PrintGoogle+  Twitter Facebook

Khách du lịch trải nghiệm chèo thuyền trên lòng hồ Cá»­a Đạt. Ảnh: Lê Dung

Khái niệm “Du lịch có trách nhiệm” lần đầu tiên được Tổ chức Du lịch thế giá»›i Ä‘Æ°a ra vào năm 2002, trong Tuyên bố Cape Town. “Trách nhiệm” ở Ä‘ây có thể hiểu là việc hạn chế tối thiểu các tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c từ hoạt Ä‘á»™ng du lịch đến kinh tế, môi trường và xã há»™i; đồng thời, Ä‘óng góp tích cá»±c vào việc bảo tồn di sản văn hóa và di sản thiên nhiên, cÅ©ng nhÆ° duy trì sá»± cân bằng, Ä‘a dạng sinh học. Cùng vá»›i Ä‘ó, du lịch phải tạo ra lợi ích kinh tế lá»›n hÆ¡n cho dân cÆ° địa phÆ°Æ¡ng và nâng cao đời sống cho cá»™ng đồng Ä‘ón khách; đồng thời, người dân địa phÆ°Æ¡ng phải được tham gia vào các quyết định có ảnh hưởng đến cuá»™c sống và sẽ thay đổi cuá»™c sống, cách sống của họ. Ngoài ra, du lịch có trách nhiệm hÆ°á»›ng đến cung cấp cho du khách các sản phẩm thú vị, thoải mái, bổ ích, thông qua sá»± trải nghiệm và hiểu biết hÆ¡n các giá trị văn hóa bản địa, các vấn đề về môi trường và xã há»™i. Thông qua sá»± trao quyền cho người dân địa phÆ°Æ¡ng, giúp họ vừa được hưởng lợi trá»±c tiếp từ du lịch, vừa là nhân tố tích cá»±c góp phần vào sá»± phát triển bền vững trong du lịch. Đồng thời, góp phần hình thành sá»± tôn trọng giữa khách du lịch và cÆ° dân bản địa...

Có thể nói, du lịch có trách nhiệm là má»™t cách tiếp cận có tính tất yếu. Bởi, thay vì cách làm du lịch kiểu ngắn hạn, chá»™p giật Ä‘ã diá»…n ra ở má»™t số khu, Ä‘iểm du lịch nhÆ° nhiều năm trÆ°á»›c Ä‘ây; cách tiếp cận này nhằm nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của toàn xã há»™i về vai trò của du lịch đối vá»›i sá»± phát triển. Mùa du lịch biển 2019 của Thanh Hóa khép lại vá»›i không ít dÆ° âm, trong Ä‘ó Hải Tiến là cái tên được nhắc đến khá nhiều. Nguyên nhân là bởi chỉ trong khoảng 2 tháng 5 và 6-2019, khu du lịch này Ä‘ã liên tiếp xảy ra các sá»± cố Ä‘áng tiếc nhÆ° Ä‘uối nÆ°á»›c, ngá»™ Ä‘á»™c thá»±c phẩm và gây rối trật tá»± công cá»™ng. Điều này Ä‘ã ít nhiều ảnh hưởng đến tâm lý của du khách và hình ảnh du lịch an toàn, thân thiện, văn minh mà Hải Tiến Ä‘ã và Ä‘ang ná»— lá»±c gây dá»±ng những năm qua. Những sá»± cố ngay sau Ä‘ó Ä‘ã được chính quyền huyện Hoằng Hóa giải quyết bằng nhiều giải pháp quyết liệt. Tuy nhiên, dù các sá»± cố Ä‘ã được giải quyết, nhÆ°ng không ít bài học cần được rút ra cho mùa du lịch tá»›i. Dù các phÆ°Æ¡ng án bảo đảm an ninh, an toàn cho khách du lịch nhÆ° cứu há»™ cứu nạn, an toàn thá»±c phẩm, vệ sinh môi trường, trấn áp tá»™i phạm... được địa phÆ°Æ¡ng xây dá»±ng tÆ°Æ¡ng đối đầy đủ, nhÆ°ng việc triển khai thá»±c hiện, giám sát quá trình thá»±c hiện và kết quả thá»±c hiện má»›i là vấn đề cần quan tâm. Đồng thời, phải thẳng thắn nhìn nhận, nếu ý thức, nhận thức và trách nhiệm của các bên liên quan, đặc biệt là người dân địa phÆ°Æ¡ng chÆ°a được nâng cao tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i nhu cầu phát triển du lịch, thì khi ấy, những sá»± cố kể trên vẫn sẽ có “đất” để tái diá»…n. Ví dụ từ Hải Tiến để thấy rằng, du lịch có trách nhiệm Ä‘ang đặt ra và Ä‘òi hỏi các cÆ¡ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá»™ng đồng và các cá nhân liên quan phải có trách nhiệm vá»›i má»—i hành Ä‘á»™ng, việc làm của họ.

