Dữ liệu cá nhân không còn riêng tÆ°

Ngày 13/7, Ủy ban ThÆ°Æ¡ng mại Liên bang Mỹ (FTC) thông qua mức phạt 5 tá»· USD đối vá»›i Facebook, vì liên quan đến sá»± cố rò rỉ dữ liệu của người dùng. FTC Ä‘ã tiến hành Ä‘iều tra các cáo buá»™c Facebook chia sẻ trái phép thông tin của 87 triệu người dùng vá»›i công ty tÆ° vấn Cambridge Analytica của Anh.

Công ty tÆ° vấn Cambridge Analytica được Facebook cấp quyền sá»­ dụng thông tin người dùng nhÆ°ng lại sá»­ dụng sai mục Ä‘ích, để xây dá»±ng “đồ họa tâm lý” cho quảng cáo chính trị, tác Ä‘á»™ng mạnh mẽ lên kết quả cuá»™c bầu cá»­ Tổng thống Mỹ năm 2016, tạo ra những quảng cáo hÆ°á»›ng Ä‘ích dành cho các chiến dịch ủng há»™ Brexit,...

Bên cạnh Ä‘ó, vá»›i công nghệ nhận diện khuôn mặt thông qua tính năng Tag, Facebook má»™t lần nữa có nguy cÆ¡ đối mặt vá»›i má»™t vụ kiện lá»›n, khi thu thập trái phép dữ liệu sinh trắc của người dùng thông qua tính năng nhận diện khuôn mặt trên mạng xã há»™i tại bang Illinois (Mỹ) nÆ¡i có những Ä‘iều luật nghiêm ngặt bảo vệ quyền riêng tÆ° của người dùng.

Nhiều ý kiến cho rằng, Facebook nói riêng và các trang mạng xã há»™i nói chung giờ Ä‘ây không còn là không gian riêng tÆ° của má»—i người. Bên cạnh những mặt tích cá»±c, Facebook Ä‘ang trở thành “công cụ” đắc lá»±c để má»™t số nhóm người lợi dụng nhằm xuyên tạc, bịa đặt, nói xấu, gièm pha, làm mất uy tín của cá nhân, doanh nghiệp, hay đối thủ cạnh tranh... mà nạn nhân có thể là bất kỳ ai trong xã há»™i kể cả khi bạn dùng hay không dùng Facebook.

Nạn nhân của dữ liệu lá»›n và trí thông minh nhân tạo

Tin giả Ä‘ang là vấn đề khiến nhiều người, nhiều quốc gia phải “Ä‘au đầu”, trong tÆ°Æ¡ng lai, tin giả có thể được phát tán vá»›i mức Ä‘á»™ nguy hiểm hÆ¡n nhờ vào sá»± trợ giúp của trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lá»›n (big data).

Giáo sÆ° Maggie Farley, trợ giảng tại Trường Truyền thông của Đại học Hoa Kỳ chia sẻ, trong quá trình tiếp nhận thông tin, người dùng có xu hÆ°á»›ng thích xem và tin những Ä‘oạn clip, video hÆ¡n tin tức và hình ảnh. Tuy nhiên hiện nay, người dùng Ä‘ang gặp khó khăn trong việc phân biệt Ä‘âu là video giả (video fake), Ä‘âu là video thật, trong khi những Ä‘oạn video giả ngày càng xuất hiện nhiều trên mạng xã há»™i.

Đoạn video phát biểu của Tổng thống Obama xuất hiện trên mạng xã há»™i năm 2017 được tạo ra bởi công nghệ Deepfake - video giả mạo dùng trí thông minh nhân tạo vá»›i khẩu hình miệng, biểu cảm và giọng nói giống nhân vật 100%, nhÆ°ng được lồng tiếng vá»›i ná»™i dung theo ý muốn của người tạo video.

Để làm việc này, các chuyên gia Ä‘ã thu thập hàng nghìn video của Tổng thống Obama trong má»™t khoảng thời gian dài, phân tích, nhận biết khẩu hình rồi dùng công nghệ Deepfake dá»± Ä‘oán ông sẽ nói câu tiếp theo và lồng tiếng... Hiện nay, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra bức ảnh chân dung của má»™t nghi can khủng bố và lan truyền thông tin về vụ khủng bố lên mạng xã há»™i, dù thá»±c tế tên khủng bố Ä‘ó hoàn toàn không tồn tại, khiến cho nhiều người phải lo lắng.

