Nhà báo Huỳnh DÅ©ng Nhân

Lẽ ra học báo chí không nên Ä‘ông quá thì học má»›i chất lượng

+ PV: Là má»™t cây bút phóng sá»± có tên tuổi trong làng báo Việt Nam, hiện tham gia công tác  quản lý và giảng dạy báo chí cho sinh viên báo chí ở nhiều trường đại học, ông có thể Ä‘Æ°a ra má»™t vài nhận xét về chất lượng của sinh viên báo chí cÅ©ng nhÆ° những bất cập trong công tác Ä‘ào tạo của ngành báo chí hiện nay?

- Nhà báo Huỳnh DÅ©ng Nhân: Trong gần 20 năm chính thức Ä‘i dạy môn Phóng sá»± ở Khoa Báo chí trường Đại học Khoa học Xã há»™i và Nhân văn TP. HCM, giảng dạy ở các lá»›p bồi dưỡng nghiệp vụ của Há»™i Nhà báo Việt Nam; tôi Ä‘ã nhận được rất nhiều câu hỏi về chất lượng giảng dạy báo chí hiện nay. TrÆ°á»›c Ä‘ây có nhiều ý kiến hầu nhÆ° chê nhiều hÆ¡n khen. Lần này tôi cảm thấy Ä‘ã có má»™t câu trả lời vui vẻ hÆ¡n. Công tác Ä‘ào tạo sinh viên báo chí và phóng viên hiện nay Ä‘ã có những thay đổi theo chiều hÆ°á»›ng tốt hÆ¡n, thá»±c tiá»…n hÆ¡n và quy củ hÆ¡n. Việc chia ra từng chuyên lá»›p sâu nhÆ° báo in, báo nói, báo hình, báo Ä‘iện tá»­…hay mở lá»›p theo từng chủ đề, thể loại… giúp sinh viên, học viên nghiên cứu cụ thể và có định hÆ°á»›ng rõ ràng hÆ¡n cho công việc mình sẽ chọn. Dạy và học theo tín chỉ làm giảng viên phải Ä‘á»™ng não nhiều hÆ¡n, sinh viên báo chí phải tích cá»±c và chủ Ä‘á»™ng hÆ¡n. Việc chấm Ä‘iểm thá»±c hành rất cao làm cho sinh viên phải toát mồ hôi Ä‘i thá»±c tế và từ Ä‘ó chú trọng khâu thá»±c hành hÆ¡n. Nhiều bài giảng còn nặng về lý thuyết, tÆ° duy má»™t chiều, không tạo Ä‘iều kiện để tranh luận trao đổi. Người học chÆ°a có cÆ¡ há»™i phản biện nên không khí các lá»›p học vẫn thuá»™c dạng Ä‘ông vui chứ chÆ°a chuyên sâu để Ä‘ào xá»›i đến tận cùng vấn đề … Lẽ ra học báo chí không nên Ä‘ông quá thì học má»›i chất lượng

Trường học cung cấp 60% kiến thức, 40% còn lại thuá»™c về năng khiếu và lao Ä‘á»™ng, sá»± ná»— lá»±c hoặc “cái duyên” vá»›i nghề báo

+ PV: Dường nhÆ° vẫn chÆ°a có má»™t mối tÆ°Æ¡ng hệ mang tính gắn kết hữu cÆ¡ trong trục tam giác “nhà trường-sinh viên- cÆ¡ quan báo chí”. Không ít nhà báo tÆ°Æ¡ng lai gặp nhiều khó khăn khi  vào thá»±c tập tại các tòa soạn báo. Trong khi, những kiến thức ở nhà trường còn có “Ä‘á»™ vênh” rất lá»›n giữa lý thuyết và thá»±c tiá»…n. Ý kiến của ông về vấn đề này?

- Nhà báo Huỳnh DÅ©ng Nhân: Hiện nay Ä‘ang có tranh luận về ý kiến cho rằng các trường báo chí dạy lý thuyết nhiều, thá»±c hành ít, má»™t số giảng viên thì lại chÆ°a qua thá»±c tiá»…n làm báo mà Ä‘ã Ä‘i dạy nghề báo.  Vấn đề nằm ở chá»— đại học báo chí Ä‘ào tạo cá»­ nhân hay Ä‘ào tạo nghề? Phải xác định trường đại học báo chí nằm trong hệ thống Khoa học Xã há»™i và Nhân văn. Là đại học thì phải bảo đảm lý luận, khoa học, nghiên cứu. Trường chỉ cung cấp cho sinh viên báo chí kiến thức căn bản. Các môn chuyên ngành báo chí thì cần sá»± giúp sức của các nhà báo giàu kinh nghiệm. Bản thân sinh viên phải chủ Ä‘á»™ng, rèn luyện, trau dồi kiến thức và học hỏi các phÆ°Æ¡ng pháp nghiệp vụ. Trong nghề báo yếu tố cá nhân rất quan trọng. Không ai có thể Ä‘ào tạo má»™t nhà báo giỏi nếu người ấy không có sá»± say mê vá»›i nghề. Thá»±c tế, trường đại học là nÆ¡i Ä‘ào tạo cá»­ nhân chứ không phải Ä‘ào tạo nghề nghiệp. Còn phần nghề nghiệp, hầu nhÆ° báo nào cÅ©ng phải Ä‘ào tạo thêm kỹ năng và kiến thức chuyên sâu cho phù hợp vá»›i báo mình. Nói Ä‘ào tạo lại, Ä‘ào tạo tiếp cÅ©ng không sai. Há»™i Nhà báo vá»›i chức năng của mình luôn mở các lá»›p bồi dưỡng nghiệp vụ cÅ©ng vì lẽ Ä‘ó.

