Câu chuyện tưởng cÅ© mà má»›i, khi chủ đề “phản biện chính sách” của báo chí được đặt ra trong mối quan hệ ba nhà “Nhà nÆ°á»›c - nhà đầu tÆ° - nhà tiêu dùng”...

Cầu nối giữa nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tÆ°

Gần hai nhiệm kì là Tổng biên tập báo Đầu tÆ°, đến tuổi nghỉ hÆ°u thì chuyển sang làm cố vấn cao cấp báo Đầu tÆ°, Tổng biên tập Tạp chí Nhà đầu tÆ°, lại tham gia giảng dạy về kinh tế. Năng lượng dồi dào hay những Ä‘am mê nghề nghiệp khiến ông chÆ°a dừng chân?

+ Cả hai! Tôi được Đảng, Nhà nÆ°á»›c cho Ä‘i du học 10 năm để từ má»™t học sinh vừa tốt nghiệp phổ thông trở thành má»™t phó tiến sỹ kinh tế. Về nÆ°á»›c làm việc được 30 năm thì được hưởng chế Ä‘á»™ hÆ°u. Tôi nghÄ© mình còn sức lá»±c để cống hiến.

Từ Ba Lan trở về nÆ°á»›c, tôi được phân công về công tác tại Ban Kinh tế TW Đảng khi tuổi đời còn rất trẻ vào Ä‘úng thời Ä‘iểm Đảng ta chuẩn bị khởi xÆ°á»›ng công cuá»™c Đổi má»›i. Đó là những năm tháng đầy ý nghÄ©a và hứng khởi vá»›i công tác nghiên cứu, hoạch định chính sách từng hun Ä‘úc tâm huyết sẽ mãi là má»™t chuyên gia kinh tế. NhÆ°ng năm 1991 - má»™t năm sau khi chuyển về công tác tại Ủy ban Nhà nÆ°á»›c về Hợp tác Đầu tÆ° -  theo nhiệm vụ phân công, tôi đến vá»›i nghề báo, rồi cứ thế bị cuốn vào công việc thú vị này. Nghề báo và lãnh đạo cÆ¡ quan báo chí kinh tế Ä‘ã cho tôi những trải nghiệm lý thú. Càng đồng hành vá»›i doanh nghiệp, vá»›i các nhà đầu tÆ°, càng thấu hiểu doanh nghiệp, nhà đầu tÆ° và thấy rõ chất lượng chính sách.  Đó cÅ©ng là Ä‘á»™ng lá»±c để tôi xây dá»±ng tạp chí Nhà đầu tÆ° nhÆ° hiện nay. Trong cuá»™c đời, có những công việc trở thành lẽ sống thì sẽ khiến chúng ta mãi Ä‘am mê.

Mối quan hệ giữa báo - chí vá»›i doanh nghiệp dÆ°á»›i góc nhìn của ông ở hai thời kì làm Tổng biên tập  có gì khác không?

+ TrÆ°á»›c Ä‘ây và bây giờ, tôi vẫn luôn quan tâm đặc biệt đến mối quan hệ này. Dù là lãnh đạo ở má»™t tờ báo hay má»™t tạp chí thì quan Ä‘iểm của tôi vẫn luôn coi trọng việc “đồng hành”, sát cánh vá»›i doanh nghiệp, nhà đầu tÆ°. Chỉ có Ä‘iều, giữa má»™t tờ báo và má»™t tạp chí sẽ có những cách thức thể hiện khác nhau, làm sao để sá»± đồng hành ấy hiệu quả nhất. Vá»›i báo, sá»± đồng hành ấy tập trung nhiều hÆ¡n vào các bài viết mang tính thời sá»±, mang tính phản ánh, phát hiện. Còn vá»›i tạp chí Ä‘òi hỏi thông tin phải chuyên sâu, tập trung vào những vấn đề nổi lên, có tác Ä‘á»™ng trá»±c tiếp tá»›i hoạt Ä‘á»™ng của doanh nghiệp, nhà đầu tÆ°. Và nếu nhÆ° các báo thường trích dẫn ý kiến của các chuyên gia, thì tạp chí lại cần những bài viết mang tính nghiên cứu của chính các chuyên gia Ä‘ó. Trong mối quan hệ đồng hành, dù trÆ°á»›c Ä‘ây và bây giờ tôi cho rằng, vai trò phản biện chính sách của báo chí là rất quan trọng.

