Nhà báo Quang Đạm.

Hiểu hÆ¡n về má»™t cuá»™c đời để thấy má»™t thời kỳ ông cha Ä‘ã sống, Ä‘ã chiến đấu, Ä‘ã Ä‘am mê vá»›i nghiệp cầm bút...

Chắt lọc từ nguồn...

Đón chúng tôi trong buổi chiều muá»™n của những ngày tháng 8 lịch sá»­, ông Tạ Quang Ngọc – cá»±u Bá»™ trưởng Bá»™ Thủy sản, con trai của cố nhà báo Tạ Quang Đạm (tên thật là Tạ Quang Đệ) Ä‘ã lật giở từng trang ký ức về người cha Ä‘áng kính của mình qua những bài viết, bức ảnh, những câu chuyện về những năm tháng xÆ°a. Ông kể chúng tôi nghe về truyền thống gia Ä‘ình, về những ký ức tuổi thÆ¡ gắn liền vá»›i cuá»™c đời và sá»± nghiệp của cụ thân sinh. Và cÅ©ng thật may, dịp này ông Ngọc Ä‘ang ấp ủ ý định ra má»™t cuốn sách vá»›i chủ đề về truyền thống gia Ä‘ình để lÆ°u giữ lại cho con cháu thế hệ sau những ká»· niệm Ä‘áng nhá»›. “Tôi rất muốn làm má»™t cái gì Ä‘ó thể hiện được sá»± tiếp nối, trao truyền xuyên suốt từ bà ná»™i (nữ sÄ© Sầm Phố - PV) đến bố, rồi ông bác Tạ Quang Bá»­u và từ những con người Ä‘ó nhìn thấy truyền thống gia Ä‘ình, thế hệ tÆ°Æ¡ng lai, gìn giữ nét đẹp được hun Ä‘úc từ mảnh đất quê hÆ°Æ¡ng Nghệ An, Nam Đàn địa linh nhân kiệt. Những gì mà chúng tôi có hôm nay, có lẽ Ä‘ã được... chắt lọc từ nguồn” – ông Tạ Quang Ngọc tâm sá»±. Và có lẽ cÅ©ng từ những suy nghÄ© ấy mà ông Ngọc Ä‘ã gìn giữ những ká»· vật của cha suốt nhiều năm qua rồi trao lại cho Bảo tàng Báo chí Việt Nam vá»›i sá»± tin tưởng tuyệt đối. Cuốn bản thảo viết tay “Báo chí Việt Nam trÆ°á»›c Cách mạng tháng Tám” là kho tÆ° liệu quý báu mang giá trị lịch sá»­ về thời kỳ báo chí trÆ°á»›c cách mạng tháng 8/1945. Những trang viết của ông rất ý nghÄ©a, là minh chứng cho sá»± ra đời của rất nhiều tờ báo, nguồn gốc của nhiều cÆ¡ quan báo chí... Và có lẽ cÅ©ng vì giá trị ấy nên ông Ngọc không chỉ muốn giữ lại cho riêng mình mà còn mong được gìn giữ cho thế hệ mai sau nữa.

Qua câu chuyện, ông Ngọc Ä‘ã chia sẻ về những cống hiến của cố nhà báo Tạ Quang Đạm, đặc biệt là những gì cụ để lại cho sá»± nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam. Cụ Đạm đến vá»›i công việc báo chí qua sá»± dìu dắt của đồng chí Trường Chinh, từ Ä‘ó cụ từng bÆ°á»›c trưởng thành, được ghi nhận không chỉ là má»™t nhà báo tài năng, mà còn là học giả có uy tín. Để chứng minh, ông Ngọc Ä‘Æ°a tặng chúng tôi Cuốn sách Má»™t nghề Ä‘áng quý (NXB Chính trị quốc gia – Sá»± thật, Hà Ná»™i, 2011), tập hợp hÆ¡n 50 bài viết của cố nhà báo Quang Ðạm qua các giai Ä‘oạn cách mạng và má»™t số bài viết, cảm tưởng của bạn bè, đồng nghiệp về cuá»™c đời, sá»± nghiệp, đạo đức, nhân cách của cụ. Ông Ngọc bảo rằng, sá»± nghiệp báo chí của cụ thân sinh gần nhÆ° Ä‘ã được tập hợp lại trong cuốn sách này. Ở Ä‘ó còn là những câu chuyện mà những năm tháng đầu cụ “bén duyên” vá»›i nghề viết, rồi Ä‘am mê, cống hiến suốt cuá»™c đời.

