Tôi có hai người bạn vong niên thân thiết, hai gã luôn cùng tôi bàn về những chuyến lãng du trong đời, Ä‘ó là hai“cây” phóng sá»± sừng sỏ của báo chí Ä‘Æ°Æ¡ng đại: Huỳnh DÅ©ng Nhân và Đỗ Doãn Hoàng. “Con sói phóng sá»±” Huỳnh DÅ©ng Nhân nay Ä‘ã Ä‘i lại chậm chạp, tay bút chân giầy Ä‘ã bá»›t dọc ngang, dường nhÆ° Ä‘ã đến lúc tìm hang để có chốn có nÆ¡i nghiền ngẫm sá»± đời cùng những trang văn thâm thúy trầm mặc, âu Ä‘ó cÅ©ng là thuận vá»›i quy luật của muôn đời vậy.

Kế tiếp lá»›p Ä‘àn anh, Đỗ Doãn Hoàng trá»—i dậy vá»›i sức bật của tuổi trẻ đầy quyến rÅ© bằng chính ná»™i lá»±c của má»™t tay phóng sá»± bẩm sinh. Anh xuất hiện từ thuở còn sinh viên (năm 1995, khi Hoàng Ä‘ang học Khoa Báo chí, Phân viện Báo chí và Tuyên truyền). Không rụt rè, không tá»± ti mặc cảm vì sá»± non ná»›t của tuổi đời, tuổi nghề nhÆ° nhiều cây bút cùng trang lứa, nhÆ°ng cÅ©ng không quá chói sáng khiến dÆ° luận phải ồn lên nhÆ° má»™t hiện tượng. Điểm xuất phát của Đỗ Doãn Hoàng khá vững chắc vì anh được sinh ra và lá»›n lên ở má»™t vùng quê cổ giàu bản sắc văn hóa của Hà Tây (làng Việt cổ Đường Lâm - “đất hai vua”, thị xã SÆ¡n Tây), trong má»™t gia Ä‘ình truyền thống. Bố anh –Nhà văn Đỗ Doãn Quát – má»™t thời lính chiến, sau về quê làm thuốc, viết văn; mẹ anh quán xuyến việc nhà, giáo dưỡng con cái. Bốn anh em đều trưởng thành và đều trở thành những nhà báo sá»›m tá»± lập (và đều lấy vợ lấy chồng làm… nhà báo. Tôi vẫn thường nói Ä‘ùa vá»›i bố Hoàng rằng, nhà anh đủ nhân sá»± để có thể lập ra cả má»™t tờ báo… tÆ° nhân), chỉ riêng cậu anh cả không theo nghề báo thì đứng ra làm quản lý cho bốn em mải mê chữ nghÄ©a, quá hay.

NhÆ° người Ä‘i săn, người làm phóng sá»± nếu không có năng khiếu bẩm sinh khiến anh ta say nghề thì dù có được trang bị đầy đủ phÆ°Æ¡ng tiện đến Ä‘âu cÅ©ng chỉ “săn” được những “con mồi” ở vòng ngoài của những “cánh rừng cuá»™c sống”. Không lụy đề tài. Không lụy Ä‘iểm đến xa gần, dá»… khó. Nếu Ä‘ã “Ä‘ánh được hÆ¡i” thì dù có trường chinh vạn dặm, lên rừng xuống bể, ra nguy vào hiểm cÅ©ng không sờn lòng, ra sống vào chết cÅ©ng không lùi bÆ°á»›c. Phải đến được tận nÆ¡i, phải “sờ” được tay vào “hiện vật”. Cái máu ấy không ít nhà báo có, nhÆ°ng để biến được cái máu ấy thành phóng sá»± thì còn nhiều yếu tố lắm. Còn nhiều người chÆ°a làm được hoặc làm mãi mà chÆ°a ra được. Cái éo le là ở Ä‘ây. Phóng sá»± kén người chứ không phải người kén phóng sá»±. Cùng má»™t sá»± kiện, có người viết má»™t cái là ra phóng sá»± liền. Còn có người loay hoay mãi, bài binh bố trận mãi mà nó cứ nhạt tèo, bài báo không ra bài báo, phóng sá»± không ra phóng sá»±. Phóng sá»± ăn nhau ở cái giọng chứ không phải chỉ có thông tin sá»± kiện. Phóng sá»± ăn nhau ở tấm lòng, ở cái duyên của người viết vá»›i thông tin sá»± kiện chứ không phải chỉ bản thân sá»± kiện ấy. Sá»± kiện là thông tin khách quan nhÆ°ng tấm lòng là thông tin chủ quan. Người viết phóng sá»± mà thiếu cảm xúc thì cÅ©ng nhÆ° người Việt mình ăn cÆ¡m không rau vậy.

