Những ngày cuối tháng 2 đến tháng 3 năm 1979, quân dân và đồng bào 6 tỉnh biên giá»›i phía Bắc Ä‘ã bÆ°á»›c vào má»™t cuá»™c chiến đầy Ä‘au thÆ°Æ¡ng. Nhiều thế hệ nhà báo Ä‘ã trải qua thời kỳ này và vẫn nhắc lại ká»· niệm vui buồn, phóng viên congluan.vn Ä‘ã có cuá»™c trò chuyện nhà báo Chi Phan để hiểu rõ hÆ¡n về những gian khổ mà má»™t phóng viên chiến trường Ä‘ã từng trải qua khi tác nghiệp cuá»™c chiến đấu ngoan cường, chính nghÄ©a của quân và dân ta chống lại quân xâm lược phi nghÄ©a, bảo vệ biên giá»›i phía Bắc năm 1979.

- Chiến tranh vốn là má»™t đề tài bất tận khÆ¡i dậy rất nhiều cảm xúc, được biết khi cuá»™c chiến tranh biên giá»›i phía Bắc nổ ra ông Ä‘ã xung phong lên chiến trường. Trong ông hẳn Ä‘ã có nhiều kỉ niệm tác nghiệp khó quên về những ngày tháng ấy? 

Nhà báo Chi Phan: Những câu chuyện chiến trường thì nhiều lắm. Điều mà má»™t phóng viên chiến trường nhÆ° chúng tôi nhá»› đến nhất chính là hình ảnh những người chiến sÄ© Ä‘ã anh dÅ©ng chiến đấu gan dạ, quật cường. Äó là câu chuyện về chiến sÄ©  Ta Văn Nó - người dân tá»™c Lá»± ở Phong Thổ. Trong má»™t trận Ä‘ánh, có lúc chỉ còn cách đối phÆ°Æ¡ng 10m, nhÆ°ng nhanh nhÆ° cắt Nó tia má»™t loạt đạn trung liên và ném má»™t quả lá»±u đạn vào Ä‘á»™i hình địch. Sau Ä‘ó, lợi dụng súng đạn anh ôm súng lăn ào xuống dốc, vào giữa đống xác đối phÆ°Æ¡ng, quay súng lại phía sau, giả vờ làm lính bên kia. Khi bọn chỉ huy ra lệnh tiếp tục xung phong, Nó tay cắp súng giả bá»™ xông lên. Má»™t toán chạy vượt qua anh, Ta Văn Nó đợi chúng tá»›i sát mép chiến hào của ta rồi má»›i lia má»™t loạt đạn, hất sấp tất cả bọn địch xuống. Tiếp Ä‘ó anh ung dung tiến lên, giẫm lên xác đối phÆ°Æ¡ng để trở về.

Hay khi câu chuyện về chiến sÄ©  Äá»— Văn Tần, chiến đấu trên cao Ä‘iểm 51 tại Lai  Châu. Khi lên sóng phát thanh thì nhân dân và đồng bào cả nÆ°á»›c đều cảm thấy được sá»± anh dÅ©ng, mạnh mẽ đầy quyết tâm của Tần nhÆ°ng không ai biết được rằng sau chiến công Ä‘ó là cả má»™t câu chuyện đầy bi tráng.

Chiến sÄ© Tần má»›i 19 tuổi, Ä‘úng là Ä‘ã sá»­ dụng đến 5 loại vÅ© khí đẩy lui trung Ä‘á»™i của địch tiêu diệt 30 tên, nhÆ°ng Ä‘ó là súng của đồng Ä‘á»™i anh, những người đều Ä‘ã chiến đấu quật cường để rồi ngã xuống sau những làn đạn. Cả Ä‘iểm chốt khi Ä‘ó chỉ còn lại má»™t mình Tần, biến Ä‘au thÆ°Æ¡ng thành hành Ä‘á»™ng, quyết tâm tiêu diệt quân thù báo công cho đồng Ä‘á»™i Ä‘ã ngã xuống. 

Tôi cÅ©ng Ä‘ã xúc Ä‘á»™ng vô cùng về cậu bé người Dao, 13 tuổi khi địch bắt người dân và bố mẹ cậu bé tại Cao Ba Lanh, cậu Ä‘ã dÅ©ng cảm luồn rừng, chạy lên núi báo cáo bá»™ Ä‘á»™i về tá»™i ác của địch. Gần tá»›i nÆ¡i thì mảnh pháo của địch văng tá»›i làm cậu bị thÆ°Æ¡ng nặng, cậu bé vẫn kịp báo tin rồi má»›i ngất Ä‘i trên tay các chiến sÄ©…

- Trá»±c tiếp tác nghiệp tại chiến trường, vậy ông có thể cho biết về những khó khăn của nhà báo khi sản xuất tin bài thời kỳ này là gì?

