Những ký ức

Khi tôi về công tác tại Báo Hà ná»™i má»›i thì nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh Ä‘ã nghỉ hÆ°u được dăm năm nhÆ°ng thỉnh thoảng trong các cuá»™c gặp gỡ cuối năm hay các buổi họp cá»™ng tác viên thân thiết, tôi vẫn thấy má»™t ông già có vóc dáng nho nhã đến dá»±. Những ý kiến của ông luôn có sức thuyết phục khiến người nghe nhÆ° được tiếp thêm năng lượng làm nghề. Ông được đồng nghiệp, không chỉ lứa hậu sinh mà ngay cả những nhà báo lá»›p trÆ°á»›c kính trọng, nể phục. 

Sinh thời, nhà báo Hàm Châu (1935-2016) luôn coi DÆ°Æ¡ng Linh là bậc Ä‘àn anh về nhân cách và về nghề báo. Ông tâm sá»±: “Ngay từ buổi đầu, Hàná»™imá»›i Ä‘ã há»™i tụ nhiều cây bút tài hoa. Nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh là má»™t trong số Ä‘ó. Chẳng những thạo tiếng Pháp, ông còn có thể dịch xuôi tiếng Anh. Khi má»™t số tờ báo bạn ở Liên Xô, Đông Âu thời ấy đặt bài, trong tòa soạn chỉ có Tổng Biên tập Đinh Nho Khôi và ông DÆ°Æ¡ng Linh đủ sức viết trá»±c tiếp bằng tiếng Pháp. DÆ°á»›i ánh Ä‘èn khuya, ông âm thầm ngồi dịch những cuốn tiểu thuyết dày cá»™p, tá»›i 750 trang, nhÆ° cuốn “Rouge Brésil” (Brésil đỏ) của Jean-Chistophe Rufin, trong những phút rảnh rang hiếm có. Ông là người của hai nền văn hóa Đông - Tây: Thanh bạch, khoan dung, tá»­ tế, nặng tình người. 21 năm làm việc cạnh nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh, tôi học được nhiều Ä‘iều về phẩm hạnh ôn hòa, hào hiệp của người trí thức dòng dõi, cÅ©ng nhÆ° về cung cách làm báo kỹ càng, tinh tế. “Thức lâu má»›i biết Ä‘êm dài/ Ở lâu má»›i biết lòng người có nhân”. Có ông trong tòa báo, tôi cảm thấy nhÆ° có nÆ¡i nÆ°Æ¡ng tá»±a tinh thần, để không mất Ä‘i niềm tin, sau bao nhiêu biến cố, lòng tốt và Ä‘iều thiện vẫn còn lại trên đời. Ông mất năm 2011, tôi Ä‘ã khóc”…

Say mê nghề báo

Nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh, tên khai sinh là DÆ°Æ¡ng Hải Di, xuất thân trong má»™t danh gia vọng tá»™c bậc nhất đất Kinh kì. Ông là cháu Ä‘ích tôn cụ DÆ°Æ¡ng Bá Trạc, là cháu ngoại cụ LÆ°Æ¡ng Văn Can - những nhà nho trí tuệ, tâm huyết và nhiệt thành yêu nÆ°á»›c Ä‘ã sáng lập Đông Kinh nghÄ©a thục ở phố Hàng Đào, Hà Ná»™i đầu thế ká»· XX. 

Từ nhỏ, ông Ä‘ã nổi tiếng thông minh dÄ©nh ngá»™. Những năm học tú tài ở trường Trung học Bảo há»™ (trường Bưởi), chàng thanh niên DÆ°Æ¡ng Hải Di Ä‘ã giác ngá»™ và tham gia cách mạng. Năm 1945, ông tham gia Đội Tuyên truyền Thanh niên xung phong thành Hoàng Diệu và tiến vào chiếm trại Bảo an binh trong ngày 19-8-1945 lịch sá»­.

Có lẽ bắt nguồn từ truyền thống gia Ä‘ình, nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh đến vá»›i nghề báo nhÆ° má»™t cái duyên, sau Ä‘ó là niềm Ä‘am mê. 