Và, lâu nay, tôi thấy Đỗ Doãn Hoàng Ä‘ã biết cách Ä‘em đến món rau quê kiểng ấy cho bữa cÆ¡m Việt của nhiều Ä‘á»™c giả. Anh Ä‘i và viết nhÆ° “Ä‘iên”, anh Ä‘ây Ä‘ó nhÆ° má»™t gã du mục. Anh cÅ©ng chuyển cÆ¡ quan… xoành xoạch. Chỉ giản Ä‘Æ¡n là anh muốn tá»± làm má»›i mình.

Đọc phóng sá»± của Đỗ Doãn Hoàng hấp dẫn không chỉ ở thông tin lạ, má»™t ông Chamalea Ha Rá, vốn là fulro trốn chạy, suốt 18 năm liền sống má»™t mình trong hang núi. Hay tục bỏ con vào trong rọ, treo lên ngọn cây cho đến chết rục từ khi má»›i sinh ra chỉ vì bố mẹ thấy hoàn cảnh của mình không thể nuôi được nó. Chuyện li kì hổ ăn thịt người, gấu vồ tát chết những cÆ° dân lam lÅ© ở bản Hà Nhì xa xôi hẻo lánh nÆ¡i giáp ranh ba biên giá»›i Việt – Trung – Lào. Chuyện chín mÆ°Æ¡i tuổi vấn khỏe nhÆ° lá»±c sÄ© của  dÅ©ng sÄ© săn voi số 1 Tây Nguyên – ông Ama Kông ở Buôn Đôn, Đắk Lắk. Tục trai gái “ngủ thăm” nguyên thủy và diá»…m tình của người Dao Tiền vùng thượng huyện Thanh SÆ¡n, Phú Thọ. Chuyện Ä‘i tìm bản sắc người KhÆ¡ Mú ở Mường Lò hay “Nhật kí giết rừng” ở A Pa Chải, Mường Nhé, Điện Biên. Chuyện những người ba đời làm nghề “móc cống” kinh hoàng ở Hà Ná»™i. Chuyện tai ách ở xóm “cÆ¡m Ä‘en” tá»­ thần HÆ°ng Long, Nghệ An… Có lẽ không chuyện gì là không viết được thành phóng sá»± qua ngòi bút của Đỗ Doãn Hoàng. Tôi đọc xong những thiên phóng sá»± kể trên của Đỗ Doãn Hoàng quả tình tất cả những Ä‘iểm đến của Hoàng tôi cÅ©ng Ä‘ã từng đến, thậm chí sống chung vá»›i khu vá»±c dân chúng lam lÅ© mà Hoàng kể ra, nhÆ°ng  nghÄ© mãi không ra, sao mà hắn tài vậy. Tài chá»— nào? Tài về văn phong hay về lối viết? Hình nhÆ° vá»›i Hoàng, phóng sá»± quyết không phải “vấn đề” hay đề tài mà tòa báo yêu cầu nhà báo phải khai thác. Đỗ Doãn Hoàng phi trên không gian hạn hẹp mà đề tài cÅ©ng nhÆ° “vấn đề” được các sếp giao nhiệm vụ. Biến các chuyến “Ä‘i công tác” thành ra phÆ°Æ¡ng tiện cho ngòi bút cá nhân nhà báo, nhà văn, không câu nệ những ràng buá»™c mà  Ä‘a số các nhà báo xuất sắc của các tòa báo lá»›n theo Ä‘uổi cho sá»± nghiệp  hành nghề của mình. Nói đến Ä‘ây tôi chợt nhá»› có lần Hoàng bảo tôi, cháu phục cụ VÅ© Trọng Phụng có tài “trá»™n” giữa văn và báo nhuần nhuyá»…n tá»± nhiên đến mức, đọc cụ xong ta quên mất thể loại. Má»™t phóng sá»± hay không chỉ do sá»± kiện, đề tài mà nó bao gồm quá nhiều yếu tố. NhÆ°ng có lẽ yếu tố hàng đầu vẫn là tấm lòng của người viết. Hình nhÆ° nói thế thì cách diá»…n đạt quá quen thuá»™c. Nó còn cao hÆ¡n thế nữa kia…

