NhÆ°ng cái cách tiếp cận vụ án của má»™t số trang mạng xã há»™i rõ ràng là “có vấn đề”, bởi dường nhÆ° họ muốn dẫn dắt dÆ° luận theo cách nghÄ© của họ, khiến dÆ° luận nhìn nhận các vụ án má»™t cách méo mó, đầy nghi ngờ. Mục tiêu cuối cùng của nhiều trang mạng là hÆ°á»›ng tá»›i xuyên tạc, phủ nhận nền tÆ° pháp của Nhà nÆ°á»›c Cá»™ng hòa xã há»™i chủ nghÄ©a (XHCN) Việt Nam.

Hiểu cho Ä‘úng về má»™t nền tÆ° pháp dân chủ xã há»™i chủ nghÄ©a

Nền tÆ° pháp của Nhà nÆ°á»›c Cá»™ng hòa XHCN Việt Nam (trÆ°á»›c Ä‘ây là Việt Nam Dân chủ Cá»™ng hòa) hình thành sau khi nhân dân Việt Nam, dÆ°á»›i sá»± lãnh đạo của Đảng Cá»™ng sản Việt Nam, đứng lên Ä‘ánh Ä‘uổi đế quốc xâm lược, giành lại chính quyền, thiết lập má»™t nhà nÆ°á»›c Việt Nam tá»± do, Ä‘á»™c lập. Năm 1946, thể theo nguyện vọng của toàn dân, Hiến pháp của nÆ°á»›c Việt Nam Dân chủ Cá»™ng hòa Ä‘ã ra đời. Đây là văn bản luật đầu tiên của nÆ°á»›c Việt Nam má»›i, thể hiện đầy đủ quyền tá»± do, dân chủ mà người dân Việt Nam xứng Ä‘áng được hưởng và được Nhà nÆ°á»›c bảo há»™. CÅ©ng từ văn bản luật gốc này, từ thá»±c tiá»…n cuá»™c sống, nhu cầu xây dá»±ng má»™t nÆ°á»›c Việt Nam Ä‘á»™c lập, thống nhất, hòa bình, dân chủ và chủ nghÄ©a xã há»™i (CNXH), các văn bản luật khác dần được hình thành, ra đời.

Quá trình xây dá»±ng các văn bản pháp luật (gọi chung là các luật) được tiến hành chặt chẽ, khoa học, được lấy ý kiến rá»™ng rãi trong các tầng lá»›p nhân dân và được tiếp thu, chỉnh sá»­a má»™t cách hợp lý theo nguyện vọng của các tầng lá»›p nhân dân trÆ°á»›c khi trình Quốc há»™i thông qua. Điều Ä‘ó thể hiện tính dân chủ rất cao trong quy trình xây dá»±ng các luật. Trong số 230 bá»™ luật, luật Ä‘ang có hiệu lá»±c thi hành và sắp có hiệu lá»±c thi hành thì có hai bá»™ luật quan trọng, liên quan trá»±c tiếp đến việc khởi tố, xét xá»­ các vụ án hình sá»± đối vá»›i các cá nhân, tổ chức có vi phạm, Ä‘ó là Bá»™ luật Hình sá»± và Bá»™ luật Tố tụng hình sá»±. Các Ä‘iều, khoản trong hai bá»™ luật nêu trên vừa khái quát đầy đủ các lÄ©nh vá»±c, vừa cụ thể hóa rõ ràng các hành vi, dấu hiệu vi phạm hình sá»± của mọi cá nhân, tổ chức trong mọi lÄ©nh vá»±c của đời sống xã há»™i. Việc áp dụng các Ä‘iều, khoản trong quá trình tố tụng và xét xá»­ được các cÆ¡ quan tÆ° pháp tiến hành Ä‘á»™c lập, theo Ä‘úng chức năng, nhiệm vụ của từng cÆ¡ quan, do Ä‘ó về mặt nguyên tắc là rất chặt chẽ, không có chuyện vi phạm dân chủ nhÆ° má»™t số trang mạng cố tình Ä‘oán mò rồi dẫn lái dÆ° luận. Trong Ä‘iều kiện hiện nay, vá»›i sá»± há»— trợ của khoa học công nghệ nên thông tin được truyền Ä‘i nhanh chóng và rá»™ng rãi. Trong lÄ©nh vá»±c Ä‘iều tra, xét xá»­ các vụ án cÅ©ng có quy trình rất minh bạch, công khai, thông tin đầy đủ, Ä‘iều Ä‘ó không cho phép các cá nhân tham gia vào quy trình xá»­ lý các vụ án có thể cố tình làm sai lệch kết quả Ä‘iều tra, xét xá»­.

