1. Những năm gần Ä‘ây, vào dịp Ngày Tá»± do báo chí thế giá»›i (3-5) hằng năm, hay ká»· niệm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21-6), trên nhiều trang mạng có ná»™i dung xấu Ä‘á»™c và trên trang tiếng Việt của má»™t số cÆ¡ quan truyền thông nÆ°á»›c ngoài thiếu thiện chí vá»›i Việt Nam thường xuất hiện các ý kiến, bài viết xuyên tạc tình hình tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí ở Việt Nam. Trong Ä‘ó, cái gọi là “Tổ chức phóng viên không biên giá»›i” không những Ä‘Æ°a ra bảng xếp hạng hết sức sai trái về tá»± do báo chí ở Việt Nam, mà còn công bố danh sách và trao giải thưởng “Anh hùng thông tin” cho má»™t số đối tượng người Việt Nam Ä‘ã lợi dụng tá»± do, dân chủ chống phá Đảng, Nhà nÆ°á»›c Việt Nam. “Tiền hô hậu ủng” cho tổ chức phi chính phủ này là những đối tượng được dán mác “nhà đấu tranh dân chủ, nhân quyền”, “nhà báo tá»± do” trong nÆ°á»›c tung ra nhiều bài viết, phát ngôn xuyên tạc trắng trợn tình hình tá»± do báo chí của Việt Nam.

Không chỉ vậy, vào những thời Ä‘iểm các cÆ¡ quan chức năng, bảo vệ pháp luật của Việt Nam khởi tố vụ án, khởi tố các đối tượng lợi dụng tá»± do, dân chủ tuyên truyền, chống phá chính quyền Nhà nÆ°á»›c, thì các thế lá»±c thù địch bên ngoài và những người còn thù hằn vá»›i chế Ä‘á»™ lại rêu rao Ä‘ó là "hành Ä‘á»™ng bóp nghẹt tá»± do ngôn luận", "triệt tiêu quyền tá»± do báo chí", hoặc "ra sức ngăn cản những người bất đồng chính kiến"...

2. Là quốc gia thành viên có trách nhiệm của Liên hợp quốc, Việt Nam Ä‘ã sá»›m tham gia, ký kết các Ä‘iều Æ°á»›c quốc tế về bảo đảm các quyền cÆ¡ bản của con người và quyền công dân, trong Ä‘ó có quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí. Ngay sau khi thành lập nÆ°á»›c Việt Nam Dân chủ Cá»™ng hòa, bản Hiến pháp đầu tiên được Quốc há»™i thông qua ngày 9-1-1946 Ä‘ã hiến định tại Điều thứ 10: “Công dân Việt Nam có quyền: Tá»± do ngôn luận; tá»± do xuất bản; tá»± do tổ chức và há»™i họp; tá»± do tín ngưỡng; tá»± do cÆ° trú, Ä‘i lại trong nÆ°á»›c và ra nÆ°á»›c ngoài”. Những quyền cÆ¡ bản này Ä‘ã được hiến định xuyên suốt trong các bản hiến pháp của Việt Nam và tiếp tục được hiến định tại Điều 25 Hiến pháp năm 2013: “Công dân có quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí, tiếp cận thông tin, há»™i họp, lập há»™i, biểu tình. Việc thá»±c hiện các quyền này do pháp luật quy định”.

Để bảo đảm quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí ngày càng được hiện diện trong thá»±c tiá»…n cuá»™c sống, năm 2016, Quốc há»™i Việt Nam Ä‘ã ban hành Luật Tiếp cận thông tin và Luật Báo chí. Trong Ä‘ó, Điều 3 Luật Tiếp cận thông tin quy định: Mọi công dân đều bình đẳng, không bị phân biệt đối xá»­ trong việc thá»±c hiện quyền tiếp cận thông tin; thông tin được cung cấp phải chính xác, đầy đủ; việc cung cấp thông tin phải kịp thời, minh bạch, thuận lợi cho công dân; Nhà nÆ°á»›c tạo Ä‘iều kiện thuận lợi để người khuyết tật, người sinh sống ở khu vá»±c biên giá»›i, hải đảo, miền núi, vùng có Ä‘iều kiện kinh tế-xã há»™i đặc biệt khó khăn thá»±c hiện quyền tiếp cận thông tin. Điều 10 của luật này cÅ©ng quy định công dân có quyền tá»± do tiếp cận thông tin được cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c công khai, đồng thời được yêu cầu cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c cung cấp thông tin.

