Ngày 10/12 hàng năm được tôn vinh là Ngày Nhân quyền Quốc tế (hay còn gọi là Ngày Quốc tế Nhân quyền), là ngày được Liên Hợp Quốc công bố là ngày lá»… quốc tế được các nÆ°á»›c trên thế giá»›i ká»· niệm. Nhân dịp này, VOV giá»›i thiệu bài viết :"Việt Nam phát huy vị thế trên các diá»…n Ä‘àn quốc tế về quyền con người", được đăng trên Tạp chí nhân quyền Việt Nam.

Năm 2019 là má»™t năm sôi Ä‘á»™ng của đối ngoại Ä‘a phÆ°Æ¡ng của Việt Nam. Triển khai Chỉ thị số 25-CT/TW của Ban Bí thÆ° về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại Ä‘a phÆ°Æ¡ng đến năm 2030, Việt Nam Ä‘ã và Ä‘ang ngày càng khẳng định vai trò và vị thế tại các diá»…n Ä‘àn quốc tế và khu vá»±c. Không chỉ thể hiện vai trò là má»™t thành viên tích cá»±c, chủ Ä‘á»™ng và có trách nhiệm, Việt Nam Ä‘ang thá»±c sá»± ná»— lá»±c vÆ°Æ¡n lên Ä‘óng vai trò nòng cốt, dẫn dắt và hòa giải tại các diá»…n Ä‘àn Ä‘a phÆ°Æ¡ng. Việc Việt Nam trúng cá»­ vá»›i số phiếu gần nhÆ° tuyệt đối vào vị trí Ủy viên không thường trá»±c Há»™i đồng Bảo an Liên hợp quốc là má»™t trong những minh chứng nổi bật cho thấy sá»± tín nhiệm của cá»™ng đồng quốc tế đối vá»›i những ná»— lá»±c của Việt Nam tại các cÆ¡ chế Ä‘a phÆ°Æ¡ng.

Sá»± tín nhiệm Ä‘ó không chỉ giá»›i hạn trong các lÄ©nh vá»±c liên quan đến Há»™i đồng Bảo an mà còn ở nhiều lÄ©nh vá»±c khác và nhiều cÆ¡ chế khác, trong Ä‘ó có các cÆ¡ chế liên quan đến bảo đảm quyền con người.

Chủ Ä‘á»™ng, tích cá»±c và vÆ°Æ¡n lên Ä‘óng vai trò nòng cốt tại các diá»…n Ä‘àn Ä‘a phÆ°Æ¡ng về quyền con người

Năm 2019 là má»™t năm sôi Ä‘á»™ng vá»›i nhiều hoạt Ä‘á»™ng quan trọng tại các diá»…n Ä‘àn toàn cầu và khu vá»±c về quyền con người. Tại các diá»…n Ä‘àn, Việt Nam không chỉ khẳng định được chính sách và thành tá»±u của Việt Nam về bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, mà còn Ä‘óng góp thá»±c chất vào ná»— lá»±c chung thúc đẩy các giá trị về quyền con người, trong bối cảnh cá»™ng đồng quốc tế thúc đẩy xây dá»±ng và triển khai thá»±c hiện các chÆ°Æ¡ng trình nghị sá»± toàn cầu quan trọng nhÆ° về phát triển bền vững, ứng phó vá»›i biến đổi khí hậu, bình đẳng giá»›i, di cÆ°…

Tại các diá»…n Ä‘àn toàn cầu nhÆ° Liên Hợp Quốc (LHQ) cÅ©ng nhÆ° tại các diá»…n Ä‘àn khu vá»±c nhÆ° ASEAN, APEC, ASEM, Việt Nam luôn thể hiện cách tiếp cận xây dá»±ng, cân bằng và toàn diện về quyền con người, từ những những ná»™i dung về quyền phát triển, quyền phụ nữ, quyền trẻ em, quyền nÆ°á»›c sạch, quyền giáo dục, cho đến quyền tá»± do báo chí, tá»± do ngôn luận, tá»± do tôn giáo, quyền tiếp cận y tế và các dịch vụ xã há»™i, cho tá»›i các chủ đề về khủng hoảng di cÆ°, chủ nghÄ©a khủng bố, cá»±c Ä‘oan, ma túy, phòng chống mua bán người… Cách tiếp cận xây dá»±ng và sá»± tham gia tích cá»±c của Việt Nam Ä‘ã tạo ra sá»± tin tưởng và ủng há»™ của bạn bè quốc tế tại các diá»…n Ä‘àn về quyền con người trong năm 2019, trong Ä‘ó trÆ°á»›c hết phải kể đến CÆ¡ chế rà soát định kỳ phổ quát về quyền con người chu kỳ III (UPR) – cÆ¡ chế quan trọng nhất của Há»™i đồng Nhân quyền LHQ.