Tôi xin nhấn mạnh rằng, trong nghề báo không thể coi thường sá»± học tập, trau dồi tri thức thường xuyên, nhÆ°ng yếu tố chính vẫn là con người nhà báo. Trường học cung cấp cho người học 60% kiến thức, 40% còn lại thuá»™c về năng khiếu và lao Ä‘á»™ng, sá»± ná»— lá»±c hoặc “cái duyên” của anh ta vá»›i nghề báo.

+ PV: Chất lượng Ä‘ào tạo ngành báo chí hiện nay là Ä‘áng báo Ä‘á»™ng, bởi có rất nhiều sinh viên ra trường không thể làm nghề được. Có quan Ä‘iểm cho rằng, nên để nghề dạy nghề, nói cách khác, chính thá»±c tế má»›i thá»±c sá»± là “ông thầy” dạy nghề khắt khe, sòng phẳng và hiệu quả nhất. Ông có đồng tình vá»›i nhận định này?

- Nhà báo Huỳnh DÅ©ng Nhân: Nói là Ä‘áng báo Ä‘á»™ng thì hÆ¡i nặng nề. Bây giờ cách dạy và học cÅ©ng Ä‘ã hiện đại hÆ¡n. Sinh viên Ä‘ã chủ Ä‘á»™ng vào nghề hÆ¡n. Giảng viên có nhiều đề bài rất thú vị, học viên hoặc sinh viên có muốn “học tủ” cÅ©ng không được. Đặc biệt là các lá»›p của Há»™i Nhà báo Việt Nam tổ chức, thời gian Ä‘i thá»±c tế chiếm khá nhiều. Tôi dạy môn phóng sá»±, dù thời gian ít đến Ä‘âu hay Ä‘iều kiện khó khăn thế nào, tôi cÅ©ng cố kéo lá»›p Ä‘i thá»±c tế má»™t hai buổi. Khi về, các học viên đều bảo má»™t buổi Ä‘i nhÆ° thế bằng cả mấy ngày ngồi mòn trong lá»›p. Hàng năm, các trường Ä‘ào tạo báo chí cho ra lò cả ngàn cá»­ nhân báo chí. Tất nhiên không phải sinh viên nào ra trường cÅ©ng thành nhà báo. Chỉ có khoảng 30% trụ được vá»›i nghề. Số còn lại “rÆ¡i rụng” hay chuyển hÆ°á»›ng làm nghề khác. NhÆ°ng Ä‘áng mừng là nhiều sinh viên báo chí má»›i ra trường Ä‘ã nhanh chóng trở thành lá»±c lượng kế thừa cho các báo. 

Theo má»™t thông tin tôi có được biết, sắp tá»›i các trường sẽ Ä‘ào tạo báo chí theo hÆ°á»›ng học từng “gói” giáo trình. Trong các “gói” này việc thá»±c hành sẽ nhiều hÆ¡n và quyền quyết định phần thá»±c hành trong giáo trình do chính người giảng dạy quyết định. “Nghề dạy nghề” là má»™t cách nói, giống nhÆ° người xÆ°a tâm niệm chính là “thÆ°á»›c dạy thầy- cây dạy thợ”. Theo tôi, nên gắn kết hữu cÆ¡ cả hai yếu tố học ở trường nghề và trường đời. Bản thân người học phải tá»± lá»±a chọn, quyết định cho thành công của mình. Đơn cá»­,  có má»™t cô sinh viên báo chí thá»±c tập ở Tạp chí Nghề Báo (Há»™i Nhà báo TP. HCM) mà tôi làm tổng biên tập. Khi má»›i đến tòa soạn, cô ấy còn Ä‘i guốc cao gót lênh khênh nhÆ° má»™t tiểu thÆ°; thế mà ba tháng sau, cô ta Ä‘ã biết chạy hùng hục săn tin- bài khắp thành phố. Nghề dạy nghề đấy chứ…

+ PV: Má»™t tờ báo của ngành ná»™i chính ở TP.HCM khi tuyển dụng phóng viên có tuyên bố ngầm là không nhận hồ sÆ¡ của sinh viên tốt nghiệp đại học báo chí, mà chỉ chọn từ các ngành khác, sau Ä‘ó Ä‘ào tạo nghiệp vụ ngắn hạn theo tôn chỉ, phong cách của tờ báo Ä‘ó. Theo ông, Ä‘ây có phải là má»™t hÆ°á»›ng chọn lá»±a hay có thể áp dụng cho các tờ báo khác?

