Giá trị thặng dÆ° sau ngồn ngá»™n những thông tin

+ Ông Lê Xuân SÆ¡n – Tổng Biên tập báo Tiền Phong từng nói: “Chúng tôi không chạy theo sá»± cạnh tranh vá»›i mạng xã há»™i và báo Ä‘iện tá»­ về thông tin nhanh được mà buá»™c phải Ä‘i vào các chuyên đề. Và được biết là, má»™t trong những người hiện thá»±c hóa câu chuyện “chuyên đề”  này chính là anh?

- Câu chuyện nằm trong bối cảnh bùng nổ thông tin, là thách thức không chỉ riêng vá»›i báo Tiền Phong mà là vá»›i tất cả các tờ báo giấy, nhất là những tờ báo in có Ä‘i kèm má»™t tờ online. Những tờ báo lá»›n nhÆ° Thanh Niên, Tuổi Trẻ, Lao Động… trong Ä‘ó có cả Tiền Phong, lượng phát hành bị ảnh hưởng không nhỏ. Vá»›i Tiền Phong, phát hành không “rÆ¡i" theo kiểu sốc mà cứ giảm dần, giảm dần đều và chúng tôi nhìn thấy được Ä‘iều Ä‘ó.

Tuy nhiên, Báo Tiền Phong Ä‘ã tìm thấy cÆ¡ há»™i trong chính những khó khăn. Chúng tôi chọn Ä‘ây là dịp để làm má»›i mình, buá»™c mình phải thay đổi. Tôi được Ban Biên tập giao kiến thiết lại diện mạo của tờ báo và tìm triết lý Ä‘i má»›i cho nó. Mặc dù triết lý có thể chÆ°a bao quát hết tinh thần của tờ báo nhÆ°ng cÅ©ng Ä‘ã chọn được má»™t từ khóa để tờ báo giấy có thể tồn tại được. Tôi xây dá»±ng toàn bá»™ đề án đổi má»›i tờ báo và may mắn được rất nhiều người ủng há»™, từ việc fomat, các chuyên mục, chuyên trang được tái cÆ¡ cấu, sắp xếp lại ra sao và chọn đối tượng bạn đọc Ä‘ích nhÆ° thế nào. Có má»™t vấn đề cần quan tâm là, vá»›i báo giấy, khi nó Ä‘i song song vá»›i tờ online chúng ta không thể biến tờ online là phiên bản của tờ báo giấy và ngược lại. Không phải trên online có cái gì thì trên báo giấy phải có cái Ä‘ó. Chúng ta không thể và không nên có má»™t cuá»™c chạy Ä‘ua không cân sức vá»›i báo Ä‘iện tá»­, mạng xã há»™i được.

+ Vậy chạy Ä‘ua nhÆ° thế nào thì cân sức, thÆ°a ông?

- Tôi nghÄ© là chúng ta phải gạn lọc trong từng sá»± kiện. Quan Ä‘iểm lá»›n nhất của tờ Tiền Phong là gì? Là phải tìm cho được cái mà người ta gọi là giá trị thặng dÆ° sau ngồn ngá»™n những thông tin Ä‘ó. Bởi vì chúng ta Ä‘ã lùi lại má»™t bÆ°á»›c thì chúng ta phải mang đến cho công chúng của mình những lắng đọng và tinh túy nhất của thông tin ấy. Có má»™t câu rất quen thuá»™c là “Khi má»™t cánh cá»­a Ä‘óng lại sẽ có má»™t cánh cá»­a khác mở ra”, và chúng ta phải nhìn thấy nó và nắm bắt được nó. CÆ¡ há»™i trong ăm ắp khó khăn và bừa bá»™n thách thức, Ä‘ó là cách để tồn tại. Chiều hÆ°á»›ng của tờ Tiền Phong là gì? Là chiều hÆ°á»›ng tổ chức các chuyên đề để khai thác chuyên sâu. Trong ngổn ngang các thông tin mà người ta ném lên mạng xã há»™i và online thì anh phải lắng lại, Ä‘úc kết, xâu chuá»—i và nâng vấn đề lên. Nếu chúng ta cÅ©ng chá»™p giật, trên mạng có gì chúng ta cÅ©ng Ä‘Æ°a hết lên báo thì không khác gì chúng ta Ä‘ánh nhau vá»›i cối xay gió. Báo giấy lúc Ä‘ó nhÆ° má»™t người làm quản trị, không ngập vào sá»± vụ mà phải ngồi trên sá»± vụ để nhìn ra vấn đề mà bạn đọc cần, quan tâm. Quan trọng nữa là tờ báo giấy có được lợi thế mà các tờ online không có, Ä‘ó là “Ä‘á»™ mở” về giao diện.