Tuy nhiên, trong thá»±c tiá»…n, có những vụ án rất phức tạp, nhiều tình tiết, chứng cứ khó có thể làm rõ trong má»™t thời hạn nhất định, chính vì thế má»›i xảy ra các lá»—i trong quá trình Ä‘iều tra, xét xá»­ dẫn đến hiện tượng lọt người, sót tá»™i ở má»™t vài vụ án trong số hàng nghìn vụ án mà các cấp tòa phải xét xá»­ hằng năm. Thế nên có thể khẳng định, việc sai sót trong Ä‘iều tra các tình tiết cụ thể, có thể xảy ra, nhÆ°ng Ä‘ó là do sai sót của từng khâu, thuá»™c về từng cá nhân tham gia vào quy trình Ä‘iều tra, xét xá»­. Còn về mặt nguyên tắc tổng thể của quá trình Ä‘iều tra, xét xá»­ các vụ án hình sá»± là hoàn toàn chặt chẽ, minh bạch, thể hiện rõ sá»± nghiêm minh, Æ°u việt của pháp luật XHCN. Thế nên, không thể lấy má»™t vài sai sót từ má»™t số vụ án để quy chụp và xuyên tạc cả nền tÆ° pháp của Việt Nam. Đó là tÆ° duy và cách hiểu của những người cố tình phủ nhận sạch trÆ¡n hệ thống pháp luật của Nhà nÆ°á»›c Cá»™ng hòa XHCN Việt Nam, nhằm vào những mÆ°u đồ và lợi ích cá nhân.

Lấy mạng xã há»™i làm tấm bình phong

Công nghệ viá»…n thông phát triển là cÆ¡ há»™i để truyền thông lan tỏa, Ä‘ó là má»™t trong những Ä‘iều kiện để mở rá»™ng dân chủ. Thế nhÆ°ng hiện nay, má»™t số cá nhân Ä‘ã lợi dụng vấn đề này để tung tin thất thiệt, bịa đặt các tình tiết về các vụ án hòng "câu view", "câu like", hÆ°á»›ng lái dÆ° luận và mục Ä‘ích cụ thể, thá»±c dụng hÆ¡n cả là kiếm tiền từ trên mạng. Chẳng hạn khi mở trang Youtube, gõ từ khóa “vụ án Hồ Duy Hải”, người dùng sẽ thấy xuất hiện hàng trăm clip liên quan đến vụ án. Trong số ấy có nhiều video clip vá»›i những thông tin kiểu dá»±ng chuyện, bịa chuyện, trá»™n lẫn thật vá»›i giả khiến cho người xem nhÆ° lạc vào mê cung, không thể phân biệt được Ä‘âu là thông tin Ä‘úng, Ä‘âu là thông tin sai. CÅ©ng có những video clip lợi dụng các tình tiết của vụ án để bôi nhọ, nói xấu người này, chÄ©a mÅ©i dùi vào người khác. Nghe các câu, từ bình luận trong clip, những người ít thông tin cứ ngỡ tác giả của video clip là những “nhà Ä‘iều tra” tá»™i phạm thá»±c thụ, hoặc chí ít họ cÅ©ng có những “nguồn thông tin Ä‘áng tin cậy” nhÆ° họ nói. NhÆ°ng thá»±c ra những người làm ra các video clip này hầu hết chỉ là những kẻ lừa bịp về truyền thông trên mạng xã há»™i. Tất cả thông tin mà họ đăng tải đều là do cóp nhặt trên mạng, kết hợp vá»›i sá»± bình luận bạt mạng, vô căn cứ, hoàn toàn theo ý chủ quan của bản thân người làm ra sản phẩm video clip. Hình ảnh trong các video clip này hầu hết là hình ảnh tÄ©nh mà họ nhặt nhạnh từ Ä‘âu Ä‘ó, rồi gán ghép bằng những lời bình luận vô lối. Những trang mạng mang màu sắc phản Ä‘á»™ng và có sá»± thù địch vá»›i Việt Nam, nhÆ°: Việt Tân, BBC, RFA... thì có thêm các Ä‘oạn “phỏng vấn” truyền thanh má»™t vài nhân vật Ä‘ang có thiên hÆ°á»›ng, hoặc Ä‘ã từng thá»±c hiện các hoạt Ä‘á»™ng chống phá cách mạng Việt Nam, hòng làm ra vẻ sản phẩm của mình là “vô tÆ°”, là “minh bạch”. NhÆ°ng xâu chuá»—i các video clip của họ lại thì thấy rõ, họ luôn hÆ°á»›ng lái người nghe/xem đến mục tiêu chính trị, Ä‘ó là xuyên tạc tính Æ°u việt của chế Ä‘á»™ XHCN, xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cá»™ng sản Việt Nam đối vá»›i xã há»™i Việt Nam. Hầu hết nhân vật trong các video clip của các trang mạng nói trên đều cố “bày trò”, ra vẻ “vì sá»± dân chủ, công bằng”, nhÆ°ng cuối các Ä‘oạn phỏng vấn, bao giờ họ cÅ©ng lòi “cái Ä‘uôi cáo” về chính trị của mình ra.

