Chết hụt giữa rừng Lào

Năm 2017, biết tin Đội quy tập má»™ liệt sÄ© thuá»™c Bá»™ chỉ huy quân sá»± Nghệ An chuẩn bị sang thượng Lào quy tập 8 ngôi má»™ của liệt sÄ© hy sinh Ä‘ã 47 năm ở Ä‘iểm cao 1570 nay thuá»™c nghÄ©a trang Xẩm Thông, huyện Loong Chẹng, tỉnh Xiêng Khoảng.

Khác vá»›i nhiều đợt quy tập khác, đợt này phải cắt rừng sâu Ä‘i qua má»™t bản cÅ© của phỉ nên khó lường trÆ°á»›c mọi nguy hiểm từ tàn quân phỉ. Trung tá Phạm Quang Tám, chính trị viên Đội quy tập kiêm mÅ©i trưởng mÅ©i số 1 Loong Chẹng (thủ phủ cÅ© của Vua phỉ Vàng Pao) chỉ huy. Cùng Ä‘i có lá»±c lượng tăng cường của bá»™ Ä‘á»™i Lào, đặc biệt có bốn cá»±u chiến binh quê ở bốn tỉnh phía Bắc là thân nhân của 4 trong 8 liệt sÄ©.

Tôi tiếp cận ngay thông tin này và chờ ngày lên đường để viết má»™t phóng sá»± hiếm khi gặp. Bởi không chỉ câu chuyện li kì của 4 cá»±u chiến binh ở 4 tỉnh khác nhau lại phát hiện được các liệt sÄ© cùng nằm chung má»™t hàng má»™ mà Ä‘ây là đợt quy tập dá»± báo có tình tiết phức tạp.

TrÆ°á»›c khi sang Lào, trung tá Tám vẫn chÆ°a dám chắc cho tôi Ä‘i cùng vì không chỉ trèo Ä‘èo, lá»™i suối hai ngày trời má»›i có thể đến khu vá»±c tìm má»™ mà còn ẩn chứa những nguy hiểm rập rình không thể Ä‘oán trÆ°á»›c. Cuối cùng, tôi cÅ©ng thuyết phục được trung tá Tám để anh báo cáo Bá»™ chỉ huy.

Đúng hẹn, tôi cùng trung tá Tám và hÆ¡n 20 lính quy tập ngồi trên thùng chiếc xe Gaz 66 cÅ© kÄ© rời Loong Chẹng Ä‘i thêm 20 km nữa để vượt đỉnh rừng cao hÆ¡n 1.000m. Từ đỉnh rừng Ä‘i xuống đường hẹp, cua gấp khúc liên tục.

Đi được hai giờ, chúng tôi rời xe, mở bản đồ, cắt rừng Ä‘i về hÆ°á»›ng có tiếng suối rì rầm. Đó là những nẻo rừng già sên vắt, có khi phải bám vào vách Ä‘á trèo lên, có khi Ä‘u cây “bay” qua vách rừng cheo leo, khi thì lá»™i suối xiết chảy ngang bụng. Đi má»™t ngày ròng rã thì trời đổ mÆ°a. Chúng tôi “hạ trại” trên má»™t đỉnh đồi giữa hai ngả suối bao quanh. Người kê Ä‘á nấu cÆ¡m, người mắc tăng võng, người cầm súng AK đứng gác.

Đêm ập xuống vá»›i những cÆ¡n giông và côn trùng bay rát mặt. Ngày hôm sau trời vẫn đổ mÆ°a, nhÆ°ng lính quy tập vẫn Ä‘i thêm ba giờ nữa để đến tọa Ä‘á»™ có nghÄ©a trang Xẩm Thông. Ngày thứ ba, thứ tÆ° trời vẫn mÆ°a nhÆ° trút khiến lính quy tập không thể nào tìm được hàng má»™ Ä‘ang nằm Ä‘âu dÆ°á»›i bạt ngàn lau cỏ tốt lút đầu người. Trung tá Tám ra lệnh rút quân.

