Báo chí chậm cÅ©ng là má»™t xu thế

PV: Xin chào Tiến sÄ© Trần Bá Dung! Sá»± phát triển nhÆ° vÅ© bão của mạng xã há»™i nói riêng, Internet nói chung Ä‘ã và Ä‘ang đặt báo chí vào những thách thức, cạnh tranh vô cùng gay gắt. Chúng ta nhận diện vấn đề này trên quan Ä‘iểm nhÆ° thế nào, thÆ°a ông?

Tiến sÄ© Trần Bá Dung: Theo tôi không có cách nào tốt hÆ¡n là phải nhận diện má»™t cách thẳng thắn. Chúng ta nhận thức rõ rằng, báo chí vừa là thá»±c thể hữu hình, vừa ẩn chứa sức mạnh vô hình. Thá»±c thể hữu hình là có cÆ¡ quan báo chí, có phóng viên, có cÆ¡ sở vật chất để tạo nên các sản phẩm báo chí; còn sức mạnh vô hình và cÅ©ng là sức mạnh lá»›n nhất của báo chí là tạo nên dÆ° luận.

NhÆ°ng nhiều năm trở lại Ä‘ây, sức mạnh lá»›n nhất ấy của báo chí gặp phải sá»± cạnh tranh mãnh liệt từ mạng xã há»™i. Không thể phủ nhận là mạng xã há»™i tạo ra nhiều “sóng” hÆ¡n, nhiều hiệu ứng hÆ¡n, lan toả nhanh hÆ¡n và tác Ä‘á»™ng mạnh hÆ¡n. Điều này có được là do mạng xã há»™i không phải trải qua quy trình kiểm tra, kiểm soát thông tin nào cả. Nói cách khác, thấy sao viết vậy, nghÄ© sao viết vậy!

Ví dụ nhé, bạn có thể ngồi Ä‘ây, nhìn ra ngoài đường, thấy má»™t sá»± việc gì Ä‘ó là lập tức cầm lấy chiếc Ä‘iện thoại, gõ vài dòng rồi đăng lên Facebook. Bạn bè trên Facebook của bạn có từ hàng trăm đến hàng ngàn người. Thông tin bạn đăng lên mang lại cho họ cảm giác mình là người được biết trÆ°á»›c, được tiếp cận trÆ°á»›c, và xây dá»±ng nên cho họ cái tâm lý thông tin ấy là khách quan và Ä‘áng tin tưởng.

Cứ nhÆ° vậy, nhà nhà dùng mạng xã há»™i, người người dùng mạng xã há»™i, thông tin chÆ°a rõ Ä‘úng hay sai nhÆ°ng họ vẫn cứ đăng lên, khiến anh em phóng viên, nhà báo rất vất vả trong cuá»™c “chạy Ä‘ua” này.

PV: Vừa rồi tôi có đọc má»™t thống kê trên We are social – má»™t công ty toàn cầu chuyên nghiên cứu về truyền thông xã há»™i, có số liệu Ä‘áng chú ý: Nhóm tuổi người sá»­ dụng Facebook Ä‘ông nhất hiện nay là từ 25 – 34 tuổi; nhóm người từ 45 tuổi trở lên Ä‘ang tăng trưởng vá»›i tốc Ä‘á»™ cao nhất (đỉnh Ä‘iểm tăng trên 60% vào năm 2018). Số liệu này phần nào phản ánh đối tượng người dùng mạng xã há»™i ngày càng Ä‘a dạng. Báo chí phải ứng phó nhÆ° thế nào trong “cuá»™c Ä‘ua thông tin”, khi mà mạng xã há»™i dường nhÆ° Ä‘ã trở thành nhu cầu thiết yếu của không chỉ người trẻ?

Tiến sÄ© Trần Bá Dung: Phải khẳng định rằng báo chí hoàn toàn có thể Ä‘áp ứng được nhu cầu thông tin của mọi lứa tuổi, bởi bên cạnh những thách thức nhÆ° Ä‘ã trao đổi ở trên thì báo chí vẫn sở hữu rất nhiều lợi thế. TrÆ°á»›c hết, về thông tin đầu nguồn thì rõ ràng báo chí mạnh hÆ¡n mạng xã há»™i; các cÆ¡ quan công quyền sẽ chỉ cung cấp thông tin chính thống cho các cÆ¡ quan báo chí theo quy định của pháp luật.