CÅ©ng trong môi trường mạng, hiện nay còn tồn tại má»™t dạng thông tin thất thiệt, biến không thành có, dá»±ng đứng nhiều chuyện. Thậm chí trong má»™t số vụ án hình sá»±, họ còn sẵn sàng bịa thêm các chi tiết, nhân vật, hòng làm cho vụ án thêm ly kỳ, mục Ä‘ích cuối cùng là để trang của mình có nhiều người quan tâm, theo dõi. Điều tai hại là sá»± bịa đặt này được phát Ä‘i phát lại, kiểu “mÆ°a dầm thấm lâu”, khiến cho người nghe/xem chuyển từ phân vân đến nghi ngờ, rồi tin tưởng vào những Ä‘iều không có thật. Đối vá»›i các vụ án quan trọng, có sá»± ảnh hưởng lá»›n, được dÆ° luận quan tâm thì những thông tin giả này có thể sẽ làm cho xã há»™i nhìn nhận, Ä‘ánh giá hoàn toàn sai lệch về quy trình Ä‘iều tra, xét xá»­, khiến cho các tầng lá»›p nhân dân hiểu không Ä‘úng về bản chất vụ án, từ Ä‘ó biểu hiện thái Ä‘á»™ thiếu tin tưởng vào sá»± công minh của nền tÆ° pháp XHCN. Đó là Ä‘iều mà thế lá»±c thù địch và những kẻ giả mạo thông tin mong muốn, bởi họ sẽ đạt được hai mục Ä‘ích, tức là vừa thá»±c hiện được âm mÆ°u xuyên tạc nền tÆ° pháp XHCN, đồng thời lại đạt được má»™t yếu tố có tính cốt lõi, Ä‘ó là lấy được tiền của nhà mạng nhờ vào những trang, những sản phẩm có nhiều người theo dõi. Đây cÅ©ng là má»™t trong những nguyên nhân quan trọng khiến nhiều kẻ Ä‘ã bất chấp đạo đức và luật pháp để bịa đặt thông tin hòng trục lợi, kiếm tiền từ sá»± tò mò, thiếu tỉnh táo của cá»™ng đồng mạng.

Giải quyết nạn thông tin giả - cần sá»± quyết liệt

Sở dÄ© thông tin bịa đặt, thông tin giả về các vụ án còn tồn tại trên không gian mạng và luôn phát triển vá»›i cấp số nhân là vì mấy vấn đề sau: Thứ nhất, còn nhiều người tin vào những sá»± “bịa nhÆ° thật” trên mạng. Nói về vấn đề này, TS Cao Đức Thái, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quyền con người, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, từng nhận xét: Ở Việt Nam, tốc Ä‘á»™ phát triển của internet khá nhanh và lượng người sá»­ dụng rất cao (khoảng 64 triệu người), trong khi trình Ä‘á»™ dân trí của má»™t bá»™ phận người dân còn có những hạn chế nên khó phân biệt được tin thật vá»›i tin giả lan truyền trên mạng. Vì vậy, việc nâng cao dân trí thông qua tuyên truyền, phổ biến, giáo dục... là rất cần thiết, Ä‘ây chính là cái gốc sâu xa nhằm giải quyết vấn đề dÆ° luận sẽ Ä‘i theo chiều cạnh nào khi tiếp nhận biển cả thông tin mênh mông. Đối vá»›i các vấn đề quan trọng, có ảnh hưởng sâu sắc đến dÆ° luận, tâm lý xã há»™i, nhất là các vụ án trọng Ä‘iểm thì càng cần được định hÆ°á»›ng, tuyên truyền sâu rá»™ng để Ä‘ông đảo các tầng lá»›p nhân dân được biết, được hiểu, từ Ä‘ó tá»± xây dá»±ng nhận thức Ä‘úng đắn khi tiếp nhận các thông tin trái chiều. Má»™t quy luật tất yếu là nếu lúa tốt thì cỏ dại khó mọc và ngược lại.

