xảy ra khi các em lá»›n lên và biết thông tin cá nhân của mình bị tiết lá»™?"

Phó Cục trưởng Cục Chăm sóc và bảo vệ trẻ em Nguyá»…n Thị Nga cÅ©ng cho rằng sá»± thiếu nhậy cảm của báo chí trong những trường hợp này là sá»± xâm hại lần thứ hai đối vá»›i nạn nhân và Ä‘ôi khi nguy hại hÆ¡n lần đầu.

"Khi báo chí đăng thông tin nhÆ° vậy, quyền riêng tÆ° của nạn nhân bị xâm phạm. Nó khiến các nạn nhân khác ngần ngại trình báo sá»± việc của mình", bà Nga cho biết." Các cÆ¡ quan liên quan cÅ©ng bị ảnh hưởng khi chÆ°a có kết quả Ä‘iều tra. Chẳng hạn, khi báo đăng, có nhiều câu hỏi nhÆ° sao kẻ tình nghi không bị bắt khi Ä‘ã bị cảnh sát hỏi cung?"

Má»™t số nhà báo nữ không muốn mình bị Ä‘ánh đồng vá»›i những nhà báo nhÆ° vậy. "Bản thân mình là nhà báo đọc còn cảm thấy chối tai chối tai. Bạn đọc không thích những chi tiết nhÆ° vậy xuất bản để bêu riếu nạn nhân," Phan DÆ°Æ¡ng, phóng viên VNExpress chia sẻ: "Đó không thể được coi là thông tin Ä‘áng tin".

Điều 21 về quyền bí mật đời sống riêng tÆ° của Luật Trẻ em qui định "Trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tÆ°, bí mật cá nhân và bí mật gia Ä‘ình vì lợi ích tốt nhất của trẻ em. Trẻ em được pháp luật bảo vệ danh dá»±, nhân phẩm, uy tín, bí mật thÆ° tín, Ä‘iện thoại, Ä‘iện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tÆ° khác; được bảo vệ và chống lại sá»± can thiệp trái pháp luật đối vá»›i thông tin riêng tÆ°.

Điều 33 của Nghị định 56/2017/NĐ-CP làm rõ ná»™i dung của Ä‘iều 21 Luật Trẻ em: "Thông tin bí mật đời sống riêng tÆ°, bí mật cá nhân của trẻ em là các thông tin về: tên, tuổi; đặc Ä‘iểm nhận dạng cá nhân; thông tin về tình trạng sức khỏe và đời tÆ° được ghi trong bệnh án; hình ảnh cá nhân; thông tin về các thành viên trong gia Ä‘ình, người chăm sóc trẻ em; tài sản cá nhân; số Ä‘iện thoại; địa chỉ thÆ° tín cá nhân; địa chỉ, thông tin về nÆ¡i ở, quê quán; địa chỉ, thông tin về trường, lá»›p, kết quả học tập và các mối quan hệ bạn bè của trẻ em; thông tin về dịch vụ cung cấp cho cá nhân trẻ em".

Điều 15 của Thông tÆ° 09/2017/TT-BTTTT, cụ thể hóa Ä‘iều 33 Nghị định số 56/2017/NĐ-CP: "Đối vá»›i báo in, báo nói, báo hình, báo Ä‘iện tá»­, khi thông tin về những vụ việc tiêu cá»±c, vi phạm pháp luật mà trẻ em là nạn nhân hoặc là người liên quan, phải làm mờ hoặc che mặt trẻ em và bảo đảm thông tin bí mật đời sống riêng tÆ°, bí mật cá nhân của trẻ em theo quy định tại Điều 33."

Tuy nhiên, luật sÆ° Lê Ngọc Luân, người bảo vệ nạn nhân thành công trong vụ xâm hại tình dục trẻ em ở VÅ©ng Tàu, cho rằng có khoảng cách lá»›n giữa lý thuyết và thá»±c hành. "Chúng ta phải thá»±c tế. Lý thuyết không đủ. Chúng ta có Luật nhÆ°ng có bảo vệ được trẻ em không?" ông đặt câu hỏi. Luật sÆ° Luân cho phép báo chí phỏng vấn nạn nhân và gia Ä‘ình có che mặt và đăng lời kể của nạn vì ông tin việc xuất bản thông tin Ä‘ó tạo sá»± đồng cảm của dÆ° luận và thúc đẩy các cÆ¡ quan hành pháp thụ lý vụ kiện.

Bài báo được thá»±c hiện trong khuôn khổ chÆ°Æ¡ng trình học bổng báo chí khu vá»±c Đông Nam Á SEAPA 2017.

 Theo Thúy Bình/hanoitv.vn