Câu chuyện về livestream (phát sóng trá»±c tiếp) mà nhà báo Hoàng Mạnh Thắng  -  Biên tập viên báo Tiền phong (giảng viên thỉnh giảng của Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí Há»™i Nhà báo Việt Nam) chia sẻ tại khóa bồi dưỡng “Tường thuật trá»±c tiếp (livestream) bằng Ä‘iện thoại di Ä‘á»™ng dành cho các phóng viên trẻ” sẽ bật mí nhiều Ä‘iều thú vị trong cuá»™c trò chuyện tuần này.

Livestream – “cÆ¡n lốc” tiện ích dành cho các nhà báo hiện đại

+ Trong má»™t cuá»™c tổng kết báo chí năm 2017 có nhận định rằng: Đến năm 2019, video sẽ chiếm 80% tổng lÆ°u lượng dữ liệu trên mạng. Trong khi Ä‘ó, số người dùng mạng xã há»™i cÅ©ng được dá»± báo không ngừng tăng lên. Điều này Ä‘ang tạo nên những xu hÆ°á»›ng báo chí má»›i. Là người có tá»›i gần 10 năm Ä‘am mê vá»›i ảnh và video, quan Ä‘iểm của anh nhÆ° thế nào về vấn đề này?

- Cá nhân tôi hoàn toàn đồng ý vá»›i ý kiến này. Hiện nay, mọi người thường nói vui rằng “ai cÅ©ng có thể làm báo” trên mạng xã há»™i. Và dường nhÆ°, Ä‘ó không chỉ còn là câu chuyện vui nữa mà Ä‘ã trở thành hiện thá»±c trong bối cảnh hiện nay, khi mà cuá»™c cách mạng 4.0 Ä‘i sâu vào cuá»™c sống từ thành thị đến nông thôn, tá»· lệ người dùng smartphone ngày càng cao. Thậm chí, so vá»›i thế giá»›i, Việt Nam có tá»· lệ người dùng mạng xã há»™i lọt vào những top đầu tiên, mạng 4G tại Việt Nam được Ä‘ánh giá ở mức rẻ, dá»… sá»­ dụng vá»›i bất kỳ ai… Trong khi Ä‘ó, Youtube, mạng chia sẻ video lá»›n nhất thế giá»›i cÅ©ng có sá»± phát triển vá»›i tốc Ä‘á»™ chóng mặt… Chủ tịch Tập Ä‘oàn Alphabet, công ty mẹ của Youtube từng công bố rằng Việt Nam đứng thứ 2 trên thế giá»›i về sá»­ dụng kênh Youtube...

+ Tôi thấy livestream hiện rất sôi Ä‘á»™ng ở Mạng xã há»™i, Youtube và Ä‘óng vai trò lan tỏa tin tức, có sức ảnh hưởng không nhỏ tá»›i cá»™ng đồng mạng. Điều này chắc chắn tạo áp lá»±c lên các cÆ¡ quan thông tấn báo chí trong cuá»™c Ä‘ua cung cấp thông tin tá»›i bạn đọc, thÆ°a nhà báo?

- Rõ ràng là chúng ta Ä‘ang đứng trÆ°á»›c nhiều áp lá»±c so vá»›i mạng xã há»™i, mà ở Ä‘ó livestream Ä‘ang chiếm Æ°u thế. NhÆ°ng dÄ© nhiên, công nghệ là tài nguyên chung, không có lý do gì để chúng ta hờ hững vá»›i nó cả. Và thá»±c tế, nền báo chí chúng ta cÅ©ng Ä‘ang “vào cuá»™c” rất mạnh mẽ đấy chứ. Sá»± phát triển của phát sóng trá»±c tiếp hay video trên báo chí há»— trợ rất nhiều cho các nhà báo hiện nay. Trên mạng xã há»™i, có người Ä‘Æ°a thông tin bịa đặt, không Ä‘úng sá»± thật vá»›i mục Ä‘ích xấu, vÆ°á»›ng vào vòng lao lý... nên cho dù bạn có thể đăng tin, hình, video lên MXH, youtube nhÆ°ng cÅ©ng không thể thay thế được những thông tin chính thống từ những nhà báo. Dù thế nào Ä‘i nữa, cuá»™c chạy Ä‘ua này vẫn rất cần những người làm báo trẻ có Ä‘am mê và nhiệt huyết.

+ Thá»±c tế cho thấy, sá»± hiện hữu của smartphone, video, của live video, livestream Ä‘ang trở thành “cÆ¡n lốc” tiện ích mà rõ ràng chúng ta không thể... chối từ?