Tháng 01/2019, Việt Nam Ä‘ã tham gia trình bày và đối thoại về Báo cáo quốc gia về bảo vệ và thúc đẩy quyền con người theo cÆ¡ chế UPR chu kỳ III. 122 quốc gia Ä‘ã tham gia phát biểu tại phiên đối thoại, số lượng cao nhất trong 3 chu kỳ rà soát của Việt Nam. Việt Nam nhận được 291 khuyến nghị từ các quốc gia, trong Ä‘ó phần lá»›n là những khuyến nghị phù hợp vá»›i chính sách, pháp luật và Æ°u tiên của Việt Nam. Rất nhiều nÆ°á»›c, kể cả các nÆ°á»›c Ä‘ang phát triển cÅ©ng nhÆ° các nÆ°á»›c phát triển ghi nhận và Ä‘ánh giá cao những thành tá»±u của Việt Nam về bảo đảm quyền con người, nhất là trong việc hoàn thiện pháp luật và chính sách về quyền con người, xóa Ä‘ói giảm nghèo, nâng cao đời sống của người dân, bảo đảm an sinh xã há»™i, bình đẳng giá»›i, quyền trẻ em, quyền giáo dục, quyền tá»± do tín ngưỡng, tôn giáo…

Tháng 7/2019, tại phiên họp thông qua Báo cáo quốc gia của Việt Nam theo cÆ¡ chế UPR, Việt Nam Ä‘ã chính thức thông báo việc chấp thuận 241 trên tổng số 291 khuyến nghị (chiếm 83%), trong Ä‘ó có 21 khuyến nghị chấp thuận má»™t phần. Đây là tá»· lệ chấp thuận tÆ°Æ¡ng đối cao, so vá»›i nhiều nÆ°á»›c Ä‘ã thá»±c hiện rà soát theo chu kỳ III. Các khuyến nghị Việt Nam chấp thuận bao quát tất cả các lÄ©nh vá»±c quyền con người, trong Ä‘ó có việc hoàn thiện pháp luật về quyền con người, bảo đảm các quyền dân sá»±, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã há»™i, quyền của người lao Ä‘á»™ng, phụ nữ và các nhóm dá»… bị tổn thÆ°Æ¡ng, nâng cao nhận thức và giáo dục quyền con người; xem xét gia nhập và thá»±c hiện các công Æ°á»›c quốc tế về quyền con người, và tăng cường hợp tác quốc tế về quyền con người.

Tại phiên họp này cÅ©ng nhÆ° sau Ä‘ó, chúng ta Ä‘ã nhận được không ít Ä‘ánh giá tích cá»±c từ các nÆ°á»›c và các tổ chức quốc tế đối vá»›i những ná»— lá»±c về bảo đảm quyền con người, cÅ©ng nhÆ° sá»± nghiêm túc trong thá»±c thi các cam kết về quyền con người, trong Ä‘ó có cam kết theo cÆ¡ chế UPR. Má»™t số ý kiến đặc biệt hoan nghênh việc Việt Nam dá»± định xây dá»±ng má»™t kế hoạch tổng thể thá»±c hiện các khuyến nghị UPR và tiến hành Ä‘ánh giá giữa kỳ, xem Ä‘ây là má»™t ví dụ Ä‘iển hình trong việc thúc đẩy thá»±c hiện các khuyến nghị UPR. Má»™t số khác ca ngợi việc Việt Nam Ä‘ã và Ä‘ang lồng ghép việc thá»±c hiện các khuyến nghị UPR vá»›i các chÆ°Æ¡ng trình, kế hoạch phát triển quốc gia, qua Ä‘ó bảo đảm tiến trình UPR Ä‘em lại những hiệu quả thá»±c chất.