Sá»± phát triển mạnh mẽ của loại hình du lịch sinh thái trong những năm gần Ä‘ây Ä‘ã và Ä‘ang đặt ra yêu cầu khai thác du lịch gắn vá»›i bảo vệ môi trường ở các vườn quốc gia (VQG), khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN). Thanh Hóa hiện có VQG Bến En và 3 KBTTN là Pù Luông, Pù Hu, Xuân Liên còn giữ được sá»± cân bằng và Ä‘a dạng sinh thái, cÅ©ng là Ä‘ang nắm giữ má»™t lợi thế lá»›n về du lịch. Trong Ä‘ó, KBTTN Xuân Liên trải rá»™ng trên địa giá»›i hành chính của 5 xã Bát Mọt, Yên Nhân, LÆ°Æ¡ng SÆ¡n, Xuân Cẩm và Vạn Xuân (huyện Thường Xuân). KBTTN này hiện Ä‘ang bảo tồn má»™t hệ Ä‘á»™ng - thá»±c vật rừng Ä‘a dạng, bao gồm 752 loài thá»±c vật bậc cao có mạch (trong Ä‘ó, 38 loài có tên trong sách đỏ Việt Nam và thế giá»›i); 55 loài thú, 136 loài chim; hệ thống thác nÆ°á»›c và hang Ä‘á»™ng đẹp. Đặc biệt, gắn vá»›i khu bảo tồn này là hồ Cá»­a Đạt có diện tích mặt nÆ°á»›c lên đến 2.828,6 ha, vá»›i cảnh quan thiên nhiên hữu tình và nhiều di tích lịch sá»­ - văn hóa giàu giá trị. Bên cạnh Xuân Liên, VQG Bến En được ví nhÆ° Vịnh Hạ Long giữa đại ngàn, nhờ cảnh quan thiên nhiên hồ và các đảo trên hồ, rừng và hang Ä‘á»™ng tá»± nhiên dày đặc, cùng hàng nghìn loài Ä‘á»™ng, thá»±c vật quý hiếm. Điểm nhấn của Bến En là hồ nÆ°á»›c có diện tích gần 3.000 ha, quy tụ 21 hòn đảo và bán đảo, được bao quanh bởi ba cánh cung tá»± nhiên núi Ä‘á - núi đất - rừng tạo đầy ngoạn mục...

Du lịch dá»±a vào thiên nhiên để phát triển bền vững. Muốn vậy, du lịch có trách nhiệm phải hÆ°á»›ng đến mục tiêu vừa khai thác vừa bảo vệ môi trường và nâng cao phúc lợi cho người dân địa phÆ°Æ¡ng. Chiến lược quốc gia về Ä‘a dạng sinh học đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, đề ra mục tiêu đến năm 2020, các hệ sinh thái tá»± nhiên quan trọng, loài, nguồn gen nguy cấp, quý, hiếm được bảo tồn và sá»­ dụng bền vững, góp phần phát triển đất nÆ°á»›c theo định hÆ°á»›ng nền kinh tế xanh, chủ Ä‘á»™ng ứng phó vá»›i biến đổi khí hậu. Trong Ä‘ó, bảo tồn Ä‘a dạng sinh học và du lịch bền vững - gắn vá»›i các mô hình du lịch sinh thái, du lịch cá»™ng đồng dá»±a vào thiên nhiên - Ä‘ã và Ä‘ang được đặt ra nhÆ° má»™t trong những giải pháp quan trọng. Theo Ä‘ó, bảo tồn Ä‘a dạng sinh học và du lịch bền vững phải gắn chặt và tÆ°Æ¡ng trợ lẫn nhau. Phát triển du lịch bảo đảm việc sá»­ dụng đất Ä‘ai, tài nguyên thiên nhiên mang lại hiệu quả kinh tế và Ä‘óng góp cho bảo tồn Ä‘a dạng sinh học. Ngược lại, bảo tồn Ä‘a dạng sinh học chính là “tiền vốn” để khai thác du lịch.

