1. TrÆ°á»›c Ä‘ó, ngày 30/3, Ban Biên tập báo Việt Nam News (thuá»™c Thông tấn xã Việt Nam) thông báo sẽ ngừng ấn bản báo in trong 16 ngày (từ 31/3 đến 15/4) sau khi má»™t nữ phóng viên của báo nhiá»…m virus corona chủng má»›i. 

Lý do dẫn tá»›i việc Việt Nam News quyết định tạm dừng xuất bản báo in không phải là vấn đề tài chính. Và tờ báo này còn má»™t "đất diá»…n" khác là phiên bản Việt Nam News Ä‘iện tá»­. NhÆ°ng vá»›i Phụ nữ Thủ Ä‘ô thì khác, bởi tuần báo này chỉ có duy nhất phiên bản báo in, việc tạm dừng xuất bản cả tuần báo Phụ nữ Thủ Ä‘ô và đặc san Đời sống - Gia Ä‘ình sẽ gây nên sá»± đứt gãy về thông tin, quảng cáo, phát hành.

Những người trong ngành chia sẻ rằng họ hiểu đại dịch Covid-19 là cÆ¡ sở quan trọng dẫn tá»›i việc tạm dừng xuất bản của Phụ nữ Thủ Ä‘ô, nhÆ°ng chính yếu vẫn là vấn đề tài chính. Đó cho thấy sức cạnh tranh của báo in nói chung và tuần báo Phụ nữ Thủ Ä‘ô cÅ©ng nhÆ° đặc san của nó nói riêng thua thiệt so vá»›i má»™t số tờ báo in vẫn "cầm cá»±" được, so vá»›i các nền tảng truyền thông Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện khác… Và cÅ©ng cho thấy kinh tế báo chí thời đại truyền thông số Ä‘ang Ä‘i vào bi Ä‘át.

2. Không phải bây giờ, mà từ 15 năm về trÆ°á»›c, báo in trên toàn thế giá»›i Ä‘ã bắt đầu đặt những bÆ°á»›c chân đầu tiên của hành trình suy thoái, chật vật tìm mọi phÆ°Æ¡ng cách để tồn tại, được khuyến cáo và từng bÆ°á»›c chuyển sang nền tảng trá»±c tuyến.

Tại Việt Nam, từ bấy đến nay, Ä‘ã có nhiều tờ báo in lần lượt phải Ä‘óng cá»­a hoặc chuyển từ nhật báo thành tuần báo, khi mà số lượng phát hành sụt giảm, doanh thu từ quảng cáo tụt dốc không phanh. CÅ©ng vì khó khăn, nhiều cÆ¡ quan báo chí buá»™c phải cắt giảm thu nhập của cán bá»™, phóng viên. Tình trạng phóng viên "mồ côi" không lÆ°Æ¡ng, không nhuận bút… Ä‘ã là má»™t hiện thá»±c đầy Ä‘au xót của nghề báo.

Đề cập đến khả năng báo in bị “khai tá»­”, Tổng Biên tập má»™t tờ báo cho rằng khả năng tất cả báo in bị khai tá»­ sẽ không xảy ra, nhÆ°ng nhiều tờ báo in sẽ “lần lượt khai tá»­”, nhất là những tờ má»›i ra thị trường hoặc những tờ không tìm được cách Ä‘i riêng để có Ä‘á»™c giả. Số phận của báo giấy còn ở thì tÆ°Æ¡ng lai, nhÆ°ng cÅ©ng dá»… Ä‘oán biết nếu nhìn vào số lượng phát hành sụt giảm theo từng tháng, từng năm, sạp báo ở các Ä‘ô thị lá»›n cÅ©ng ngày má»™t khó kiếm. Ở Hà Ná»™i, thời Ä‘ình cao có tá»›i hÆ¡n 700 sạp báo, nay liệu có còn được 200?

Sá»± suy giảm của báo giấy và các loại hình báo chí truyền thống là "nguy cÆ¡ được báo trÆ°á»›c", Tổng Giám đốc VOV Nguyá»…n Thế Ká»· Ä‘ã nhận định nhÆ° vậy, và tá»›i nay vẫn nguyên giá trị.

Xu hÆ°á»›ng số hoá là không thể đảo ngược trong tiến trình phát triển. Và báo chí, truyền thông - ngành nghề tiếp xúc sá»›m nhất, phản ứng nhanh nhạy nhất vá»›i mọi biến Ä‘á»™ng Ä‘Æ°Æ¡ng nhiên không thể thoát ra ngoài quỹ đạo. Chúng ta Ä‘ang đứng trÆ°á»›c thời Ä‘iểm bản lề lịch sá»­ của nghề báo, mà nếu không nhận thức Ä‘úng, đề ra cách thức thay đổi, ứng phó phù hợp sẽ tụt hậu, thua cuá»™c, dù quá khứ là vẻ vang.