Thứ hai, báo chí tiếp cận được vá»›i nhiều thông tin chuyên ngành, chuyên sâu, có thể phân tích, bình luận Ä‘a chiều – Ä‘iều mà ít có người dùng mạng xã há»™i làm được. Rõ ràng, trong xu thế phát triển nhÆ° vÅ© bão hiện nay thì báo chí “chậm” cÅ©ng là má»™t xu thế chứ! “Chậm” ở Ä‘ây không đặt nặng về việc thời gian đăng tải, mà là hàm lượng thông tin, trí tuệ nhà báo gá»­i gắm trong bài viết thu hút và khiến Ä‘á»™c giả phải đọc má»™t cách chậm rãi, từ tốn để thẩm thấu.

Tôi tin rằng ở Ä‘âu và lúc nào, những bài viết hay chắc chắn vẫn đủ sức hút vá»›i Ä‘á»™c giả. Và quay trở lại vá»›i số liệu người dùng mạng xã há»™i Ä‘á»™ tuổi 45 trở lên Ä‘ang tăng nhanh nhÆ° bạn vừa nêu trên, thì xu thế báo chí “chậm” này là “món ngon” phù hợp vá»›i lứa tuổi ấy chứ!

Thứ ba, phóng viên, nhà báo là nghề nghiệp được xã há»™i thừa nhận, được pháp luật bảo há»™; có tổ chức chính trị xã há»™i – nghề nghiệp bảo vệ; có cÆ¡ quan tuyên giáo cung cấp và định hÆ°á»›ng thông tin… NghÄ©a là, báo chí được trang bị đầy đủ Ä‘iều kiện cần và đủ để tiếp cận và chuyển tải thông tin.

Nhiều người nói rằng báo chí hiện nay Ä‘i sau, Ä‘i theo mạng xã há»™i, theo tôi là không Ä‘úng. Cần làm rõ Ä‘iều này, mạng xã há»™i có thể Ä‘i trÆ°á»›c về mặt thời gian, nhÆ°ng báo chí dùng lợi thế của mình để xác thá»±c thông tin, thậm chí có thể nói báo chí dẫn đầu về việc Ä‘Æ°a thông tin Ä‘úng, chính xác.

PV: Cá nhân tôi nghÄ© rằng đừng nhìn thấy sá»± phát triển nhanh của mạng xã há»™i mà chùn bÆ°á»›c, đừng đứng ngoài cuá»™c. Báo chí nên chủ Ä‘á»™ng bÆ°á»›c vào không gian mạng xã há»™i, để thá»±c sá»± hiểu  và tìm kiếm những cÆ¡ há»™i khác từ Ä‘ó!

Tiến sÄ© Trần Bá Dung: Chính xác là nhÆ° vậy! Nhiều tờ báo, tạp chí hiện nay Ä‘ang hoạt Ä‘á»™ng mạnh trên mạng xã há»™i, Ä‘iển hình nhÆ° tờ báo của các bạn! Tôi được biết là Báo Nghệ An năm vừa qua Ä‘ã tập trung phát triển kênh Youtube, Ä‘ó là Ä‘iều quá tốt! Báo Nghệ An cÅ©ng có 9 – 10 fanpage vệ tinh, thá»±c hiện vai trò chia sẻ, định hÆ°á»›ng thông tin trên mạng xã há»™i, nhÆ° thế rất hiệu quả!

Quy hoạch, phát triển và quản lý báo chí là chủ trÆ°Æ¡ng Ä‘úng

Pv: Ông vừa đề cập đến câu chuyện quản lý của các cÆ¡ quan báo chí. Câu chuyện này thời gian gần Ä‘ây Ä‘ang được Ä‘ông đảo người làm báo quan tâm, bởi những chuyển Ä‘á»™ng từ Đề án quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025?