Về quyền tá»± do ngôn luận trên báo chí của công dân được quy định tại Điều 11 Luật Báo chí năm 2016 vá»›i 3 ná»™i dung cụ thể, gồm: Phát biểu ý kiến về tình hình đất nÆ°á»›c và thế giá»›i; tham gia ý kiến xây dá»±ng và thá»±c hiện đường lối, chủ trÆ°Æ¡ng, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nÆ°á»›c; góp ý kiến, phê bình, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo trên báo chí đối vá»›i các tổ chức và cá nhân. Đặc biệt, Điều 13 luật này nêu rõ: “Nhà nÆ°á»›c tạo Ä‘iều kiện thuận lợi để công dân thá»±c hiện quyền tá»± do báo chí, quyền tá»± do ngôn luận trên báo chí và để báo chí phát huy Ä‘úng vai trò của mình; báo chí, nhà báo hoạt Ä‘á»™ng trong khuôn khổ pháp luật và được Nhà nÆ°á»›c bảo há»™. Không ai được lạm dụng quyền tá»± do báo chí, quyền tá»± do ngôn luận trên báo chí để xâm phạm lợi ích của Nhà nÆ°á»›c, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân; báo chí không bị kiểm duyệt trÆ°á»›c khi in, truyền dẫn và phát sóng”.

NhÆ° vậy, về mặt pháp lý, quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí và quyền tiếp cận thông tin của công dân ở Việt Nam Ä‘ã được quy định toàn diện, đầy đủ, vá»›i những ná»™i dung cụ thể, dá»… hiểu, dá»… áp dụng, dá»… thá»±c hiện trong cuá»™c sống.

3. Trên thá»±c tế, không riêng ở Việt Nam, mà hầu hết các quốc gia tuy có cách tiếp cận không giống nhau về quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí, nhÆ°ng đều có má»™t nguyên tắc cÆ¡ bản là việc thá»±c thi quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí phải phù hợp vá»›i tình hình, Ä‘iều kiện lịch sá»­, văn hóa, trình Ä‘á»™ dân trí, thể chế chính trị của má»—i nÆ°á»›c và không được phép lợi dụng quyền cÆ¡ bản này để xâm hại lợi ích quốc gia-dân tá»™c, làm phÆ°Æ¡ng hại danh dá»±, nhân phẩm người khác và ảnh hưởng tiêu cá»±c đến đạo đức cá»™ng đồng, trật tá»± xã há»™i. Điều 11, Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền năm 1789 của nÆ°á»›c Pháp Ä‘ã quy định: “Tá»± do trao đổi suy nghÄ© và ý kiến là má»™t trong những quyền quý giá nhất của con người. Vì thế, bất kỳ công dân nào cÅ©ng có thể nói, viết và công bố tá»± do; tuy nhiên, họ sẽ chịu trách nhiệm nếu lạm dụng quyền tá»± do này theo quy định của pháp luật”. NÆ°á»›c Mỹ tuy không ban hành luật riêng về báo chí, nhÆ°ng có nhiều Ä‘iều luật khác của quốc há»™i, quy định có tính pháp lý của tòa án cÅ©ng Ä‘Æ°a ra những giá»›i hạn nhất định đối vá»›i báo chí, đối vá»›i quyền và trách nhiệm của công dân liên quan đến báo chí nhằm tránh xâm hại đến an ninh quốc gia. Khoản 2, Điều 29 Tuyên ngôn Quốc tế nhân quyền năm 1948 nêu rõ: “Trong khi hành xá»­ những quyền tá»± do của mình, ai cÅ©ng phải chịu những giá»›i hạn do luật pháp đặt ra nhằm bảo đảm những quyền tá»± do của người khác cÅ©ng được thừa nhận và tôn trọng, những Ä‘òi hỏi chính Ä‘áng về đạo lý, trật tá»± công cá»™ng và an lạc chung trong má»™t xã há»™i dân chủ cÅ©ng được thỏa mãn”.