Câu chuyện “phản biện chính sách” trong mối quan hệ giữa báo chí và doanh nghiệp có thể được hiểu nhÆ° thế nào, thÆ°a ông?

+ Báo chí kinh tế là cầu nối giữa các cÆ¡ quan hoạch định chính sách, vá»›i doanh nghiệp - nhà đầu tÆ°. Doanh nghiệp - nhà đầu tÆ° là đối tượng Ä‘iều chỉnh của pháp luật kinh tế, đồng thời là tấm gÆ°Æ¡ng phản chiếu chất lượng của các văn bản pháp luật. Luật pháp chính sách càng minh bạch, cụ thể, rõ ràng, dá»… tiên liệu thì càng tạo Ä‘iều kiện thuận lợi cho hoạt Ä‘á»™ng của doanh nghiệp - nhà đầu tÆ° và ngược lại. Trên thá»±c tế, do nhiều nguyên nhân, chất lượng nhiều văn bản pháp luật về kinh tế của nÆ°á»›c ta còn hạn chế, chÆ°a phù hợp vá»›i thá»±c tiá»…n, chồng chéo, chÆ°a rõ ràng, cụ thể, khó tiên liệu và còn những "vùng trống". Do vậy, phản biện chính sách là chức năng hết sức quan trọng của báo chí. Trong cuá»™c hành trình Ä‘ó, bên cạnh các nhà báo cần có các doanh nhân, nhà đầu tÆ° và chuyên gia nhiệt huyết, có trình Ä‘á»™ lý luận và thá»±c tiá»…n, có góc nhìn khoa học về các vấn đề lá»›n của đất nÆ°á»›c. Từ phản ánh của doanh nghiệp, chúng tôi thường lá»±a chọn những vấn đề lá»›n, có tác Ä‘á»™ng đến môi trường đầu tÆ° kinh doanh để nghiên cứu, phân tích và đề xuất giải pháp hoàn chỉnh chính sách. Thá»±c tế cÅ©ng Ä‘ang Ä‘òi hỏi báo chí phải tích cá»±c tham gia phản biện chính sách ngay từ khi chính sách Ä‘ó Ä‘ang trong quá trình dá»± thảo.

Hài hòa lợi ích giữa 3 nhà

Ông nhắc đến câu chuyện “vùng trống” của các văn bản luật Æ°? Vậy làm sao để...lấp đầy?

+ “Vùng trống” pháp luật được hiểu là những vùng mà pháp luật chÆ°a có quy định. Những vùng trống Ä‘ó thường được phát hiện và nhận diện trong quá trình thá»±c thi pháp luật.  Để “lấp đầy”, trÆ°á»›c hết Ä‘òi hỏi phải tăng cường giám sát thá»±c thi pháp luật, phải theo sát thá»±c tiá»…n. Trong quá trình đồng hành cùng doanh nghiệp, nhà đầu tÆ° báo chí nhìn thấy, phát hiện những khoảng trống Ä‘ó, kịp thời phản ánh, giúp các nhà hoạch định chính sách có thông tin để hoàn chỉnh chính sách. 