Trong năm 2019, Việt Nam cÅ©ng Ä‘ã bảo vệ báo cáo quốc gia thá»±c thi Công Æ°á»›c về các quyền dân sá»±, chính trị, má»™t trong những Công Æ°á»›c được xem là “khó” và thu hút được sá»± quan tâm cao của dÆ° luận quốc tế. Phiên bảo vệ Ä‘ã diá»…n ra thành công trên tinh thần trao đổi thẳng thắn. Việt Nam Ä‘ã giải Ä‘áp rõ ràng vá»›i lập luận vững chắc về chính sách và pháp luật của Việt Nam về quyền con người, cÅ©ng nhÆ° thá»±c tiá»…n triển khai các nghÄ©a vụ theo Công Æ°á»›c. Chúng ta cÅ©ng cung cấp thông tin để giúp cho các thành viên Ủy ban công Æ°á»›c hiểu rõ hÆ¡n về tình hình thá»±c tế Việt Nam, nhất là khi má»™t số ủy viên còn tiếp cận vá»›i những thông tin không chính thống và không được kiểm chứng.

Không chỉ ở các phiên đối thoại về các báo cáo quốc gia, tại các diá»…n Ä‘àn  khác trong khuôn khổ Liên hợp quốc, Việt Nam ngày càng thể hiện vai trò chủ Ä‘á»™ng, tích cá»±c và Ä‘óng góp thá»±c chất trong các cuá»™c thảo luận và tham vấn về nhiều lÄ©nh vá»±c liên quan đến quyền con người. Tại các diá»…n Ä‘àn từ Há»™i đồng Nhân quyền, Ủy ban các vấn đề Nhân quyền, Xã há»™i (Uá»· ban 3), Há»™i đồng Kinh tế Xã há»™i (ECOSOC), chúng ta luôn phối hợp tích cá»±c vá»›i các nÆ°á»›c Ä‘ang phát triển, các nÆ°á»›c đồng quan Ä‘iểm trong đấu tranh bảo vệ những nguyên tắc cÆ¡ bản trong tiếp cận về quyền con người, Ä‘ó là nguyên tắc tôn trọng Ä‘á»™c lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc ná»™i bá»™, không chính trị hóa vấn đề quyền con người. Vá»›i cách tiếp cận Ä‘ó, Việt Nam không ủng há»™ các nghị quyết về tình hình nhân quyền tại má»™t nÆ°á»›c cụ thể, ví dụ nhÆ° nghị quyết về tình hình nhân quyền ở Myanmar, Triều Tiên, Philippines, Iran… Chúng ta tin rằng đối thoại và hợp tác má»›i là cách thức hiệu quả khi xem xét các vấn đề về quyền con người, chứ không phải chỉ trích lẫn nhau hay gây sức ép, chính trị hóa.

Trong thảo luận về các ná»™i dung chuyên đề tại các diá»…n Ä‘àn về quyền con người, Việt Nam ủng há»™ bảo đảm cách tiếp cận toàn diện và cân bằng giữa các nhóm quyền, nhất là khi nhiều nÆ°á»›c phÆ°Æ¡ng Tây luôn có xu hÆ°á»›ng coi trọng hÆ¡n các quyền dân sá»±, chính trị so vá»›i các quyền khác. Việt Nam phối hợp chặt chẽ vá»›i các nÆ°á»›c Ä‘ang phát triển để thúc đẩy các Æ°u tiên của các nÆ°á»›c Ä‘ang phát triển, đặc biệt liên quan đến quyền kinh tế, xã há»™i, văn hóa, quyền phát triển, quyền của các nhóm dá»… bị tổn thÆ°Æ¡ng. Bên cạnh Ä‘ó, chúng ta luôn nhấn mạnh vấn đề quyền con người cần được xem xét trên cÆ¡ sở tôn trọng những yếu tố đặc thù của má»—i quốc gia về lịch sá»­, văn hóa, trình Ä‘á»™ phát triển. Từ sá»± tôn trọng Ä‘ó, các quốc gia má»›i có thể thấu hiểu và không áp đặt các tiêu chuẩn lên quốc gia khác, dù Ä‘ó là vấn đề xóa bỏ án tá»­ hình, hợp pháp hóa ma túy, hôn nhân đồng giá»›i hay tá»± do ngôn luận trên không gian mạng…