Theo lời kể thì cụ Đạm đến vá»›i nghề báo rất ngẫu nhiên: “Anh Trường Chinh bảo: “Hôm nay là ngày thành lập Ðảng (3/2/1947) má»—i đồng chí viết má»™t bài cho báo liếp”. Mọi người rất phấn khởi, hào hứng viết. Tôi cÅ©ng viết má»™t bài. Ðiều này có ý nghÄ©a nhÆ° má»™t bÆ°á»›c ngoặt trong cuá»™c đời tôi. Khi dán lên, anh Trường Chinh Ä‘i xem hết lượt, từng bài má»™t, kỹ lắm. Ðến bài của tôi, anh đứng xem má»™t chốc rồi bảo: “Bài này được. Thôi, anh phụ trách tờ báo liếp này”…” (tr.164).  Sau Ä‘ó, tại buổi họp Ban Thường vụ Trung Æ°Æ¡ng Ðảng (có các đồng chí

Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Lê Ðức Thọ), đồng chí Trường Chinh quyết định Ä‘Æ°a Quang Ðạm vào Ban Biên tập báo Sá»± Thật, dù lúc Ä‘ó cụ chÆ°a là đảng viên.
Cụ kể tiếp: “Từ Ä‘ó, tôi trở thành người làm báo chính thức. Tôi nhá»› khi Ä‘ã làm báo Sá»± Thật rồi, má»™t hôm Bác Hồ gọi vào cho ý kiến để viết bài. Bác hỏi: “Chú làm gì? TrÆ°á»›c chú có viết báo không?”. Tôi trả lời: “ThÆ°a Bác, cháu chÆ°a viết báo. TrÆ°á»›c cháu làm hÆ°á»›ng đạo, thời kỳ ở Cục Thông tin – Bá»™ Tổng Tham mÆ°u, cháu chuyên làm mật mã”. Bác nói: “TrÆ°á»›c chú làm mật mã tức là chú viết má»™t cái gì mà ai không nắm được luật thì không hiểu được, không đọc được, không sá»­ dụng được. Bây giờ làm báo Sá»± Thật thì chú phải làm ngược lại. Chú phải viết thế nào cho ai cÅ©ng hiểu được”…” (tr.165). Ðây là má»™t trong những ká»· niệm sâu sắc nhất trong cuá»™c đời làm báo của cố nhà báo Quang Ðạm mà đến hôm nay khi nhắc lại người con trai của cụ cảm thấy rất tá»± hào. Từ má»™t người ngoại đạo, được sá»± dìu dắt, giúp đỡ, tin cậy của đồng chí Trường Chinh, được sá»± chỉ bảo của Bác Hồ, cố nhà báo Quang Ðạm Ä‘ã trưởng thành cùng vá»›i lịch sá»­ phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam...

Má»™t người viết nghiêm túc

Có lẽ thấm nhuần những lời dạy của Bác Hồ mà cây bút Quang Đạm xây dá»±ng cho mình má»™t phong cách viết riêng, cụ thể, cẩn trọng trong từng câu chữ. Từ tÆ° duy đến hành Ä‘á»™ng, cố nhà báo Quang Đạm luôn trăn trở: “Muốn làm tròn nhiệm vụ cách mạng vẻ vang của mình, trÆ°á»›c hết anh chị em làm báo chúng ta phải cố gắng xác định lập trường cách mạng, thấu suốt đường lối cách mạng, nâng cao giác ngá»™ cách mạng và trau dồi lề lối làm việc cách mạng”.