+ Về mặt giao diện của báo giấy, tôi tưởng nó bị bó hẹp trong khuôn khổ tờ báo chứ, thÆ°a ông?

- Đó cÅ©ng là Ä‘iều thú vị của cách làm chuyên đề trên báo giấy. Nếu chúng ta biết tổ chức hợp lý thì người đọc sẽ nhìn giao diện Ä‘ó mở hÆ¡n, rá»™ng hÆ¡n, tác Ä‘á»™ng vào thị giác người đọc. Nếu trên báo Ä‘iện tá»­ phải click chuá»™t để Ä‘i tìm từng chuyên mục bổ trợ cho nhau, rồi hàng loạt các bài “ăn theo” má»™t đề tài, rất mất công tìm kiếm, sàng lọc và khó có được cái nhìn tổng quát thì vá»›i chuyên đề trên Tiền Phong, chúng tôi tổ chức thường trên 2 trang Ä‘ôi, mở ra Ä‘ã thấy ngồn ngá»™n và rá»™n ràng thông tin, nó sẽ khiến thị giác người đọc thích thú hÆ¡n, nhất là lứa tuổi 35 - 50. Ví dụ nhÆ° chuyên đề về Ä‘iện, sẽ thấy góc này là ý kiến chuyên gia, góc kia là người dân phản ánh và góc khác là phía nhà quản lý, các cÆ¡ quan chức năng giải trình...  Có những số báo, chúng tôi mở 3 chuyên đề, má»—i chuyên đề chạy dọc hết cả 2 trang vá»›i lượng thông tin đầy ắp, sống Ä‘á»™ng. Cách làm chuyên đề này, vừa đảm bảo nguyên tắc của nghề báo là tiếp cận 1 vấn đề Ä‘a diện, nhÆ° là hình 3D. Chính Ä‘iều Ä‘ó tạo nên sá»± tin cậy của bạn đọc đối vá»›i má»™t sản phẩm báo chí. 

“Chúng tôi đứng về phe nÆ°á»›c mắt”

+ Vậy là câu chuyện “thay đổi” bắt nguồn từ nhu cầu của bạn đọc, thÆ°a ông?

- Đúng vậy, trÆ°á»›c Ä‘òi hỏi của bạn đọc, chúng ta phải thay đổi. NhÆ°ng thay đổi nhÆ° thế nào? Nếu nhÆ° chúng ta cứ nghÄ© rằng, ừ cần phải thay đổi mà không có sá»± khảo sát thá»±c tế nhu cầu thì sá»± thay đổi Ä‘ó sẽ không hiệu quả. Đứng trÆ°á»›c sá»± thay đổi này, Tiền Phong Ä‘ã có cuá»™c khảo sát tá»›i các Ä‘á»™c giả. Thay đổi vì bạn đọc, Ä‘ó là triết lý và triết lý này phải được phổ biến, quán triệt đến tất cả các bạn phóng viên Ä‘ó là viết những gì bạn đọc cần chứ không phải viết những cái chúng ta “khoái tay”… Tức là luôn luôn đứng ở tâm thế bạn đọc để Ä‘òi hỏi, đặt ra câu hỏi. Toàn hệ thống phóng viên Tiền Phong phải quán triệt Ä‘iều Ä‘ó.  Anh không thá»±c hiện thì anh sẽ bị out. Nói má»™t cách giản dị, anh phải viết vấn đề về cuá»™c sống, xã há»™i Ä‘ang đặt ra, không phải vấn đề anh thích.