Năm 1949, ông được vào ná»™i thành chữa bệnh lao phổi và hoạt Ä‘á»™ng bí mật. Lúc này, địch kiểm duyệt gắt gao khiến các báo in ngoài vùng tá»± do chuyển vào ná»™i thành trở nên khó khăn. Để tuyên truyền, giáo dục học sinh lòng yêu nÆ°á»›c và Ä‘á»™ng viên họ ủng há»™ kháng chiến, Đoàn học sinh kháng chiến Hà Ná»™i Ä‘ã chủ trÆ°Æ¡ng xuất bản báo “Nhá»±a sống” và chọn ông làm chủ bút. Để tạo vỏ bọc hợp pháp nhằm che mắt địch, cùng lúc Ä‘ó, ông viết báo công khai.

Hoạt Ä‘á»™ng trong lòng địch nên việc in ấn, phát hành “Nhá»±a sống” cá»±c kỳ khó khăn. Giấy in báo không phải lúc nào cÅ©ng mua được. Hết lo giấy, DÆ°Æ¡ng Linh và các đồng chí của mình lại lo in. Tuy má»—i tháng chỉ ra má»™t số, má»—i số chỉ vài chục đến vài trăm bản in roneo (lúc đầu in thạch) thế nhÆ°ng Ä‘ây là tờ báo bí mật hiếm hoi được xuất bản liên tục suốt 3 năm (1950-1952). 

“Nhá»±a sống” có ảnh hưởng sâu rá»™ng trong phong trào học sinh, sinh viên ná»™i thành lúc bấy giờ nên địch tăng cường khủng bố, cán bá»™ biên tập liên tục bị mật thám vây bắt, cÆ¡ sở ấn loát tan vỡ.

Má»™t Ä‘êm Ä‘ông lạnh giá cuối năm 1952, mật thám xá»™c vào nhà khám thấy tập “Nhá»±a sống” liền bắt DÆ°Æ¡ng Linh về giam ở bốt. Vốn gầy, yếu, bệnh tật, giờ lại bị tra tấn, Ä‘ánh đập dã man nhÆ°ng ông không khai. Sau gần má»™t tháng giam cầm, không khai thác được gì, chúng phải thả ông ra. NhÆ°ng chỉ mấy ngày sau, ông lại bị bắt khi Ä‘ang liên lạc vá»›i cÆ¡ sở. Đúng má»™t năm sau, ông má»›i được trả tá»± do, trở về ná»™i thành tiếp tục hoạt Ä‘á»™ng cho đến ngày giải phóng.

Trong bút tích để lại, nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh viết: “Từ khi học trường Bưởi, tham gia “Há»™i Chuối”, rồi vào Việt Minh hoạt Ä‘á»™ng bí mật, tất cả đều là hăm hở, tá»± nguyện, hạnh phúc được làm Ä‘úng vá»›i chí hÆ°á»›ng. Kể cả khi bị địch bắt giam và tra tấn, thân thể Ä‘au Ä‘á»›n nhÆ°ng đầu óc thanh thản và vẫn lạc quan, tin tưởng”.

Biết ông Ä‘ã làm báo từ kháng chiến chống Pháp, tháng 8/1957, Thành ủy Hà Ná»™i Ä‘iều ông sang làm báo “Thủ Ä‘ô”, cÆ¡ quan ngôn luận ra hằng ngày đầu tiên của Đảng bá»™ thành phố. Từ Ä‘ó, qua “Thủ Ä‘ô Hà Ná»™i”, rồi “Hàná»™imá»›i”, ông Ä‘ã từng bÆ°á»›c trưởng thành, từ phóng viên trở thành Trưởng ban, Ủy viên Ban Biên tập, rồi Phó Tổng biên tập (1975) và nắm giữ cÆ°Æ¡ng vị Ä‘ó cho đến lúc nghỉ hÆ°u (1991).

Bậc “trưởng lão” Ä‘áng kính của Hà ná»™i má»›i

Cuá»™c đời nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh gắn liền vá»›i số phận dân tá»™c qua hai cuá»™c kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, những năm tháng hòa bình và đổi má»›i. Chân thành, cÆ°Æ¡ng trá»±c, tận tụy, say mê, ông là tấm gÆ°Æ¡ng sáng về lòng yêu nghề và ý chí phấn đấu, tinh thần dám làm, dám chịu trách nhiệm.

34 năm công tác ở Báo Hàná»™imá»›i, nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh Ä‘ã trải qua tất cả các khâu của má»™t quy trình làm báo. Trong công tác biên tập, ông cẩn thận, kỹ lưỡng đến khắt khe bởi ông luôn cho rằng “phải giữ cho văn phong báo chí ngắn gọn, trong sáng”. Nhắc đến ông, nhà báo Trần Chiến trầm trồ: “Ông DÆ°Æ¡ng Linh biên tập rất có nghề, câu chữ chặt chẽ và hay chê tôi viết xấu quá!”. Còn nhà thÆ¡ Phan Thị Thanh Nhàn luôn nhá»› đến “bác DÆ°Æ¡ng Linh” vá»›i tình cảm tôn trọng, cảm phục. 