Lá»™i suối, lá»™i rừng bở hÆ¡i tai má»›i ra lại nÆ¡i chiếc Gaz 66 Ä‘ang nằm chờ. Ná»—i buồn “không tìm thấy má»™ liệt sÄ©” chÆ°a kịp vÆ¡i Ä‘i trên từng gÆ°Æ¡ng mặt thì chúng tôi gặp má»™t tình huống cận kề cái chết. Đó là khi chiếc Gaz 66 lá»™ rõ sá»± hỏng hóc sau 53 năm sá»­ dụng (chủ yếu để kéo pháo) Ä‘ang bò lên đỉnh dốc để ra khỏi cá»­a rừng.

Tôi nhìn thấy má»™t lúc có ba người cùng Ä‘iều khiển chiếc Gaz 66. Đó là tài xế Ä‘ang cầm vô lăng trong cabin. Khoảng giữa cabin và thùng xe có hai người khác Ä‘ang ghì tay vào má»™t cần sắt được nối vá»›i bá»™ phận ga và côn của xe bởi cả dây thép lẫn dây dù.

Khi nghe tài xế hô “cài số 1” thì hai người ngồi sau ráng sức bật cần sắt lên và giữ chặt. Đã vượt qua nhiều dốc cua nên ai cÅ©ng hi vọng sắp ra khỏi cá»­a rừng. Bá»—ng từ số 1 cần số của xe bật về số mo do sức tải của xe bằng không. Thế là xe trôi lùi xuống dốc.

Ngay lúc Ä‘ó má»™t tốp lính quy tập nhảy ra khỏi thùng xe và chạy thục mạng để tránh xe Ä‘ang trôi xuống phía họ. Má»™t người ngã giữa đường may mắn được đồng Ä‘á»™i kéo dậy. Tôi cÅ©ng đứng dậy nhÆ°ng Ä‘ó là khoảnh khắc bình tÄ©nh đến lạ lùng. Tôi quan sát hÆ°á»›ng xe trôi, hai bàn tay ôm chặt máy ảnh. Nếu xe lùi thẳng thì sẽ rÆ¡i xuống vá»±c, lúc Ä‘ó tôi sẽ nhảy qua thùng xe. Rất may, tài xế Ä‘iều khiển chiếc xe lùi vào bờ ta-luy dÆ°Æ¡ng bên vách núi.

Trên đường về lại quê Việt và cả khi ngồi viết phóng sá»± “Người anh Ä‘i tìm em” (đăng trên Lao Động cuối tuần) và phóng sá»± ảnh đăng trên Nhà báo & Công luận tôi vẫn rùng mình vì suýt nữa bỏ mạng dÆ°á»›i vá»±c sâu hy hút trời mÆ°a của rừng Lào.

Bám theo đề tài bên kia biên giá»›i

Năm 2005, từ má»™t bản tin thời sá»± về nạn buôn bán phụ nữ qua biên giá»›i trên VTV1, tôi tìm hiểu về đề tài này. Thấy không chỉ những cô gái trẻ ở các tỉnh phía Bắc mà nhiều nạn nhân ở Nghệ An cÅ©ng bị lừa bán sang bên kia biên giá»›i. Tôi báo cáo đề tài và Tòa soạn Tuổi Trẻ cuối tuần (nay là Tuổi Trẻ chủ nhật) đồng ý làm phóng sá»±.

Tôi chọn địa bàn thị xã Móng Cái (Quảng Ninh) để tác nghiệp. Đó là má»™t buổi sáng, khi Ä‘ang ngồi chuyện trò vá»›i “nguồn tin” bên bờ sông Bắc Luân (nối hai bờ biên giá»›i Việt - Trung, chảy qua địa phận thị xã Móng Cái) thì thấy má»™t chiếc thuyền từ bờ sông bên kia hÆ°á»›ng về phía thị xã Móng Cái. Đúng nhÆ° “nguồn tin” báo trÆ°á»›c “có má»™t cô gái Việt vừa thoát khỏi bọn buôn người Ä‘ang trở về trên chiếc thuyền máy”.