Cùng vá»›i việc bảo đảm các nguyên tắc trên, Việt Nam Ä‘ang ná»— lá»±c để có thể giữ vai trò nòng cốt và dẫn dắt trên nhiều ná»™i dung tại các diá»…n Ä‘àn về quyền con người, nhất là vá»›i việc tiếp tục giá»›i thiệu và duy trì các sáng kiến. Năm 2019, tại Há»™i đồng Nhân quyền, Việt Nam cùng Bangladesh và Philippines giá»›i thiệu Nghị quyết về biến đổi khí hậu và quyền của người khuyết tật vá»›i 49 nÆ°á»›c đồng bảo trợ. Việt Nam cÅ©ng thay mặt ASEAN phát biểu tại Tọa Ä‘àm về biến đổi khí hậu và quyền phụ nữ tại Há»™i đồng Nhân quyền Khóa 41 (tháng 6/2019), má»™t cuá»™c Tọa Ä‘àm được tổ chức trên cÆ¡ sở Nghị quyết do Việt Nam chủ trì giá»›i thiệu tại Há»™i đồng nhân quyền vào năm 2018. Vá»›i những hoạt Ä‘á»™ng này, Việt Nam Ä‘ang được xem là thành viên nòng cốt tại Há»™i đồng nhân quyền trong thúc đẩy ná»™i dung về biến đổi khí hậu và quyền con người.

Ở cấp Ä‘á»™ khu vá»±c, Việt Nam cÅ©ng là thành viên tích cá»±c chủ trì nhiều hoạt Ä‘á»™ng trong khuôn khổ ASEAN về quyền con người, trong Ä‘ó có Ủy ban Liên chính phủ ASEAN về quyền con người (AICHR) và Ủy ban ASEAN về thúc đẩy bảo vệ quyền phụ nữ và trẻ em (ACWC). Việt Nam đăng cai tổ chức Há»™i thảo AICHR về Thúc đẩy bình đẳng giá»›i và Tăng cường quyền năng cho phụ nữ thông qua Công nghệ thông tin (tháng 11/2019), Há»™i nghị về thúc đẩy phát triển trẻ em châu Á – Thái Bình DÆ°Æ¡ng (tháng 12/2019). Đặc biệt, chuẩn bị cho nhiệm kỳ Ủy viên không thường trá»±c Há»™i đồng Bảo an LHQ nhiệm kỳ 2020-2021, trong năm 2019, Việt Nam tích cá»±c nghiên cứu, chuẩn bị cho sá»± tham gia tại đề mục “Phụ nữ, hòa bình và an ninh” của Há»™i đồng Bảo an. Trong nhiệm kỳ 2008 – 2009, Việt Nam Ä‘ã chủ trì giá»›i thiệu và thúc đẩy thông qua Nghị quyết 1889 của Há»™i đồng Bảo an về vai trò của phụ nữ trong giai Ä‘oạn hậu xung Ä‘á»™t. Phát huy từ kết quả Ä‘ó, chúng ta dá»± kiến sẽ chủ trì tổ chức má»™t số sá»± kiện quan trọng trong năm 2020 liên quan đến ná»™i dung này, nhất là về vai trò của phụ nữ trong thÆ°Æ¡ng lượng, xây dá»±ng hòa bình, tái thiết sau chiến tranh.

Tại các diá»…n Ä‘àn LHQ cÅ©ng nhÆ° các diá»…n Ä‘àn khu vá»±c liên quan đến quyền con người, sá»± tham gia của Việt Nam ngày nay không chỉ dừng lại ở mức Ä‘á»™ thông tin đến cá»™ng đồng quốc tế về chính sách, pháp luật và thành tá»±u của Việt Nam trong bảo đảm quyền con người. Đúng nhÆ° Chỉ thị 25 yêu cầu, chúng ta Ä‘ã từng bÆ°á»›c Ä‘óng góp thá»±c chất hÆ¡n vào các diá»…n Ä‘àn, bằng cách chia sẻ cách tiếp cận và kinh nghiệm của Việt Nam, chủ Ä‘á»™ng Ä‘óng góp trách nhiệm vào những vấn đề cá»™ng đồng quốc tế quan tâm, cÅ©ng nhÆ° sẵn sàng Ä‘óng vai trò nòng cốt, sẵn sàng làm cầu nối, trung gian hòa giải khi cần.

Thành tá»±u về bảo đảm quyền con người, tiền đề cho vị thế tại các diá»…n Ä‘àn

Những thành tá»±u của Việt Nam trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người trong nÆ°á»›c chính là tiền đề để phát huy vai trò và vị thế tại các diá»…n Ä‘àn Ä‘a phÆ°Æ¡ng về quyền con người. Trong năm 2019, Việt Nam tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, thể chế, chính sách về quyền con người, trong Ä‘ó nổi bật là việc Quốc há»™i thông qua Bá»™ luật Lao Ä‘á»™ng (sá»­a đổi) vá»›i nhiều quy định má»›i bảo đảm tốt hÆ¡n quyền của người lao Ä‘á»™ng, đồng thời gia nhập Công Æ°á»›c 98 của Tổ chức Lao Ä‘á»™ng quốc tế về quyền thÆ°Æ¡ng lượng tập thể.

