Nhà báo Khải Đơn 

Những dòng chữ của Khải Đơn nhẹ tênh mà lan tỏa được thông Ä‘iệp sống tích cá»±c, lan tỏa cả những trăn trở về thời cuá»™c làm buốt tim người đọc…

+ Những chia sẻ, những phóng sá»±, bình luận của Khải Đơn luôn song hành cùng sá»± trải nghiệm. Bạn Ä‘ã Ä‘i nhÆ° thế nào, Ä‘ã có được gì từ hàng trăm, hàng ngàn chuyến về miền Tây, qua Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan…, hay những vùng thiên tai, chiến sá»±?

- Vì lý do tường thuật, nên tôi thường Ä‘i nhiều nÆ¡i. Các chuyến Ä‘i công việc thường xen lẫn vá»›i các chuyến Ä‘i chÆ¡i, vì tôi cÅ©ng sống vá»›i sở thích này.

Tôi không đến các địa Ä‘iểm du lịch nổi tiếng vì không thích nÆ¡i Ä‘ông người. Khi đến má»™t nÆ¡i, tôi tìm đến những thứ mình yêu thích. Người đọc thường thấy tôi ở Ä‘âu Ä‘ó quanh các khu vá»±c có xung Ä‘á»™t vì tôi tò mò con người sẽ biến đổi ra sao khi xung Ä‘á»™t xuất hiện, nhân cách của họ, ý niệm của họ về thay đổi, cách họ tiếp cận và tồn tại, cách họ sống sót cùng nhau... là những thứ tôi muốn hút vào mình.

NhÆ° thời tôi tá»›i Nhật Bản, tôi xin phép tổ chức Ä‘ã mời tôi giúp tôi đến được Hashima, hòn đảo bỏ hoang nằm giữa biển Nhật Bản, bởi tôi biết Ä‘ó là má»™t trong những phế tích công nghiệp quan trọng nhất trong giai Ä‘oạn bùng nổ phát triển của Nhật. Những tòa nhà 11 tầng bằng bê tông, xây hÆ¡n 100 năm, nằm giữa biển, không hề sụp gãy, suy chuyển. Và ở Ä‘ó hàng ngàn người Hàn Quốc, Trung Quốc Ä‘ã chôn thây vì phải làm nô lệ lao Ä‘á»™ng trong mỏ than Ä‘ó. Những Ä‘iều nhÆ° vậy, chỉ có thể học được khi đến và nhìn ngắm, cảm nhận sá»± vÄ© đại nhÆ°ng cÅ©ng tàn bạo Ä‘ó của con người…

Tôi cÅ©ng dành rất nhiều thời gian của mình Ä‘i bá»™ trong các rừng quốc gia, núi, những thị trấn nhỏ, đặc biệt là biên giá»›i. Thiên nhiên làm tôi phản chiếu bản thân tốt hÆ¡n, tÄ©nh lặng hÆ¡n và Ä‘ào sâu vào những giá trị mình quan tâm nhÆ° cảm xúc của tôi, sá»± giận dữ, cách vượt qua những Ä‘iều không thể chống cá»± được... NhÆ° khi đến Grand Canyon ở bang Arizona ở Mỹ, tôi Ä‘ã không Ä‘i đến các vị trí ngắm Hẻm Núi Lá»›n bằng xe bus, mà chọn đường chạy dài nhất Bright Angel, để chạy bá»™ từ đỉnh Hẻm núi xuống Ä‘áy hẻm núi, gần sông Colorado. Đường chạy Ä‘ó cao 1.000 feet. Tôi Ä‘ã chạy cá»±c kỳ mệt mỏi suốt 6 giờ, nhÆ°ng khi trở về, tôi nhá»› nÆ¡i ấy thật nhiều. Vẻ đẹp tuyệt diệu Ä‘ó, không thể nào có thể so bằng các bức ảnh, hay đứng chung vá»›i hàng ngàn du khách. Tôi nhá»› từng chú sóc tôi gặp, từng Ä‘oạn hẻm núi tôi vấp ngã, từng mùi cát bụi lấm đầy mặt tôi khi chạy sau hai người phÆ°Æ¡ng Tây khác, màu mây thay đổi ra sao, màu đất từ đỏ thẫm, qua xám, qua vàng, qua trắng... từng tone ra sao. Tôi chọn cách để giác quan của mình thao túng và để nÆ¡i Ä‘ó ghi dấu vào tinh thần tôi theo cách nhÆ° vậy.