Khi thuyền vừa cập bến, chúng tôi tiếp cận nạn nhân ngay. Đó là cô gái 20 tuổi, quê huyện Diá»…n Châu (Nghệ An) quần ống cao, ống thấp Ä‘ang sải những bÆ°á»›c chân mệt mỏi trên cát, hai bàn tay ôm kín mặt khóc tức tưởi vì bị lừa bán sang “Ä‘á»™ng quá»·” bên kia biên giá»›i.

Tôi gọi Ä‘iện về Tòa soạn báo tin vừa tiếp xúc vá»›i má»™t cô gái trẻ bị lừa bán sang bên kia biên giá»›i má»›i thoát thân trở về. Cảm Ä‘á»™ng trÆ°á»›c thân phận của cô gái trẻ và thấy vấn nạn Ä‘ang phổ biến dọc các tỉnh biên giá»›i phía Bắc, tôi nêu ý định sẽ Ä‘iều tra tại các tỉnh dọc biên giá»›i để mở rá»™ng đề tài. Tòa soạn đồng ý ngay và dặn “thâm nhập kÄ©, nhiều tÆ° liệu để làm chuyên đề về vấn nạn này”.

Rời “nguồn tin” tôi ngồi xe Ä‘ò liên tỉnh Ä‘i sang Lạng SÆ¡n. Làm xong việc vá»›i Công an Lạng SÆ¡n tôi Ä‘i tiếp sang Cao Bằng. Tại Ä‘ây, tôi đến trình giấy giá»›i thiệu, thẻ nhà báo vá»›i Đồn biên phòng cá»­a khẩu quốc tế Tà Lùng để tìm hiểu về đề tài Ä‘ang theo Ä‘uổi, nhÆ°ng tình thế không dá»… dàng lắm.

Loay hoay nÆ¡i đất khách quê người, nếu không xoay trở tốt thì đề tài dá»… bị “hụt hÆ¡i”, có thể làm hỏng chuyên đề. Tôi mở Ä‘iện thoại liên hệ vá»›i người thân ở Bá»™ TÆ° lệnh Bá»™ Ä‘á»™i biên phòng...

Đêm hôm Ä‘ó, cuốn sổ ghi chép của tôi dày thêm những trang tÆ° liệu. Trong Ä‘ó, tôi chú ý đến thông tin má»™t số cô gái Việt bị lừa bán sang bên kia biên giá»›i phải cam tâm làm nghề mại dâm. Tôi xin Đồn biên phòng tạo Ä‘iều kiện cho qua cá»­a khẩu, Ä‘i thêm khoảng 200 km đến địa Ä‘iểm có các cô gái nêu trên.

Tại Ä‘ây, trong dãy nhà nhỏ của má»™t thị trấn sầm uất, khi biết tôi là người Việt má»›i sang, hai cô gái tá»± giá»›i thiệu quê Hải Phòng chào khách và “ôm eo” khách vào nhà ngay. Đó là má»™t gian nhà chỉ có má»—i chiếc chiếu dá»±ng nÆ¡i góc tường. Cô gái chỉ vào chiếc chiếu, mời mọc. Tôi bàn vá»›i người dẫn đường đặt má»™t bữa cÆ¡m trÆ°a để mời được nhiều cô gái đến “tâm sá»±” vá»›i kinh nghiệm là sẽ thu thập được nhiều thông tin về cảnh đời thiếu nữ bị lừa bán sang Ä‘ây.

Sau chuyến Ä‘i Ä‘ó, tôi về Hà Ná»™i tiếp xúc vá»›i ông Tăng Huệ - TÆ° lệnh Bá»™ Ä‘á»™i biên phòng. Dịp Ä‘ó, báo Tuổi Trẻ cuối tuần đăng chuyên đề “Buôn bán phụ nữ qua biên giá»›i” dài 5 trang.