Các kết quả về bảo đảm các quyền con người trên thá»±c tế cÅ©ng được minh chức qua những con số thuyết phục. Theo Báo cáo của UNDP năm 2018, Việt Nam thuá»™c nhóm Trung bình cao về Chỉ số phát triển con người (thứ 116/189 quốc gia) và Chỉ số bình đẳng giá»›i (đứng thứ 67/160 quốc gia). Theo má»™t báo cáo của World Bank, tỉ lệ Ä‘ói nghèo ở Việt Nam tiếp tục giảm, đặc biệt là trong các dân tá»™c thiểu số, vá»›i tỉ lệ giảm mạnh tá»›i 13%, mức giảm lá»›n nhất trong thập niên vừa qua. Không chỉ dừng lại ở Ä‘ó, Việt Nam Ä‘ang thá»±c sá»± hÆ°á»›ng tá»›i má»™t chính phủ kiến tạo, phục vụ người dân khi chất lượng dịch vụ công Ä‘ang dần được cải thiện. Không khí đổi má»›i, sáng tạo Ä‘ang lan tỏa trong từng người dân và mọi vùng miền. Internet, công nghệ thông tin Ä‘ã tiếp cận cả những vùng sâu, vùng xa. Số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường Ä‘ang đạt mức ká»· lục, vá»›i 129.868 doanh nghiệp trong 9 tháng đầu năm 2019. Nhiều tổ chức quốc tế Ä‘ang Ä‘ánh giá Việt Nam nhÆ° má»™t hình mẫu thành công về phát triển năng Ä‘á»™ng và cho rằng hiếm ở Ä‘âu, mong muốn làm chủ cách mạng công nghệ 4.0 và khát vọng vÆ°Æ¡n lên lại rõ nét nhÆ° ở Việt Nam.

Những thành quả bÆ°á»›c đầu cho phép Việt Nam khẳng định được vai trò tại các diá»…n Ä‘àn Ä‘a phÆ°Æ¡ng cÅ©ng nhÆ° thúc đẩy hiệu quả của các cÆ¡ chế đối thoại nhân quyền song phÆ°Æ¡ng giữa Việt Nam và các đối tác. Trong năm 2019, Việt Nam Ä‘ã tiến hành Đối thoại nhân quyền vá»›i Liên minh Châu Âu, Mỹ và Australia, trong Ä‘ó tại Đối thoại vá»›i Australia (8/2019), lần đầu tiên, hai nÆ°á»›c Ä‘ã ra thông cáo báo chí chung.

Năm 2020, vá»›i vai trò kép Chủ tịch ASEAN và Ủy viên không thường trá»±c Há»™i đồng Bảo an, Việt Nam sẽ đứng trÆ°á»›c nhiều cÆ¡ há»™i rá»™ng mở. Đây là dịp để Việt Nam tận dụng phát huy hÆ¡n nữa vị thế quốc gia trên trường quốc tế, nắm lấy những cÆ¡ há»™i há»™i nhập quốc tế sâu rá»™ng cùng những nguồn lá»±c phục vụ phát triển đất nÆ°á»›c, tạo Ä‘iều kiện để bảo đảm tốt hÆ¡n nữa quyền của người dân. Tất nhiên, để biến những cÆ¡ há»™i này thành kết quả thá»±c tế, Việt Nam sẽ phải ná»— lá»±c hÆ¡n nữa, cả về hoàn thiện chính sách, pháp luật về quyền con người, cÅ©ng nhÆ° trong triển khai những bÆ°á»›c Ä‘i cụ thể. Đất nÆ°á»›c Ä‘ang bÆ°á»›c vào giai Ä‘oạn chuyển mình then chốt.

Để có những bÆ°á»›c chuyển mình thành công và tiến lên má»™t giai Ä‘oạn phát triển má»›i sẽ cần sá»± ná»— lá»±c tổng lá»±c của các cÆ¡ quan từ trung Æ°Æ¡ng đến địa phÆ°Æ¡ng, cÅ©ng nhÆ° sá»± tham gia tích cá»±c của các doanh nghiệp, hiệp há»™i và má»—i người dân./.

Theo: Hoàng Thị Thanh Nga - PhaÌ£m HôÌ€ng Anh/TaÌ£p chí nhân quyêÌ€n ViêÌ£t Nam