Không chỉ là má»™t Phó Tổng biên tập có tay nghề, nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh còn là má»™t cây bút chính luận sắc sảo. Nhà báo lão thành Thọ Cao kể, vì cái “nghiệp” viết chính luận này mà ông DÆ°Æ¡ng Linh hay được Thành ủy trÆ°ng dụng tham gia soạn dá»± thảo văn kiện Đại há»™i Đảng bá»™ thành phố, dá»± thảo diá»…n văn hoặc bài viết cho các đồng chí lãnh đạo Thành ủy.

“Những năm chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ ở miền Bắc, DÆ°Æ¡ng Linh trá»±c tiếp chỉ đạo việc tuyên truyền cá»— vÅ© chiến đấu, vận Ä‘á»™ng sÆ¡ tán, chuyển sản xuất và nếp sống từ thời bình sang thời chiến ở Báo Hàná»™imá»›i. Nhá»› má»™t lần tôi hỏi: “Ká»· niệm gì sâu sắc nhất trong đời làm báo?”, ông không do dá»± trả lời: “Chính là những ngày hào hùng ấy”- nhà báo lão thành Thọ Cao nhá»› lại.

Dòng sông chảy nặng phù sa

Không nhắc về “sá»± nghiệp” dịch sách của nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh sẽ là má»™t thiếu sót lá»›n khi viết về ông.

“Những dấu vết còn lại” là cuốn truyện dịch đầu tiên của ông được xuất bản năm 1973. Đây là sách gối đầu giường của nhiều thế hệ học trò ngày ấy. Sau khi về hÆ°u, có nhiều thời gian rảnh rá»—i, ông dịch nhiều hÆ¡n. Ông có má»™t gia tài đồ sá»™ 40 đầu sách dịch. Nhìn vào số lượng tác phẩm để thấy ông Ä‘ã miệt mài và Ä‘am mê vá»›i công việc nhÆ° thế nào. Nhiều cuốn được tái bản tá»›i 5 lần, nhÆ° “Papillon người tù khổ sai”… 

85 năm gắn bó vá»›i Hà Ná»™i, nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh yêu mảnh đất này và ông luôn muốn xây dá»±ng Hàná»™imá»›i là tờ báo thân thiết của người Hà Ná»™i. Là nhà báo có tâm huyết và trình Ä‘á»™, ông Ä‘ã tham gia biên soạn những công trình văn hóa của Thủ Ä‘ô nhÆ° cuốn “SÆ¡ thảo lịch sá»­ báo chí Thủ Ä‘ô”, “Bách khoa thÆ° Hà Ná»™i” và là chủ biên má»™t loạt 5 cuốn trong bá»™ “Những ká»· niệm má»™t thời làm báo” của Há»™i Nhà báo Hà Ná»™i.

Nghiêm khắc trong công việc nhÆ°ng ông là má»™t con người hiền hòa, giản dị, sống thanh bạch giữ gìn nếp nhà. Phu nhân của ông, Giáo sÆ° - Dược sÄ© Nguyá»…n Thị Kim Chi (1930-2016) cÅ©ng là má»™t nhân cách Ä‘áng trọng. Bà là nhà khoa học nữ vinh dá»± được nhận Giải thưởng Kovalevskaia đầu tiên năm 1985.

Sinh thời, nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh quan niệm báo chí là má»™t dòng sông không ngừng chảy và những nhà báo ở những thế hệ khác nhau là những dòng suối nhỏ đổ nÆ°á»›c vào dòng sông ấy. Ông nhắn nhủ: “Làm báo má»—i thời má»—i khác, nhÆ°ng dù ở thời nào thì người làm báo cÅ©ng phải luôn trung thá»±c và giữ cái tâm trong sáng”.

Nhà báo DÆ°Æ¡ng Linh mãi mãi là tấm gÆ°Æ¡ng sáng cho thế hệ sau về má»™t nhân cách người Hà Ná»™i, má»™t cây bút có đủ đức và tài.

Theo Thu Hằng/ Báo Hà ná»™i má»›i