“Chủ trại bò”

TrÆ°á»›c chuyến Ä‘i này, năm 2003 tôi lên xã miền núi Lượng Minh, huyện TÆ°Æ¡ng DÆ°Æ¡ng. Đây là xã “ma túy” số má»™t tại Nghệ An vá»›i nhiều câu chuyện bi ai. Là xã không có Ä‘àn ông do nghiện ngập và vào rừng vận chuyển ma túy.

Xã trẻ em thất học, phụ nữ cÅ©ng nghiện và làm nghề cung cấp lÆ°Æ¡ng thá»±c, thá»±c phẩm cho dân buôn ma túy trên đỉnh Pù Lôm. Xã mà bất cứ người lạ vào là người dân ngồi trong nhà nhìn qua liếp nứa xung quanh là biết ngay. Vấn đề “nóng”, nhức nhối đến ná»—i quân Ä‘á»™i, công an tổ chức nhiều đợt truy quét vùng rừng quanh đỉnh Pù Lôm nhÆ°ng khi lá»±c lượng truy quét rút thì ma túy lại hoành hành.

Nhận thấy vấn đề Ä‘ang thời sá»±, tôi ngược rừng ấp ủ đề tài phóng sá»± “Đột nhập thung lÅ©ng ma túy Pù Lôm”. Hôm ấy, đến xã Ä‘ã chiều, tôi trao đổi công việc vá»›i ông Cụt Xuân Ninh - Phó Chủ tịch HĐND xã (hiện ông là Bí thÆ° đảng ủy, chủ tịch HĐND xã) xong thì ông Ninh nhận lời dẫn tôi Ä‘i.

Để an toàn, ông dẫn tôi về nhà, lấy bá»™ quần áo của ông thường Ä‘i rẫy để tôi mặc. Ông còn Ä‘Æ°a cho tôi cái dỏ mây mang chéo qua vai y nhÆ° dân bản Ä‘i làm rẫy. Tôi mang vào và bỏ cái máy ảnh du lịch vào dÆ°á»›i lá»›p lá.

Lên đến ná»­a dốc Pù Lôm, ông ghé tai tôi, dặn “Giờ không nói tiếng kinh nữa. Biết tiếng dân tá»™c Thái thì nói, không thì thôi. Lên Ä‘ây, gặp “dân” ma túy không được chụp ảnh. Chụp là nó bắn ngay”.

Trời sẩm tối, chúng tôi vừa lên tá»›i đỉnh Pù Lôm thì gặp má»™t thanh niên người dân tá»™c lÆ°ng mang ba lô. Ông Ninh và người này nói chuyện vá»›i nhau. Đến khi người này soi Ä‘èn pin vào tôi rồi hỏi ông Ninh. Ông Ninh bảo tôi là người Nam Định, chủ trại bò dÆ°á»›i xã. Mấy hôm gió bão, bò chạy tán loạn, nay nhờ dẫn Ä‘i tìm. Người này không tin, Ä‘oán tôi là cán bá»™ dÆ°á»›i xuôi lên.

Ông Ninh phải giải thích mãi má»›i được. Sau Ä‘ó, người này mang ba lô biến mất. Ông Ninh dẫn tôi đến má»™t số hang hốc mà “dân” buôn ma túy ăn nghỉ. Hang nào cÅ©ng lăn lóc vỏ bia, tàn thuốc lá. Tôi lấy máy chụp nhanh rồi giấu biệt.

Trên đường về ông Ninh bảo: “Người má»›i gặp là “dân” buôn ma túy đấy. Súng ngắn nó dắt trong người. Ba lô nó mang bao giờ cÅ©ng có lá»±u đạn. Nó nghi anh là công an dÆ°á»›i tỉnh lên vì anh mặc áo chật, lòi cái bụng trắng ra. Tôi phải nói mãi anh là chủ trại bò, nó má»›i tin”.

Vừa rồi Tuổi Trẻ cuối tuần đăng phóng sá»± “Đột nhập thung lÅ©ng ma túy Pù Lôm” hai trang nối liền nhau. Cái tít bài nằm trong mÅ©i tên màu đỏ chếch lên, xuyên qua hai trang báo./.

Theo VÅ© Toàn/Người làm báo