3. Quá khứ vẻ vang Ä‘ã không thể giúp báo in trong ká»· nguyên số Ä‘a nền tảng, kể cả những tờ báo có lịch sá»­ và uy tín tầm cỡ thế giá»›i. Báo chí Việt Nam Ä‘ã và Ä‘ang rục rịch chuyển mình, nhÆ° phát triển nền tảng Ä‘iện tá»­, các kênh mạng xã há»™i nhÆ° Facebook, Youtube, chi tiền nhiều hÆ¡n cho quảng cáo Google… Tuy nhiên, ngoài má»™t số tờ báo có tiềm lá»±c và nền tảng công nghệ tốt, Ä‘a phần đều rất bị Ä‘á»™ng.

Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch HDQT Tập Ä‘oàn Truyền thông Lê nhận xét: Xu thế người dùng dần dịch chuyển từ báo chí truyền thống sang truyền thông xã há»™i là Ä‘iều không thể tránh khỏi! Ông cho biết đến năm 2021, dá»± kiến lượng người dùng mạng xã há»™i (MXH) trên toàn cầu sẽ đạt hÆ¡n 3 tá»·. Việt Nam hiện có 57,43% số lượng người sá»­ dụng Facebook và còn tiếp tục gia tăng. Trong Ä‘ó, 80% người Việt cho rằng mạng xã há»™i là tích cá»±c và chỉ có 6% cho rằng tiêu cá»±c.

Còn ông TrÆ°Æ¡ng Trí VÄ©nh, Giám đốc Ä‘iều hành Tạp chí Nhà Quản Lý cho rằng:  “Việc nhìn nhận báo chí nhÆ° má»™t loại hàng hóa và việc tái tạo kênh phân phối báo chí trong bối cảnh hiện nay là má»™t Ä‘iều cần thiết”. Theo ông VÄ©nh, sá»± cạnh tranh lá»›n nhất của các cÆ¡ quan thông tấn là mạng xã há»™i, và lãnh đạo báo chí phải tÆ° duy nhÆ° lãnh đạo doanh nghiệp, coi tờ báo của mình nhÆ° má»™t công ty trong ngành công nghiệp tin tức!

Chỉ ra lợi thế và vai trò quan trọng của báo chí là sản xuất thông tin gốc, ông VÄ©nh cho rằng các tờ báo cần tận dụng Ä‘iều này cÅ©ng nhÆ° tìm kênh phân phối hiệu quả thay vì tìm cách bán được quảng cáo và thắng được mạng xã há»™i. “Nếu cho rằng các nền tảng nhÆ° Facebook là đối thủ mà không nhìn lại thị trường thì bài toán phân phối báo chí sẽ bế tắc. Nhà sản xuất không bao giờ đặt vấn đề để thắng kênh phân phối mà làm thế nào sá»­ dụng kênh phân phối hiệu quả nhất”, ông giải thích.

Đáng lo ngại hÆ¡n, nhiều tờ báo khi khó khăn trong khai thác quảng cáo, Ä‘ã tổ chức "bán ná»™i dung" qua các hợp đồng bảo trợ thông tin, các chÆ°Æ¡ng trình quảng cáo dÆ°á»›i "vỏ bọc" là tuyến bài kinh tế- xã há»™i, thị trường. "Bạn đọc rất khó nhận ra Ä‘âu là tin bài ná»™i dung, Ä‘âu là quảng cáo vì báo chí "trá»™n" nó vào nhau trong cùng chuyên mục ná»™i dung. Thậm chí có báo chí bán ná»™i dung dÆ°á»›i dạng tuyến bài thời sá»±, kiếm quảng cáo từ các phi vụ Ä‘iều tra… Đó là những mầm mống đổ vỡ khó tránh khỏi", lãnh đạo má»™t công ty truyền thông dá»± báo.

NhÆ° vậy rõ ràng, bởi rất nhiều lý do, khách quan và chủ quan, báo chí truyền thống Ä‘ã mang trong mình quá nhiều bất cập ná»™i tại, mà đại dịch Covid-19 chỉ là cái cá»› để mọi thứ lá»™ rõ hÆ¡n, thậm chí nhÆ° Nhà báo & Công luận Ä‘ã có bài viết, "nhÆ° giọt nÆ°á»›c tràn ly". Thế nên, ngay từ trong mùa dịch này, nếu các tờ báo không nhanh chóng có cho mình cách thức thay đổi, ứng phó phù hợp, thì e rằng, sẽ khó bảo toàn cho sá»± tồn tại của mình, 

Theo Kiên Giang/Báo Nhà báo và Công luận