Đỗ Doãn Hoàng dẫn dắt ta Ä‘i dọc ngang đất nÆ°á»›c, gặp đủ hạng người, sao người nào ta cÅ©ng thấy mến yêu, cÅ©ng dá»… cảm thông, cÅ©ng sẵn lòng chia sẻ. Má»—i chuyến Ä‘i xuyên Việt, lá»™i rừng của Hoàng thường kéo dài hai mÆ°Æ¡i ngày cho đến cả tháng trời. Đúng là má»™t gã thích sống đời rong… ruổi. Càng Ä‘i tá»›i vùng sâu vùng xa càng khiến ta gần gÅ©i hÆ¡n vá»›i cuá»™c sống khó khăn của đồng bào các dân tá»™c và tá»± ta thấy rõ hÆ¡n trách nhiệm của mình. Đỗ Doãn Hoàng kể chuyện giản dị, Ä‘i và viết giản dị, không mấy khi ta thấy anh bÆ¡i giữa giòng đời mà phải luồn lách Ä‘ánh võng hay tán nhỏ thành to, rồi bình luận Ä‘ao to búa lá»›n. Ta chỉ thấy Đỗ Doãn Hoàng lẫn trong dân bản, đứng về phía dân bản. Anh không chìa tay dẫn dắt bà con nhiều khi còn mông muá»™i của mình Ä‘i; mà ta thường thấy anh chìa tay nhờ bà con dẫn dắt. Cái phẩm cách tá»± nhiên ấy xuất phát từ tấm lòng, từ nhu cầu tá»± thân của cuá»™c sống của người làm phóng sá»±. Điều Ä‘ó Ä‘ã tạo nên vẻ đẹp hồn nhiên, trong sáng và cả cốt cách và đẳng cấp của cây viết phóng sá»± Đỗ Doãn Hoàng.

            Hà Ná»™i, cuối năm 2018

Chặng đường má»›i còn phía trÆ°á»›c

Tôi bắt đầu viết bài này cách nay dá»… có cả chục năm. Khi ấy Đỗ Doãn Hoàng má»›i ba mÆ°Æ¡i tuổi, hành trang là 5 tập phóng sá»± Ä‘Ä©nh đạc, 1 tập truyện ngắn, 1 tập truyện vừa vá»›i cả má»™t kho khổng lồ tài liệu Ä‘iền dã tứ phÆ°Æ¡ng – Đỗ Doãn Hoàng chÆ°a có dấu hiệu mệt mỏi – tất nhiên anh còn quá trẻ. CÅ©ng chÆ°a có dấu hiệu lặp lại mình. Xe phân khối lá»›n của anh còn nhiều xăng. Bút còn nhiều má»±c. Gối chÆ°a mỏi. Chân chÆ°a chồn. Máu giang hồ vẫn chÆ°a nguá»™i. Tuổi chÆ°a cao - chức sắc chÆ°a vÆ°á»›ng bận – tất nhiên. Lòng còn mê mải, vợ con anh em cha mẹ bè bạn đề huề, tôi tin Hoàng còn nhiều ná»™i lá»±c để sải bÆ°á»›c trên con đường Ä‘ã chọn.

Những thiên phóng sá»± trên Ä‘ây là má»™t chặng. Còn chặng tá»›i thế nào? Chặng má»›i của anh theo tôi được biết, bằng kiến thức rá»™ng mở, anh Ä‘ã bỏ nhiều thời gian vào học ngoại ngữ và kÄ© năng sống trên những vùng đất xa lạ bằng ná»™i lá»±c chịu thÆ°Æ¡ng chịu khó của chàng trai làng cổ Đường Lâm. Mấy năm qua Đỗ Doãn Hoàng vá»›i tay lái “con xe” gầm cao băng rừng lá»™i suối tá»›i các miền đất có nhiều sá»± cố của châu Phi, châu Âu, Nam Mỹ, những nÆ¡i luôn có nhiều biến Ä‘á»™ng trên thế giá»›i vá»›i má»™t ngòi bút sắc sảo, đằm sâu hÆ¡n và chắc chắn  má»›i mẻ hÆ¡n, khác hẳn những thiên phóng sá»± trÆ°á»›c tuổi Ba mÆ°Æ¡i. Ấy má»›i là cái mà chúng ta vẫn hằng mong đợi. Anh có vẻ nhÆ° Ä‘ã sẵn sàng tiếp tục cho ra mắt thêm những tập phóng sá»± “nóng” hÆ¡n cả “dÆ°á»›i gầm trời lÆ°u lạc”. Vâng, chúng ta cÅ©ng vui vẻ đợi thêm.

Theo Báo Tiền phong