Tôi còn tìm đến thÆ° viện địa phÆ°Æ¡ng, quán cafe, vì Ä‘ó là má»™t vài thú vui nhỏ tôi duy trì để không kiệt sức khi Ä‘i đường xa. Tôi uống cà phê nhiều và cố nếm thá»­ càng nhiều loại má»›i càng tốt. Đến thÆ° viện địa phÆ°Æ¡ng là cách để nhìn xem người địa phÆ°Æ¡ng học gì, đọc gì, họ quan tâm đến Ä‘iều gì, và có thứ gì tôi không thể biết được nếu chỉ Ä‘i ngoài đường.

+ Khải Đơn làm báo, rồi viết sách, viết rất nhiều sách trong thời gian ngắn, và đều được người trẻ Ä‘ón nhận cuồng nhiệt. Tại sao lại là người trẻ?

- Đầu tiên, người trẻ - là chính bản thân tôi. Những người viết má»›i thường bắt đầu bằng chủ thể là bản thân, tôi cÅ©ng là người nhÆ° vậy. Tuy nhiên, còn má»™t lý do nữa, Ä‘ó là tôi nhận thấy người trẻ xung quanh tôi Ä‘ang cố gắng chống đỡ vá»›i tuổi trẻ của họ má»™t cách lá»™n xá»™n và mệt mỏi y hệt nhÆ° tôi. Mất niềm tin vào vài giá trị quan trọng. Không có kế hoạch. Sống lá»™n xá»™n. Không tin vào danh tính bản thân. Đánh mất sá»± thân thuá»™c gần gÅ©i... tôi đều Ä‘ã trải qua. Khi viết lại, tôi muốn người đọc tìm thấy thứ họ cảm thấy gần gÅ©i, dá»… chịu, và từ Ä‘ó bá»›t há»—n loạn và sợ hãi hÆ¡n trong cuá»™c đời họ. Và tôi muốn là bạn của họ, nhÆ° chúng tôi là những người đọc và viết cho nhau nghe.

+ Có những vấn đề Ä‘Æ°Æ¡ng đại của giá»›i trẻ mà chính Khải Đơn trăn trở, cật vấn..., bạn gá»­i gắm gì trong từng cuốn sách ấy?

- Ở “Đừng tháo xuống nụ cười”, tôi đổ vào Ä‘ó tất cả những xung Ä‘á»™t thời Ä‘i học của mình, quan niệm về sá»± thành đạt, sá»± mất niềm tin, sá»± vô nghÄ©a của trường lá»›p và định kiến. Có thể nói là hÆ¡i quá liều cho má»™t tuổi trẻ đầy bi quan, nhÆ°ng Ä‘ó là tôi, nguyên bản ở thời kỳ đầu; “Sài Gòn - Thị thành hoang dại” - được viết nhÆ° má»™t tập truyện ngắn xen lẫn tản văn, viết về 8 năm tôi ở Sài Gòn, trÆ°á»›c khi tôi quyết định rời Sài Gòn Ä‘i làm ở Thái Lan khoảng 2 năm. Quyển Ä‘ó nhÆ° má»™t món quà viết cho người lạ đến Ä‘ô thị. Sài Gòn khiến ta có thêm sá»± Ä‘á»™ng viên, dÅ©ng cảm để sống. Vá»›i tôi, Ä‘ó là nÆ¡i nhÆ° vậy; “Ta có bi quan không?” - tôi viết về những cú sốc của mình trong thời gian sau Ä‘ó, má»™t người bạn mất, giá trị bị nhầm lẫn, tổn thÆ°Æ¡ng, bị tấn công....;  “Gập ghềnh tuổi 20” - tôi chỉ xoáy vào vấn đề của người trẻ, Ä‘i học đại học ra sao, học gì, chọn gì, vì sao ta bỏ học, ta xoay sở vá»›i tiền bạc ra sao, công việc tÆ°Æ¡ng lai, cách suy nghÄ© về bản thân và những người xung quanh...

+ Giờ Khải Đơn viết cho các báo, hay cho Facebook và blog cá nhân nhiều hÆ¡n?

- Tôi làm tất cả công việc cùng má»™t lúc, viết bài theo đặt hàng của các báo tại Việt Nam và công việc tại má»™t vài hãng tin quốc tế. Trên website và blog là trang tôi viết những gì yêu thích. Thường Facebook và blog là 2 kênh chính tôi viết những suy nghÄ© hàng ngày, nhÆ° là má»™t cách tập luyện kỹ thuật viết.