Nhà báo Chi Phan: Äáº¿n được vá»›i chiến tuyến rồi, gặp được nhân vật rồi thì má»™t trong những khó khăn mà bất kể phóng viên chiến trường nào cÅ©ng sẽ gặp là làm sao để truyền được thông tin về Hà Ná»™i má»™t cách nhanh chóng, chính xác và đầy đủ nhất trong khi Ä‘ó chặng đường là 400-500 cây số.

Ngày Ä‘ó, phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘i lại tác nghiệp từ Hà Ná»™i lên Lai Châu trên chiếc xe Rumani vừa Ä‘i vừa đẩy, nhÆ°ng sau Ä‘ó xe bị hỏng chế hòa khí. Tôi may mắn nhất là gặp được Ä‘oàn không quân Ä‘Æ°a thÆ°Æ¡ng binh di chuyển về HN, Ä‘út cả ô tô vào bụng chiếc MI8 để về sân bay Bạch Mai để còn viết tin và bài.

Đây cÅ©ng là ká»· niệm không bao giờ quên trong chặng đường tôi làm báo. Còn công cụ tác nghiệp khi Ä‘ó, máy ghi âm nhÆ° cái thùng cắt tóc nặng đến ná»­a yến cắp bên cạnh mình chứ chÆ°a có máy thu thanh gọn nhẹ nhÆ° bây giờ…rất nặng nề, tác nghiệp thì máy móc kỹ thuật rất hạn chế nhÆ°ng vẫn phải khắc phục, vừa nói vừa viết, viết ghi nhá»› sá»± kiện, vừa kết hợp kể chuyện vá»›i trá»±c quan. Kinh phí làm chÆ°Æ¡ng trình thấp, Ä‘i đường từ Hà Ná»™i lên Lai Châu đều tá»± túc kinh phí, Ä‘êm ngủ nhà dân họ thÆ°Æ¡ng lắm nên khi chia tay cho bát cÆ¡m nếp, nắm cÆ¡m, củ sắn,...

- Thế nhÆ°ng thách thức lá»›n nhất vá»›i những phóng viên chiến trường không phải thiếu thốn vật chất mà bởi những hiểm nguy luôn rình rập trên từng cung đường tác nghiệp, thÆ°a ông?

Nhà báo Chi Phan: Chiến tranh biên giá»›i nổ ra có thể nói là rất ác liệt. Trong má»™t thời gian ngắn nhÆ° vậy, hÆ¡n 1 tháng bom đạn từ phía quân thù dá»™i xuống ko biết bao nhiêu mà kể, đủ các loại súng, đại bác, trung liên, tiểu liên, AK, lá»±u đạn, 1700 máy bay các loại dá»™i xuống vùng đất phía Bắc dài 1200 cây số của nÆ°á»›c ta…

Điều kiện khốc liệt nhÆ° vậy cho nên là tác nghiệp của phóng viên cÅ©ng không khác gì chiến sÄ© chiến đấu trên mặt trận. Đạn nã, bom mìn rÆ¡i thân, tính mạng cÅ©ng ngàn cân treo sợi tóc bất cứ lúc nào. Tàn khốc nhất là tại mặt trận Vị Xuyên, tôi Ä‘ã ít nhất hai lần tưởng nhÆ° không còn về được vá»›i gia Ä‘ình. Tôi nhá»› Ä‘ó là lần Ä‘i tác nghiệp cùng vá»›i ông Nguyá»…n Khóa, nhà báo Kim Cúc của Đài Tiếng nói Việt Nam và ông Duy Tý lái xe, Ä‘i vào trận địa Vị Xuyên, Ä‘i vào khoảng 300m thì pháo bên kia từ Ä‘iểm cao biên giá»›i nã xuống, đối phÆ°Æ¡ng Ä‘ã tính toán câu pháo sang Ä‘úng tọa Ä‘á»™ bên mình, pháo nã liên tục sát sườn ca bin ô tô, tôi cùng tất cả chị em vá»™i lao khỏi xe và rạp xuống dÆ°á»›i dÆ°á»›i ruá»™ng, đợt đạn qua Ä‘i anh em nhìn thấy nhau má»›i biết mình còn sống.

CÅ©ng tại đồi Ä‘ài Cô ích, Vị Xuyên, tôi cùng Hoảng Thiểm quay phim của Truyền hình quân Ä‘á»™i cùng cậu Nguyá»…n Thanh Minh lái xe, vừa qua barie thì bên kia quân đối phÆ°Æ¡ng đạn rào rào bắn, may cậu Nguyá»…n Thanh Minh phản ứng kịp thời, nhanh chóng lá xe rút khỏi vùng chiến sá»±….Nói chung thời kỳ này khi Ä‘ã là phóng viên chiến trường những lần hút chết nhÆ° trên là cÆ¡m bữa.

-  Điều khác biệt giữa phóng viên chiến trường và các thời đại khác là ở Ä‘âu, thÆ°a nhà báo? 