Xác định, Xuân Liên và Bến En Ä‘ang nắm giữ nguồn tài nguyên thiên nhiên - du lịch phong phú cần được khai thác má»™t cách hiệu quả và bền vững. Do Ä‘ó, Bến En Ä‘ã xây dá»±ng quy hoạch và được Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 2409/QĐ-UBND ngày 12-7-2013 về việc phê duyệt quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững rừng đặc dụng VQG Bến En đến năm 2020. Còn Xuân Liên cÅ©ng Ä‘ã xây dá»±ng quy hoạch phát triển du lịch sinh thái KBTTN Xuân Liên đến năm 2020. Việc xây dá»±ng các quy hoạch không chỉ làm cÆ¡ sở để khai thác tiềm năng, lợi thế to lá»›n của các KBTTN, VQG phục vụ phát triển du lịch; mà còn cho thấy trách nhiệm của các địa phÆ°Æ¡ng trong việc bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên cho phát triển bền vững. Bên cạnh Ä‘ó, xây dá»±ng quy hoạch còn nhằm Ä‘ánh giá và Ä‘Æ°a ra được định hÆ°á»›ng phát triển hạ tầng kỹ thuật phục vụ các hoạt Ä‘á»™ng du lịch, phát triển kinh tế - xã há»™i địa phÆ°Æ¡ng; xây dá»±ng lá»™ trình chuyển đổi mục Ä‘ích sá»­ dụng đất, các hạng mục Æ°u tiên đầu tÆ° và các giải pháp tổ chức thá»±c hiện quy hoạch. Ngoài ra, quy hoạch còn tạo Ä‘iều kiện để nhân dân địa phÆ°Æ¡ng tham gia vào các hoạt Ä‘á»™ng du lịch; góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ tính Ä‘a dạng sinh học, hệ sinh thái cÅ©ng nhÆ° bảo tồn các loài Ä‘á»™ng thá»±c vật quý hiếm trong KBTTN và VQG.

Rõ ràng là, trong sá»± phát triển ngày càng mạnh mẽ của du lịch, thì sá»± bền vững phải càng được xác định nhÆ° má»™t giá trị cốt lõi. Muốn vậy, các hoạt Ä‘á»™ng của du lịch có trách nhiệm phải được Ä‘an xen, lồng ghép nhiều yếu tố, nhiều khía cạnh. Trong Ä‘ó bao gồm các cÆ¡ chế, chính sách, quy hoạch, quản lý Ä‘iểm đến, hoạt Ä‘á»™ng kinh doanh, môi trường, văn hóa và con người. Đặc biệt, du lịch có trách nhiệm trÆ°á»›c hết phải từ cá»™ng đồng địa phÆ°Æ¡ng và má»—i cá nhân trong cá»™ng đồng ấy - nhân tố có ảnh hưởng tích cá»±c/tiêu cá»±c đến cả sá»± phát triển du lịch và môi trường. Đồng thời, cÅ©ng cần nhấn mạnh đến khách du lịch - những người trá»±c tiếp tận hưởng các sản phẩm du lịch - cÅ©ng đồng thời là những người có trách nhiệm bảo vệ và tôn trọng các giá trị tá»± nhiên và văn hóa của Ä‘iểm đến.