+ Mọi người Ä‘ang nói về mối quan hệ giữa báo chí và mạng xã há»™i. Theo Khải Đơn, nhà báo phải “sống” trên mạng xã há»™i ra sao, khi không ít người có thiếu sót, thậm chí sai lầm?

- Tôi cho rằng hai trạng thái này khác nhau. Báo chí có hệ thống xác minh thông tin và Ä‘á»™ng cÆ¡ thông tin riêng. Mạng xã há»™i không có hệ thống xác minh thông tin và có Ä‘á»™ng cÆ¡ cá nhân. Tôi Ä‘ã làm cho hãng tin quốc tế vài năm. Ở công ty, quy định là danh tính của tôi trên mạng xã há»™i cÅ©ng chính là danh tính của tờ báo. Mọi phát ngôn của tôi cÅ©ng là tờ báo phát ngôn - vì người đọc họ chẳng quan tâm Ä‘ó là tôi hay tờ báo của tôi. Vì thế chúng tôi phải ứng xá»­ trên mạng xã há»™i nhÆ° má»™t nhà báo của tờ báo Ä‘ó. Đó là cách tôi ứng xá»­ khi làm cho má»™t hãng tin. Còn khi tôi làm việc tá»± do, trang Facebook là kênh phát ngôn của riêng tôi và tôi Ä‘iều khiển nó nhÆ° tờ báo của cá nhân mình. Tôi rất rành rọt trong công việc và cá nhân.

+ Theo Khải Đơn, người viết báo, làm báo cần trang bị những gì để có thể thá»±c sá»± làm nghề, sống - chết được vá»›i nghề?

- Tôi không rõ những gì là đủ cho má»™t nhà báo. Cá nhân tôi thá»±c hành thường xuyên việc đọc, đọc các sách ngoài tiểu thuyết về phát triển xã há»™i, các vấn đề xã há»™i tôi quan tâm. Tôi làm quen vá»›i digital từ khá sá»›m, và nhận ra nếu không Ä‘iều chỉnh và học thêm kỹ thuật thể hiện và phát hành trên internet, nhà báo sẽ bị bỏ lại. Có rất nhiều nhà báo giỏi tôi tôn trọng nói rằng họ không thể làm sao “câu view” vá»›i Ä‘á»™c giả được. Tôi biết thông tin tốt khó có thể câu view. Tôi Ä‘ã thá»±c hành rất nhiều kỹ thuật tÆ°Æ¡ng tá»± Ä‘i kèm vá»›i sá»± cân bằng giá trị ná»™i dung. Và tôi học cách thỏa hiệp giữa hai bên ná»™i dung - trình bày. Không thể bỏ Ä‘i 1 trong 2, vì Ä‘ó là cách báo chí hiện đại vận hành, là góc mà người viết bị dồn vào trong thời kỹ thuật số. Đó là lí do tôi học các kỹ thuật về digital để ná»™i dung đến tay người đọc tốt hÆ¡n và gần gÅ©i hÆ¡n.

Cuối cùng của má»™t nhà báo, nhÆ° từ xÆ°a đến giờ, là thông tin, xác minh, phỏng vấn, thể loại nào ra thể loại Ä‘ó, là tất cả những gì tôi vẫn thá»±c hành vá»›i việc của mình. Tôi viết bình luận sẽ là bình luận. NhÆ°ng viết phóng sá»± sẽ là phóng sá»±. Viết Facebook thể hiện ý kiến cá nhân sẽ là cá nhân. Tôi không bao giờ nhầm lẫn các thể loại vá»›i nhau và làm tổn thÆ°Æ¡ng đối tượng của mình hay làm lệch Ä‘i ná»™i dung cần thể hiện.

Khải Đơn 

Tôi không mong sẽ... chết vá»›i nghề, mà tôi chọn sống vá»›i nghề này, vì Ä‘ó là giá trị tôi yêu thích. Tôi lá»›n lên bên cạnh những nhà báo chân thành sống được vá»›i nghề. Làm báo không phải sẽ giàu được, và tôi biết Ä‘iều Ä‘ó từ khi bÆ°á»›c vào công việc. NhÆ°ng nếu má»—i ngày đều được viết, làm việc vá»›i thông tin, yêu thông tin Ä‘ó, có đối thoại vá»›i Ä‘á»™c giả, tôi thấy dá»… chịu, yên tâm và hạnh phúc nhiều.

Đó là Ä‘iều khiến tôi thấy sống vá»›i nghề là Ä‘iều thật dá»… chịu.

+ Cảm ơn chia sẻ của Khải Đơn!

Theo Kiên Giang/Báo Nhà báo & Công luận