Nhà báo Chi Phan: Tác nghiệp trong Ä‘iều kiện đất nÆ°á»›c chiến tranh không chỉ Ä‘òi hỏi má»—i phóng viên cần phải dấn thân Ä‘âu mà cần nhiều sá»± dÅ©ng cảm từ ý chí và tinh thần. Bên kia biên giá»›i, má»™t cuá»™c sống an vui, má»™t giấc ngủ ngon cùng những bữa cÆ¡m no bụng, còn bên này chiến tuyến bom rÆ¡i đạn lạc, nhiều khi đối phÆ°Æ¡ng bắn pháo sang thì cÆ¡m trá»™n bùn đất... 

Đã là chiến tranh thì không tránh khỏi Ä‘au thÆ°Æ¡ng mất mát. Đặc biệt trong cuá»™c chiến tranh này, phía đối phÆ°Æ¡ng Ä‘ã gây ra nhiều tá»™i ác vô cùng thảm khốc. Tuy nhiên, nhiệm vụ của báo chí lúc Ä‘ó không chỉ là nêu lên được tá»™i ác Ä‘ó của quân địch mà quan trọng hÆ¡n cả là phải khích lệ được tinh thần chiến đấu của quân dân và niềm tin về má»™t toàn thắng không xa. Chính vì thế, nhà báo lúc Ä‘ó không Ä‘Æ¡n thuần là Ä‘Æ°a tin viết bài về sá»± kiện mà còn phải nhìn thấy được trong sá»± hy sinh là khúc khải hoàn là niềm tin chiến thắng và phải khai thác những nhân vật, câu chuyện kể thể hiện được niềm tin yêu cuá»™c sống, thể hiện được tâm hồn phÆ¡i phá»›i, hào sảng mà nhiều khi còn rất lém của các nhân vật nữa. Nhà báo cần phải chọn lá»±a thông tin tích cá»±c và chủ Ä‘á»™ng làm sao để kích thích được tinh thần chiến đấu của quân dân ta.

Làm phóng viên phải há»™i tụ nhiều tố chất. Phóng viên chiến trường còn cần cái tầm để nhận định, cổ súy kịp thời cÅ©ng nhÆ° rút ra bài học chiến trận, có tri thức quân sá»± để tránh những nhận định sai sót. Đặc biệt, viết về tấm gÆ°Æ¡ng chiến đấu thì cÅ©ng phải thật hồn hậu, không lên gân, cố sức, phải làm thế nào để nhân vật hiện lên thật giản dị bởi sá»± giản dị chính là Ä‘iều kiện cần thiết của cái đẹp.

- Giữa những khó khăn chồng chất khó khăn nhÆ° thế, Ä‘iều gì Ä‘ã thôi thúc những người làm báo, đặc biệt là những phóng viên chiến trường lăn xả vào hiểm nguy nhÆ° vậy?

Nhà báo Chi Phan: Mắt thấy tai nghe sá»± hy sinh của đồng Ä‘á»™i mình, tôi rất xúc Ä‘á»™ng. NhÆ° liệt sÄ© Hồng Chiêm người con gái tuổi xuân rất trẻ, vừa hôm trÆ°á»›c lên thăm người yêu, hôm sau Ä‘ã cầm súng và chiến đấu rồi ngã xuống nÆ¡i chiến trường, hay đầu Ä‘ài Cô ích  - má»™t Ä‘êm hy sinh hÆ¡n 600 người, rồi những người lính tuổi 18 Ä‘ôi mÆ°Æ¡i nhÆ°ng xanh xao, đến tóc cÅ©ng không có thời gian và dụng cụ mà cắt, có những người ở lại biên cÆ°Æ¡ng, mãi mãi là chiến sÄ©... những sá»± hy sinh Ä‘ó Ä‘ã thôi thúc chúng tôi không thể quay lÆ°ng lại. Lòng yêu nÆ°á»›c từ ngàn đời ăn của dân tá»™c ta Ä‘ã thôi thúc chúng tôi lên đường ra chiến trận.

Suốt những năm tháng làm phóng viên, tôi cÅ©ng Ä‘ã nhiều lần suy nghÄ© nhÆ°ng chÆ°a hề đắn Ä‘o. Đó là suy nghÄ© về gia Ä‘ình, về tổ ấm của mình. Lao vào nÆ¡i hiểm nguy, cái chết rình rập để trở thành “người thÆ° ký trung thành của thời đại” tôi không còn nghÄ© đến bản thân, mà xác định luôn sẵn sàng có mặt tại chiến tuyến. Bởi nhiệm vụ của tôi không chỉ là phản ánh thông tin, mà qua thông tin Ä‘ó phÆ¡i bày sá»± khốc liệt, phi nghÄ©a của chiến tranh từ Ä‘ó thức tỉnh các quốc gia, dân tá»™c cùng đứng lên phản đối chiến tranh, bảo vệ hòa bình. 

- Trân trọng cảm Æ¡n ông!

Theo Nguyệt Hồ/ Báo Nhà báo và Công luận