Thứ hai, còn nhiều nhà mạng thiếu trách nhiệm vá»›i những thông tin mà mình cung cấp, Ä‘iều nguy hại hÆ¡n là họ còn trả tiền cho cả những thông tin giả, thông tin bịa đặt. Vá»›i vai trò là cung cấp nền tảng hÆ¡n là vai trò của nhà xuất bản, các nhà mạng lá»›n trên thế giá»›i hiện nay có vẻ không quan tâm đến Ä‘á»™ chính xác của các thông tin, vì thế các thông tin thất thiệt hầu nhÆ° không bị can thiệp, mặc sức hoành hành trên mạng. Thá»±c tế hiện nay, mạng xã há»™i không khác gì "chợ truyền thông", trong Ä‘ó lẫn lá»™n cả thông tin tốt lẫn thông tin xấu Ä‘á»™c. Có lẽ Ä‘ã đến lúc cần phải nghiên cứu xây dá»±ng các đạo luật, hoặc các công Æ°á»›c có tính quốc tế nhằm quản lý tình trạng trên, không thể để tình trạng vì tiêu chí tá»± do ngôn luận mà xâm hại các quyền hợp pháp của tổ chức, cá nhân, thậm chí là quyền lợi chính Ä‘áng của má»™t quốc gia. Mục tiêu của các nhà mạng là kiếm tiền từ thông tin thì dứt khoát phải chịu trách nhiệm về tính xác thá»±c của các thông tin mà mình Ä‘óng vai trò há»— trợ cung cấp. Trong má»™t cái chợ thì ban quản lý chợ cÅ©ng phải chịu trách nhiệm về tình trạng trá»™m cắp, bất lÆ°Æ¡ng của cái chợ Ä‘ó.

Thứ ba, việc cung cấp thông tin chính thống có lúc chÆ°a kịp thời, chÆ°a đầy đủ. Về vấn đề này, có lần trao đổi vá»›i chúng tôi, nhà báo Hà Đăng, nguyên Ủy viên Trung Æ°Æ¡ng Đảng, nguyên Trưởng ban TÆ° tưởng-Văn hóa Trung Æ°Æ¡ng cho rằng: CÆ¡ chế thông tin của Nhà nÆ°á»›c ta là dân chủ và minh bạch, tuy nhiên đối vá»›i từng cÆ¡ quan cụ thể, có lúc chÆ°a làm tốt vấn đề này, chính vì vậy má»›i tạo ra kẽ hở để má»™t số tổ chức, cá nhân có dã tâm lợi dụng, hòng trục lợi và mÆ°u đồ chống phá. Do Ä‘ó, việc thông tin những vấn đề quan trọng có liên quan tá»›i quyền lợi về chính trị, kinh tế, văn hóa... của các tầng lá»›p nhân dân cần phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, toàn diện và sâu kỹ. Khi có thông tin Ä‘ích thá»±c, chính thống, có nghÄ©a là dÆ° luận Ä‘ã được định hÆ°á»›ng, không còn sá»± ngả nghiêng, nghi ngờ giữa cái thật và không thật. Báo chí chính thống, cách mạng phải giữ vững vai trò chủ đạo trong thông tin chân thá»±c, tuyệt đối không để lợi ích cục bá»™ che lấp bản chất cách mạng của các nhà báo, cÆ¡ quan báo chí.

Giải quyết được 3 vấn đề trên có nghÄ©a là chúng ta Ä‘ã thá»±c hiện được những yếu tố cÆ¡ bản, góp phần làm trong sạch môi trường truyền thông, tạo Ä‘iều kiện tốt nhất để dÆ° luận tiếp cận các thông tin Ä‘úng, chân thá»±c, loại bỏ các thông tin xấu Ä‘á»™c, giả mạo để người dân hiểu Ä‘úng bản chất sá»± việc, sá»± thật.

Theo TRẦN ANH TUẤN/Báo Quân Ä‘á»™i Nhâ dân