Trong trường hợp này, nhiều người sẽ sá»­ dụng công cụ tìm kiếm bằng hình ảnh của Google để tìm kiếm bức ảnh chân dung liên quan đến tin tức giả mạo, tuy nhiên bức ảnh này được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo và hoàn toàn không tồn tại nên Google cÅ©ng không thể xác định được nguồn gốc của bức ảnh cần xác định thông tin. TÆ°Æ¡ng lai, video fake sẽ phát triển sau má»™t thời gian, khi dữ liệu Big data đủ lá»›n và trí thông minh nhân tạo ngày má»™t thông minh hÆ¡n, bất kỳ ai đều có thể trở thành nạn nhân của video fake.

Bên cạnh Ä‘ó, những người tạo ra tin giả thường biết cách thu hút sá»± chú ý của người dùng, kích thích họ chia sẻ thông tin, tÆ°Æ¡ng tác sau Ä‘ó tạo ra những vÅ© khí cảm xúc, Ä‘ánh trúng tâm lý tò mò, hoang mang của người dùng. Ví dụ, những thông tin giật gân, bất ngờ; những trang web có tin giả - thật lẫn lá»™n... khi thông tin giả lan truyền khắp nÆ¡i gây ra nhiều hậu quả, thậm chí gây biến đổi cả xã há»™i.

Hạt nhân trong cuá»™c chiến chống tin giả

Sá»± vào cuá»™c của hàng loạt quốc gia trong cuá»™c chiến chống tin giả cho thấy, nguy cÆ¡ từ tin giả ngày càng trở nên phức tạp, nguy hiểm. Thá»±c tế này không chỉ yêu cầu các quốc gia có thái Ä‘á»™ nghiêm túc, hành Ä‘á»™ng quyết liệt, có sá»± hợp tác trên quy mô toàn cầu, mà còn Ä‘òi hỏi trách nhiệm từ chính các cÆ¡ quan, Ä‘Æ¡n vị báo chí.

Người ta thường nói, báo chí thời 4.0 là thời kỳ của robot làm báo, thời đại của báo chí dữ liệu, nhÆ°ng nếu quá á»· lại vào công nghệ con người sẽ bị dẫn dắt bởi tin giả, vì tin giả cÅ©ng được tạo ra bởi trí thông minh nhân tạo. Hiện nay, mạng xã há»™i Facebook Ä‘ã áp dụng nhiều phần mềm phát hiện tin giả và đạt được má»™t số thành công nhất định, tuy nhiên, xét đến cùng con người vẫn là hạt nhân trong cuá»™c chiến chống tin giả vì tất cả mọi chÆ°Æ¡ng trình đều do con người tạo ra.

Trong môi trường thông tin Ä‘a chiều nhÆ° hiện nay, báo chí không chỉ làm nhiệm vụ phản ánh chân thá»±c đời sống xã há»™i mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc định hÆ°á»›ng thông tin tá»›i công chúng, bác bỏ những tin đồn thất thiệt má»™t cách nhanh chóng, Ä‘úng và kịp thời, giúp công chúng tìm ra Ä‘âu là sá»± thật, giải Ä‘áp thắc mắc, xua tan Ä‘i sá»± hoài nghi, định hÆ°á»›ng dÆ° luận.

Do Ä‘ó, người làm báo phải luôn tỉnh táo khi tiếp nhận mọi thông tin, có sá»± kiểm chứng nhiều chiều, để làm được Ä‘iều này, yêu cầu má»—i người làm báo luôn luôn cập nhật kiến thức, nâng cao nghiệp vụ và phải luôn đề cao đạo đức nghề nghiệp người làm báo. Nếu thông tin Ä‘úng, nhà báo có thể biến dữ liệu thành sản phẩm báo chí. Nếu thông tin sai, nhà báo có nhiệm vụ phản bác, đấu tranh, cung cấp cho Ä‘á»™c giả ná»™i dung Ä‘úng để chống sá»± nhiá»…u loạn thông tin./.

Theo Tú Linh/Người làm báo