+ NhÆ° vậy đồng nghÄ©a vá»›i việc, Ä‘òi hỏi người viết phải “dấn thân” và ngụp lặn trong đời sống?

- Đúng vậy, chúng tôi luôn khuyến khích phóng viên tác nghiệp trên tinh thần Ä‘ó. Do Ä‘ó nhiều tuyến bài của Tiền Phong buá»™c phải dấn thân. Là anh phải nhập thân vào, hóa thân vào Ä‘ó. Có những tuyến phóng sá»± Ä‘iều tra, anh phải là cá»­u vạn Ä‘i, là phu hồ Ä‘i, anh phải chui xuống hầm than Ä‘i má»›i thấy được ná»—i khắc khoải của họ... để thấy họ cần gì, để chia sẻ và thấu hiểu. Quan Ä‘iểm làm báo của Tiền Phong càng ngày càng dân sinh hÆ¡n, nói Ä‘úng hÆ¡n là “chúng tôi đứng về phe nÆ°á»›c mắt”. Thế nên, từ phóng viên đến biên tập viên luôn luôn phải tạo cho mình má»™t “góc nhìn” đủ sâu để mà khi ThÆ° ký cầm bản thảo của phóng viên thì ít nhất phải nhìn ra được thông Ä‘iệp là gì và đối tượng hÆ°á»›ng đến là ai? Nếu nó không nằm trong đối tượng Ä‘ích mà Tiền Phong hÆ°á»›ng đến thì sẽ bỏ, loại không thÆ°Æ¡ng tiếc dù phóng viên có nhọc công đến bao nhiêu.

+ Phóng viên nhọc công mà bị vứt bài vào thùng rác thì chắc bao ná»—i ấm ức lại đổ lên đầu Tổng ThÆ° ký tòa soạn?

- CÅ©ng Ä‘ành thôi, Ä‘ó là má»™t nghề mà có người còn bảo “nhÆ° cái thùng rác” nhÆ° “cái nắp cống”. Còn phóng viên báo Tiền phong thì bảo “Trên đời này chỉ có hai loại người, má»™t là người tá»­ tế, hai là ThÆ° ký tòa soạn” (cười!!!). NhÆ°ng Ä‘ó là trách nhiệm của bá»™ phận “gác cổng” cho BBT. Chúng tôi phải thật sá»± công tâm, trong sáng. Những sản phẩm xen, lồng, ná»­a nạc, ná»­a mỡ vừa có chút thông tin vừa lãng Ä‘ãng màu sắc PR sẽ không được chấp nhận. Tức là chắc chắn ở Ä‘ây sẽ không có những sản phẩm lá»—i, sản phẩm 5 ăn 5 thua, sản phẩm “thịt ba chỉ”, vừa Ä‘ánh đấm, vừa mÆ¡n trá»›n. Điều Ä‘ó không tránh khỏi trong cÆ¡ chế thị trường. Trong việc gác cổng, chỉ cần “lao xao” Ä‘i má»™t chút thì mình sẽ... vẽ đường cho hÆ°Æ¡u chạy, hÆ¡n 100 phóng viên sẽ lao vào má»™t cuá»™c chạy Ä‘ua theo tiếng gọi của đồng tiền. Và lúc Ä‘ó, tờ báo chính trị - xã há»™i sẽ Ä‘ánh mất hoặc rời xa tôn chỉ mục Ä‘ích của mình. Ở báo, tất cả anh em khi mà Ä‘ã đồng tâm, hiệp lá»±c, trong sáng, không vụ lợi, không toan tính thì tờ báo má»›i thá»±c sá»± là chá»— dá»±a tin cậy của bạn đọc.

+ Vâng, xin cảm Æ¡n ông!

Minh Vinh (Thá»±c hiện)/Báo Nhà báo và Công luận