Thế giá»›i từng có những bài học về việc báo chí Ä‘i quá giá»›i hạn tá»± do cho phép, nên phải giá rất đắt. Tháng 9-2005, tờ báo Jyllands-Posten (Đan Mạch) đăng tải 12 bức tranh biếm họa về đấng tiên tri Muhammad của Hồi giáo. Sau Ä‘ó, bức tranh biếm họa này tiếp tục xuất hiện trên nhiều tờ báo ở Pháp, Na Uy, Hà Lan, Italy, Tây Ban Nha. Vụ việc Ä‘ã gây nên má»™t làn sóng phẫn ná»™ mạnh mẽ của những người theo đạo Hồi trên toàn thế giá»›i dẫn đến nhiều hậu quả xấu. Tháng 7-2011, tờ News of the World (Tin tức thế giá»›i) của nÆ°á»›c Anh Ä‘ã phải Ä‘ình bản vÄ©nh viá»…n sau 168 năm hoạt Ä‘á»™ng vì bị công chúng cáo buá»™c nhiều phóng viên bản báo này Ä‘ã Ä‘á»™t nhập Ä‘iện thoại của hàng nghìn người dân để “săn tin”. Nhắc lại hai ví dụ trên để thấy, trên thế giá»›i không có quốc gia nào cho phép tá»± do báo chí, tá»± do ngôn luận “đứng trên, đứng ngoài” luật pháp và xâm hại đến an ninh quốc gia. Nếu vi phạm Ä‘iều này, báo chí sẽ bị công chúng tẩy chay và bị những chế tài xá»­ lý thích hợp.

4. Mọi quyền tá»± do, trong Ä‘ó có tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí đều phải có giá»›i hạn nhất định. Giá»›i hạn này đặt ra để bảo đảm quyền tá»± do chính Ä‘áng cho số Ä‘ông mọi người, chứ không phải cho má»™t nhóm ít người nào Ä‘ó nói năng bừa bãi, phát ngôn bạt mạng, thích gì viết đấy, nói và viết chỉ vì Ä‘á»™ng cÆ¡ cá nhân ích ká»·, thiên vị mà không vì sá»± ổn định, đồng thuận chung của xã há»™i, cá»™ng đồng.

Chẳng hạn nhÆ° trong đợt đại dịch Covid-19, nhiều quốc gia trên thế giá»›i, trong Ä‘ó có Việt Nam không chỉ đối mặt vá»›i loại virus nguy hiểm này, mà còn phải đối mặt vá»›i vấn nạn tin giả tràn lan trên mạng xã há»™i. Phần lá»›n những tin giả này xuất phát từ những người lợi dụng tá»± do ngôn luận để lan truyền thông tin sai trái, thất thiệt, tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c đến dÆ° luận xã há»™i và an ninh truyền thông. Do Ä‘ó, ngăn chặn, xá»­ lý những đối tượng gây ra nạn “hoang tin” trên mạng xã há»™i chính là góp phần bảo đảm sá»± trong sạch của môi trường thông tin, qua Ä‘ó góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tá»± an toàn xã há»™i. Thành công của Việt Nam trong công tác phòng, chống, kiểm soát đại dịch Covid-19 được cá»™ng đồng quốc tế ghi nhận, Ä‘ánh giá cao, có má»™t phần bắt nguồn từ việc Đảng, Nhà nÆ°á»›c Việt Nam và các cấp, các ngành Ä‘ã làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền, tạo sá»± đồng thuận cao trong các tầng lá»›p nhân dân; đồng thời phát hiện, ngăn chặn kịp thời những thông tin sai trái về dịch bệnh trên mạng xã há»™i.

Trong sá»± nghiệp xây dá»±ng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng, Nhà nÆ°á»›c Việt Nam luôn xác định việc bảo đảm, thá»±c thi quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí ở Việt Nam là má»™t trong những giải pháp quan trọng để khÆ¡i dậy, phát huy ý chí, nguyện vọng, trí tuệ, sức mạnh tinh thần của mọi tầng lá»›p nhân dân nhằm thá»±c hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nÆ°á»›c mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Mặt khác, trong quá trình há»™i nhập quốc tế, Việt Nam luôn có tinh thần cầu thị, tích cá»±c tiếp thu, học hỏi, tham khảo những kinh nghiệm tiến bá»™ của các quốc gia khác để thá»±c hiện ngày càng tốt hÆ¡n quyền tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí cho đại Ä‘a số người dân.

Để bảo đảm quyền lợi, tá»± do chính Ä‘áng cho số Ä‘ông công dân, chúng ta cÅ©ng không chủ quan, lÆ¡ là, mà phải luôn đề cao cảnh giác, tỉnh táo nhận diện, kiên quyết vạch trần, kịp thời bác bỏ mọi âm mÆ°u của các thế lá»±c thù địch, phản Ä‘á»™ng, bất mãn chính trị cố tình lợi dụng tá»± do ngôn luận, tá»± do báo chí nhằm Ä‘Æ°a ra những thông tin sai trái, xuyên tạc, tác Ä‘á»™ng tiêu cá»±c dÆ° luận xã há»™i, xâm hại an ninh truyền thông quốc gia, chống phá sá»± nghiệp cách mạng của Đảng, Nhà nÆ°á»›c và nhân dân Việt Nam.  

Theo PHÚC NỘI/Báo Quân Ä‘á»™i nhân dân