Qua những trang viết hấp dẫn và phong phú, cuốn sách “Má»™t nghề Ä‘áng quý” nhÆ° má»™t bản tổng kết cuá»™c đời má»™t nhà báo uyên bác, trung thá»±c, vá»›i cái tâm trong sáng, tất cả đều bắt nguồn từ tấm lòng yêu nÆ°á»›c, yêu quê hÆ°Æ¡ng và yêu nghề sâu sắc. Từ quan Ä‘iểm ấy, người làm báo có má»™t lập trường chính trị vững vàng, sống và viết vì sá»± nghiệp đổi má»›i cách mạng của đất nÆ°á»›c. Quả thá»±c, những bài viết của cố nhà báo Quang Đạm không Ä‘Æ¡n Ä‘iệu, cụ thường Ä‘i sâu phân tích, khái quát thành những vấn đề cụ thể. Tác phẩm “Báo chí Việt Nam trÆ°á»›c Cách mạng Tháng Tám” và “Hai mÆ°Æ¡i năm phấn đấu vẻ vang và những bài học kinh nghiệm quý báu” là sá»± khẳng định sá»± nghiệp phát triển báo chí Việt Nam và chặng đường phấn đấu của Báo Nhân Dân. Tiếp Ä‘ó là những dòng tâm sá»± xúc Ä‘á»™ng, chân tình của cụ qua các bài “Má»™t cuá»™c đời làm báo”, “Con đường báo chí theo Trường Chinh”. Đặc biệt, bài “Giữ gìn sá»± trong sáng của tiếng Việt” đối vá»›i những người viết báo Việt Nam có thể xem là kinh nghiệm quý báu mà nhà báo Quang Đạm Ä‘ã rút Ä‘úc từ nghề làm báo.

  Nhà báo Quang Đạm (ngoài cùng bên phải) trong buổi làm việc vá»›i Bác Hồ.

Vá»›i những gì cụ để lại, chúng tôi càng thấm thía nhận định của cố nhà báo Hoàng Tùng: “Ðọc Quang Ðạm, ai cÅ©ng thấy phong cách má»™t người viết nghiêm túc từ chiều sâu ná»™i dung, kết cấu, ngôn ngữ, chính tả, chấm câu, xuống dòng…  Phải là má»™t người có trình Ä‘á»™ học vấn cao, ý thức trách nhiệm đầy đủ trÆ°á»›c người đọc má»›i có thể làm được nhÆ° vậy. Ngày nay mặt bằng trí thức của xã há»™i ta Ä‘ã khác ngày xÆ°a rất nhiều, song phong cách, ý thức trách nhiệm của người viết báo vẫn phải nhÆ° Quang Ðạm”. Không chỉ thế, cố nhà báo Quang Đạm còn là má»™t bậc thầy được bao thế hệ sinh viên báo chí quý mến. Từ năm 1949 cụ dạy môn ngôn ngữ báo chí cho lá»›p viết báo Huỳnh Thúc Kháng. Đầu những năm 1950, cụ tiếp tục lên lá»›p tại trường Tuyên huấn Trung Æ°Æ¡ng (nay là Phân viện Báo chí và Tuyên truyền). Tập bài giảng “Quan Ä‘iểm báo chí” của cụ là má»™t trong số rất ít giáo trình, tài liệu hÆ°á»›ng dẫn nghiệp vụ báo chí đầu tiên ở nÆ°á»›c ta. Cụ còn được mời tá»›i giảng bài và nói chuyện tại nhiều trung tâm khoa học lá»›n của miền Bắc, được những nhà báo lão thành nhÆ° cố nhà báo Hoàng Tùng suy tôn là pho “từ Ä‘iển sống”, cố nhà báo Hữu Thọ, nhà báo Phan Quang nhắc đến nhÆ° má»™t “cây đại thụ” vá»›i sá»± yêu mến, trân trọng về tài năng và đức Ä‘á»™...

Theo Sông Mây - Huy Hoàng/Báo Nhà báo và Công luận