Tiến sÄ© Trần Bá Dung: Äúng vậy, Ä‘ây Ä‘ang là má»™t trong những vấn đề được quan tâm nhất của những người làm báo. Thá»±c ra, Ä‘ây là chủ trÆ°Æ¡ng Ä‘ã được xác định từ lâu. Chủ trÆ°Æ¡ng Ä‘úng đắn này được thá»±c hiện trình tá»±, có khảo sát, có nắm tình hình, có lá»™ trình và cân nhắc nhiều yếu tố.

Tôi cho rằng chủ trÆ°Æ¡ng này Ä‘úng đắn vì căn cứ vào sá»± phát triển rất nhanh của báo chí cả nÆ°á»›c. Sá»± phát triển ấy là Ä‘iều Ä‘áng mừng, tuy nhiên bên cạnh Ä‘ó thì cÅ©ng tồn tại nhiều bất cập, hạn chế: sá»± chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ của các cÆ¡ quan báo chí; sá»± mất cân đối về mặt thông tin, thông tin về mặt trái, mặt tiêu cá»±c quá nhiều, những mặt tốt, mặt tích cá»±c nói ít, nói không sâu; nhiều tờ báo được cấp phép nhÆ°ng sau Ä‘ó hoạt Ä‘á»™ng không Ä‘úng tôn chỉ mục Ä‘ích, chạy theo thị hiếu của má»™t bá»™ phận không đại diện cho số Ä‘ông…

Bên cạnh Ä‘ó, quy hoạch lại báo chí là Ä‘iều cần thiết bởi trong sá»± phát triển rất nhanh, rất mạnh của báo chí thế giá»›i, đặc biệt là công nghệ làm báo thì Ä‘òi hỏi phải có những đầu tÆ° rất lá»›n về mặt tài chính, nhân lá»±c.

Quy hoạch báo chí là dịp để tổng rà soát lại thá»±c trạng của nền báo chí nÆ°á»›c ta; hình thành những cÆ¡ quan báo chí mạnh hÆ¡n. Trong xu hÆ°á»›ng há»™i tụ và Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện hiện nay thì chỉ có những cÆ¡ quan báo chí được quy hoạch lại lá»›n nhÆ° thế má»›i hoạt Ä‘á»™ng hiệu quả

PV: Trong lần quy hoạch báo chí này, cÅ©ng có nhiều ý kiến lo ngại về biến Ä‘á»™ng nhân sá»±. Ông có thể chia sẻ thêm cùng những người làm báo về băn khoăn này?

Tiến sÄ© Trần Bá Dung: DÄ© nhiên, ai cÅ©ng hiểu rằng trong sá»± sắp xếp lại, quy hoạch lại báo chí chắc chắn sẽ có những người không phù hợp, nhÆ°ng Ä‘iều Ä‘ó là cần thiết, bởi mạng lÆ°á»›i báo chí của chúng ta Ä‘ang quá rá»™ng, có nhiều người má»›i vào nghề cÅ©ng được gọi là nhà báo, hệ thống cá»™ng tác viên cÅ©ng còn nhiều bất cập.

Việc sắp xếp lại sẽ là sá»± chọn lọc cần thiết để giữ lại những người giỏi nhất, để tập trung cho sá»± phát triển chung của báo chí nÆ°á»›c nhà. Theo tính toán sÆ¡ bá»™ thì có khoảng 5.000 nhà báo trong diện phải sắp xếp lại. Đây cÅ©ng là Ä‘iều trăn trở của rất nhiều cÆ¡ quan!

NhÆ°ng phải nói rõ rằng, nếu “anh” có năng lá»±c thì ở Ä‘âu người ta cÅ©ng nhận. Khẳng định năng lá»±c chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và sá»± Ä‘am mê, nhiệt huyết là cách để đứng vững trong nghề!

Cảm Æ¡n Tiến sÄ© Trần Bá Dung về cuá»™c trò chuyện!

Theo: PhÆ°á»›c Anh - Lâm Tùng/Báo Nghệ An