- Hẳn nhiên rồi, đặc biệt là vá»›i những người làm báo hiện đại. Bạn cứ thá»­ hình dung, vá»›i những tin bài, phóng viên mất 1-2 giờ đồng hồ để chụp ảnh, chỉnh sá»­a ảnh, thiết kế tin bài,… NhÆ°ng vá»›i smartphone, công việc của nhà báo, phóng viên nhanh hÆ¡n rất nhiều. Thú vị hÆ¡n nữa là khi mà Ä‘á»™c giả có thể tiếp cận thông tin, sá»± kiện ngay lúc Ä‘ó qua livestream. Vì thế mà, dù ở rất xa, nhÆ°ng người xem cÅ©ng có thể hòa mình vào sá»± kiện cùng phóng viên. Thậm chí, vá»›i sá»± há»— trợ của livestream 360 Ä‘á»™, phóng viên có thể xoay các vị trí khác nhau nhÆ° Ä‘ang đứng giữa trung tâm của sá»± kiện để mang đến những góc quay phong phú cho Ä‘á»™c giả thưởng thức sá»± kiện. Rõ ràng, video, livestream Ä‘ã mang lại hiệu quả rất lá»›n trong công tác truyền thông; là má»™t xu hÆ°á»›ng tất yếu của báo chí trong cuá»™c cách mạng công nghệ 4.0. Và thá»±c tế là, hiện tại các tòa soạn báo đều Ä‘ang ná»— lá»±c xây dá»±ng tòa soạn báo chí há»™i tụ vá»›i sá»± Ä‘a dạng các hình thức nhÆ° video, ảnh, tọa Ä‘àm, livestream… Và tôi nghÄ©, những lợi thế của livestream chắc chắn tạo nên dấu ấn và sá»± đặc sắc cho báo Ä‘iện tá»­ mà không có loại hình báo chí nào sánh được.

+ Có thể hiểu “bây giờ Ä‘ang là thời đại của phát sóng trá»±c tiếp” không thÆ°a anh?

- Nói nhÆ° vậy có thể là hÆ¡i quá vá»›i hiện tại nhÆ°ng trong má»™t tÆ°Æ¡ng lai không xa sẽ là Ä‘iều hoàn toàn phù hợp. Sá»± phát triển bùng nổ của video cÅ©ng tạo nên má»™t xu thế không thể cưỡng lại đối vá»›i báo chí: tin tức dạng video. Các tòa soạn báo do vậy sẽ không thể đứng ngoài xu hÆ°á»›ng này. Đưa tin video do vậy sẽ là mảng không thể thiếu vá»›i mọi tòa soạn. NhÆ°ng chỉ video thôi là chÆ°a đủ. Việc các nền tảng mạng xã há»™i lá»›n há»— trợ video trá»±c tiếp sẽ đặt ra những bài toán má»›i vá»›i các tòa soạn báo.

Ở góc Ä‘á»™ bạn đọc, chắc chắn các tin video trá»±c tiếp, livestream Ä‘ã, Ä‘ang và sẽ được Ä‘ón nhận mạnh mẽ. Và do vậy, có thể nói, báo Ä‘iện tá»­ hiện Ä‘ang có nhiều lợi thế mà truyền hình và các loại hình khác chính là bởi Ä‘ã áp dụng phát sóng trá»±c tiếp vá»›i các sá»± kiện nóng hổi, quan trọng hay các sá»± kiện Ä‘á»™t ngá»™t nhÆ° bão lÅ©... Mặc dù chất lượng hình ảnh, âm thanh chÆ°a thá»±c sá»± đạt chất lượng cao nhÆ°ng Ä‘ó là thông tin hữu ích mà người dân rất cần. Sá»± nhanh nhạy, linh hoạt và tính tÆ°Æ¡ng tác cao rõ ràng trở thành “đặc sản” vá»›i báo Ä‘iện tá»­ nếu chúng ta khai thác tốt livestream. Trong nhiều trường hợp, truyền hình không làm được việc Ä‘ó vì có khung giờ phát sóng cố định trong khi báo Ä‘iện tá»­ có thể thá»±c hiện ngay.

Mạnh dạn đổi má»›i Ä‘ể “vượt khó”

+ NhÆ°ng xu hÆ°á»›ng báo chí trong thời đại bùng nổ video và mạng xã há»™i có tạo nên nhiều khó khăn đối vá»›i các tòa soạn trong xu thế dịch chuyển này, thÆ°a anh?