"Trong câu chuyện của chính sách cÅ©ng vậy, sẽ có những chính sách chÆ°a phù hợp mà nếu không lên tiếng sẽ để lại hậu quả rất lá»›n khi Ä‘i vào thá»±c tiá»…n. Điều quan trọng là người làm báo phải có cái nhìn thấu Ä‘áo, khách quan, Ä‘a chiều vì lợi ích chung. Nếu tin chắc là mình Ä‘úng thì không có gì là ngại va chạm vì mình Ä‘ang bảo vệ lợi ích chung" - Nhà báo Nguyá»…n Anh Tuấn 

Trong vấn đề “hài hòa lợi ích” giữa 3 nhà, chắc hẳn không ít những chuyện “sá»± thật thường mất lòng”, những lời “nghịch nhÄ©”... Điều ấy có trở thành trăn trở của người đứng đầu cÆ¡ quan  báo chí không, thÆ°a tổng biên tập?

+ Điều Ä‘ó xảy ra khá nhiều và là va chạm thường xuyên trong nghề nghiệp bởi báo chí phải nhóm lên đốm lá»­a của sá»± thật mà Ä‘ôi khi sá»± thật ấy lại không “vừa lòng” vá»›i má»™t nhóm đối tượng nào Ä‘ó. Trong câu chuyện của chính sách cÅ©ng vậy, sẽ có những chính sách chÆ°a phù hợp mà nếu không lên tiếng sẽ để lại hậu quả rất lá»›n khi Ä‘i vào thá»±c tiá»…n. Điều quan trọng là người làm báo phải có cái nhìn thấu Ä‘áo, khách quan, Ä‘a chiều vì lợi ích chung. Nếu tin chắc là mình Ä‘úng thì không có gì là ngại va chạm vì mình Ä‘ang bảo vệ lợi ích chung.

Lobby chính sách, ông Ä‘ã từng phải “cân não” vì lằn ranh giữa “Ä‘úng - sai”, “được - mất”, lợi ích vá»›i doanh nghiệp này, doanh nghiệp khác chứ?

+ Câu chuyện lobby chính sách không chỉ ở nÆ°á»›c ta mà ở nhiều nÆ°á»›c, kể cả các nÆ°á»›c phát triển, có những lobby chính sách mang tính tích cá»±c, nếu lợi ích của má»™t nhóm không gây thiệt hại cho lợi ích chung. NhÆ°ng cÅ©ng có những lobby chính sách mang tính tiêu cá»±c nếu chính sách được ban hành chỉ phục vụ cho lợi ích nhóm hay nhóm lợi ích. Việc phân biệt giữa lobby tích cá»±c và tiêu cá»±c là không dá»…. 

Chẳng hạn nhÆ° các nhà đầu tÆ° lắp ráp ô tô xe máy thường muốn Ä‘ánh thuế cao đối vá»›i xe nhập nhẩu nguyên chiếc và muốn thuế nhập khẩu linh kiện giảm xuống mức thấp nhất để giảm giá thành. Họ luôn đấu tranh vá»›i Ä‘iều này, vá»›i lý lẽ là bảo há»™ sản xuất trong nÆ°á»›c. NhÆ°ng nếu Ä‘ánh thuế cao đối vá»›i xe nhập khẩu nguyên chiếc thì đụng đến lợi ích người tiêu dùng. Nếu giảm thuế nhập khẩu linh kiện thì ngân sách mất Ä‘i nguồn thu, và Ä‘iều quan trọng hÆ¡n là nếu khi giảm thuế linh kiện thì liệu có thể hình thành được má»™t ngành công nghiệp ô tô xe máy, hay chỉ tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp mà thôi? Những câu hỏi ấy phải luôn được đặt ra khi bắt đầu má»™t chiến dịch thông tin nào Ä‘ó về chính sách. Để phản biện chính sách kinh tế, Ä‘òi hỏi vừa phải có kiến thức kinh tế, vừa cần có đạo đức nghề nghiệp của người làm báo thì khi Ä‘ó má»›i có những bài viết Ä‘úng, trúng và có sức thuyết phục.

Vâng, xin cảm Æ¡n ông!

Theo Hà Vân/Báo Nhà báo và Công luận