- Nhà báo Huỳnh DÅ©ng Nhân: Theo tôi, Ä‘ó là quyền của tờ báo Ä‘ó. CÅ©ng có thể hữu ích vì Ä‘ó là con đường mà họ chọn người theo yêu cầu ngành nghề của họ. Thá»±c tế, nhiều nhà báo cÅ©ng chÆ°a tốt nghiệp đại học báo chí nhÆ°ng làm báo rất giỏi vì họ Ä‘ã có nghề chuyên môn, thí dụ Ä‘ã qua đại học Luật rồi học thêm nghề báo thì thường là họ viết mảng luật pháp sẽ tốt hÆ¡n là người học báo chí mà chÆ°a học luật. NhÆ°ng cÅ©ng là nói chung thôi. Hồi tôi làm ở Báo Lao Động có anh bạn phóng viên chÆ°a hề học qua cả trường luật lẫn báo chí mà vẫn viết mảng này ngon lành. Cái chính là yếu tố năng lá»±c và năng khiếu của con người.  Bill Gates- người giàu nhất thế giá»›i- cÅ©ng Ä‘ã học hết đại học Ä‘âu?

+ PV: Nhà báo-nhà văn VÅ© Bằng từng nói “Nghề báo có thể Ä‘Æ°a người ta đến bất cứ Ä‘âu, miá»…n là thoát được nó ra”. Ông hiểu câu này nhÆ° thế nào vá»›i tÆ° cách là má»™t nhà báo, nhà giáo trong giảng dạy báo chí? Để Ä‘i đến Ä‘ích đặt ra, những sinh viên báo chí cần có những hành trang tri thức thiết yếu nào để họ có thể Ä‘i xa hÆ¡n vạch xuất phát ban đầu của họ?

Nhà báo Huỳnh DÅ©ng Nhân: Äúng là nghề báo có thể Ä‘Æ°a người ta đến bất cứ nÆ¡i Ä‘âu. Khi Ä‘ã theo nghề này ít ai biết được lối rẽ sắp tá»›i sẽ là thế nào? Tôi bắt đầu lá»›n lên từ trường Mỹ thuật Hà Ná»™i, rồi Ä‘i học  ngành Ngữ văn, rồi má»›i học báo chí và  bÆ°á»›c vào nghề báo, chứ chÆ°a hẳn Ä‘ã chọn nghề báo từ đầu. Nói nghiêm túc hÆ¡n, trên thế giá»›i này có những nhà báo trở thành chính khách hoặc là cố vấn thân cận của nguyên thủ quốc gia. Nhiều nhà báo Ä‘ã đổi tính mạng của họ để có những bài viết, thÆ°á»›c phim cÅ©ng chỉ vì lòng yêu nghề và uy tín lẫn danh dá»± của nghề báo. Nghề báo Ä‘Æ°a những cô phóng viên trẻ lên tác nghiệp trên đỉnh núi Hymalaya hay tá»›i Bắc cá»±c, đến vá»›i bá»™ Ä‘á»™i hải quân ngoài Trường Sa, bá»™ Ä‘á»™i biên phòng nÆ¡i rừng núi biên cÆ°Æ¡ng. Song, nghề báo cÅ©ng có thể Ä‘Æ°a nhà báo đến vá»›i những sai lầm, có khi phải trả giá đắt trÆ°á»›c pháp luật. Nếu không giữ được đạo đức nghề nghiệp, hay đời thường thì cÅ©ng chịu những tổn thất đến đời sống riêng tÆ°. Đó là má»™t thá»±c tế nghiệt ngã của nghề mà chúng ta ít nhiều đều Ä‘Æ°Æ¡ng đầu vá»›i nó lúc này hay lúc khác.

Nhìn chung, nghề báo vẫn là nghề được xã há»™i tôn vinh và được nhiều người yêu quý. Nếu bạn Ä‘ã nhắc đến câu nói của nhà báo VÅ© Bằng là “nghề báo có thể Ä‘Æ°a ta đến bất cứ nÆ¡i Ä‘âu”, thì tôi cÅ©ng nhÆ° những nhà báo Ä‘ã và Ä‘ang dấn thân vá»›i nghề này cÅ©ng phải nhắc đến thêm má»™t câu nói nữa cÅ©ng của nhà báo VÅ© Bằng mà tôi rất tâm đắc, rằng: “Mẹ Æ¡i, nếu có má»™t kiếp sau làm người, con sẽ xin lại được làm nghề báo…”.

+ Xin cám Æ¡n nhà báo Huỳnh DÅ©ng Nhân!

Theo Bảo Trung/Báo Nhà báo và Công luận