- Theo tôi thì khó khăn đầu tiên là khả năng kiểm soát thông tin. Khi “live”, các tòa soạn mất quyền kiểm soát thông tin Ä‘ang phát. Việc kiểm soát thông tin lúc này thuá»™c về các vấn đề, sá»± kiện Ä‘ang được live. Điều này gây rủi ro cho tòa soạn. Thứ 2, là khả năng há»— trợ live của hệ thống quản trị ná»™i dung (CMS - Content Management System). Khi phóng viên ngoài hiện trường và có tin cần phát live, nó Ä‘òi hỏi hệ thống CMS có tính há»— trợ và sẵn sàng cao. Hạ tầng của nhiều tòa soạn có thể chÆ°a Ä‘áp ứng được việc này. NhÆ°ng vá»›i việc video ngày càng trở thành dạng thông tin chủ đạo trên mạng, các tòa soạn báo sẽ không thể đứng ngoài. Tôi nghÄ© chúng ta sẽ phải vượt qua những khó khăn trên bằng cách mạnh dạn đổi má»›i. Biến thách thức thành má»™t cÆ¡ há»™i để làm tốt hÆ¡n vai trò của mình cÅ©ng là má»™t cách để báo chí khẳng định mình.

+ NhÆ°ng ngoài công nghệ thì trình Ä‘á»™, kỹ năng của nhà báo cÅ©ng là má»™t rào cản trong vấn đề sá»­ dụng livestream đối vá»›i các cÆ¡ quan báo chí,  thÆ°a anh?

- Đúng vậy. Việc đổi má»›i, thay đổi để bắt kịp vá»›i xu hÆ°á»›ng này có khi bắt đầu từ việc đổi má»›i tÆ° duy người đứng đầu, tiếp đến là sá»± đổi má»›i nhân sá»±, cần những nguồn phóng viên trẻ, tiếp cận vá»›i công nghệ nhiều. Đặc biệt, thá»±c hiện live video, các tòa soạn cần má»™t phóng viên “há»™i tụ”. NghÄ©a là má»™t phóng viên phải có khả năng vừa viết bài vừa quay video bằng smartphone vá»›i chất lượng chấp nhận được, đồng thời phải Ä‘óng cả vai trò của má»™t MC cho video trá»±c tiếp Ä‘ó. Người phóng viên cần trang bị nhiều kỹ năng, kiến thức nghề nghiệp. Để làm được Ä‘iều này, cần Ä‘ào tạo thêm nhiều kỹ năng cho các phóng viên truyền thống. Khi thá»±c hiện livestream, phóng viên cÅ©ng phải há»™i tụ các vị trí của MC, biên tập viên.

+ Sá»± há»™i tụ là cần có, nhÆ°ng để có má»™t tác phẩm chất lượng, khâu quan trọng nhất là gì thÆ°a anh?

- Để làm được má»™t sản phẩm livestream là rất công phu và cẩn trọng. Việc đầu tiên, phóng viên phải nhận diện, phân tích, sàng lọc sá»± kiện có nên livestream không? Có những vấn đề nhạy cảm khi livestream sẽ phản tác dụng, khi Ä‘ó, hình ảnh, âm thanh của thông tin sẽ mang lại hiệu quả không tốt tá»›i truyền thông. Còn những vấn đề nóng, có giá trị nên khuyến khích livestream để cung cấp thông tin cho Ä‘á»™c giả nhÆ°: thiên tai, cháy nổ, các tiết mục biểu diá»…n văn hóa nghệ thuật...

Bên cạnh Ä‘ó, phóng viên cÅ©ng nên chọn thời Ä‘iểm livestream vì khi livestream phải liên tục, không thể gián Ä‘oạn giữa chừng; nhÆ°ng cÅ©ng không thể phát trá»±c tiếp má»™t sá»± kiện dài hàng giờ đồng hồ vì công chúng không thể theo dõi quá lâu. Vì vậy nên lá»±a chọn thời Ä‘iểm livestream hợp lý để thu hút Ä‘á»™c giả hÆ¡n... Đặc biệt, khâu chuẩn bị phần dẫn nhập, giá»›i thiệu cÅ©ng là má»™t kỹ năng cần có ở phóng viên livestream. Sá»± hấp dẫn của livestream đầu tiên là dữ kiện, hình ảnh, tiếp theo là lời chào bằng tít, sapo. Phóng viên cÅ©ng phải thay đổi khuôn hình liên tục để mang lại nhiều cái nhìn, góc cạnh về thông tin cho Ä‘á»™c giả...

+ Vâng, xin cảm Æ¡n anh!

Theo Hà Vân - Huy Hoàng/Báo Nhà báo và Công luận