Nhà báo VÄ©nh Trà kể lại: Vật bất ly thân của phóng viên phát thanh lúc bấy giờ là máy ghi âm. TrÆ°á»›c khi vào chiến trường, phóng viên được cấp máy ghi âm R5 do khối SEP (Há»™i đồng TÆ°Æ¡ng trợ Kinh tế các nÆ°á»›c Xã há»™i chủ nghÄ©a) cung cấp, nặng khoảng 5 kg, má»™t chiếc thu thanh Orionton do Hunggari sản xuất cồng kềnh không kém R5. Hành trang của phóng viên phát thanh chiến trường hành quân hàng ngày vá»›i ba lô “con cóc” khoảng 30 kg trên vai. “Mang vác nặng vẫn chÆ°a phải là vất vả lá»›n nhất”- Nhà báo VÄ©nh Trà nhá»› lại. Ở chiến trường, đối mặt vá»›i hiểm nguy, phóng viên trÆ°á»›c hết phải là người lính thá»±c thụ, vừa biết lợi dụng địa hình, địa vật, biết chiến đấu, biết cứu thÆ°Æ¡ng… vừa phải phối hợp vá»›i đồng Ä‘á»™i thu cho được “tiếng Ä‘á»™ng hiện trường”, “tiếng nói của nhân chứng”…

Sau Hiệp định Paris có hiệu lá»±c (ngày 27/1/1973), VÄ©nh Trà được lệnh từ Đài Giải Phóng A là Ä‘Æ°a tin nhanh, thu cho bằng được tiếng Ä‘á»™ng quân Ä‘á»™i Sài Gòn vi phạm hiệp định. Nhà báo được lệnh từ Đài Giải Phóng A là Ä‘Æ°a tin nhanh, thu cho bằng được tiếng Ä‘á»™ng quân Ä‘á»™i Sài Gòn vi phạm Hiệp định. Nhà báo VÄ©nh Trà theo Ä‘Æ¡n vị bá»™ Ä‘á»™i về phía Phong Điền, Quảng Điền của Thừa Thiên Huế. Quân Ä‘á»™i Sài Gòn Ä‘ang thá»±c hiện chiến dịch “tràn ngập lãnh thổ” cắm cờ, giành dân, chiếm đất, trong khi ông cùng đồng nghiệp ra sức tuyên truyền tại chá»— “ngôi nhà hòa hợp”, kêu gọi đối phÆ°Æ¡ng tôn trọng hiệp định hòa bình.

“TrÆ°á»›c khi về vùng sâu, nhà sỹ Hồ Thuận An (Trần Hoàn), lúc ấy là Phó Ban Tuyên huấn Khu Ủy dặn chúng tôi: VÅ© khí lúc này là cây bút, máy ghi âm, máy ảnh, máy quay phim”, ông VÄ©nh Trà nhá»› lại.

Thời Ä‘iểm Ä‘ó, giao tranh rất ác liệt. Các phóng viên phát thanh vừa phát loa kêu gọi đối phÆ°Æ¡ng ngừng bắn thì bị súng máy bên kia lại bắn chéo cánh sẻ vào Ä‘á»™i hình. “May mà các có chiến sỹ quân ta bắn trả quyết liệt, mở đường cho cánh báo chí rút an toàn ra tuyến sau”-nhà báo VÄ©nh Trà nhá»› lại. NhÆ°ng cÅ©ng nhờ những khoảnh khắc dấn thân nÆ¡i hòn tên mÅ©i đạn ấy, mà nhà báo VÄ©nh Trà và đồng nghiệp Ä‘ã thu âm hiện trường được tiếng súng máy, tiếng reo hò của đối phÆ°Æ¡ng. Khi về nhà, ông Ä‘ã mở lại cho nhạc sỹ Trần Hoàn nghe.

Lúc Ä‘ó, nhạc sỹ trầm ngâm nhắc nhở: Phải cảnh giác. Lúc nào nhà báo cÅ©ng là lính má»›i được-nhạc sÄ© nhắc nhÆ° vậy vì cÅ©ng có những phóng viên do phải mang vác máy móc nhiều Ä‘ã không mang theo được súng, và nhÆ° vậy sẽ rất nguy hiểm nếu không tá»± bảo vệ được mình.

Về phía những Ä‘oạn băng ghi âm tiếng Ä‘á»™ng hiện trường, nhà báo VÄ©nh Trà tìm cách chuyển ngay ra Đài Giải Phóng A, tức CP 90 Ä‘ang Ä‘óng tại 56 Quán Sứ Hà Ná»™i. Phải mất 1 tuần má»›i phát được tin có tiếng Ä‘á»™ng trên làn sóng của Đài Phát thanh Giải phóng.

Ở chiến trường, Nhà báo VÄ©nh Trà được Ban bảo vệ cấp thẻ mang bí số B.26, được vào Văn phòng tỉnh ủy khai thác tÆ° liệu từ các Ä‘Æ¡n vị vÅ© trang, cÆ¡ sở báo cáo lên. Và Ä‘ó cÅ©ng là nÆ¡i ông săn tin nhiều nhất.

Ông hồi tưởng: “Má»™t ká»· niệm khó quên là khi nhận được tin có binh sỹ Sài Gòn vi phạm Hiệp định Paris Ä‘ang nằm ở Bệnh xá Nam, tôi tức tốc khoác ba lô Ä‘i ngay. Băng Ä‘èo, lá»™i suối quá ná»­a ngày má»›i gặp nhân vật. Anh lính cá»™ng hòa cao, Ä‘en, gầy, người Quảng Trị, trong khi hành quân chiếm đất Ä‘ã vấp phải mìn của chính quân Ä‘á»™i cá»™ng hòa cài lại, má»™t chân bị phạt quá đầu gối. Anh ta kêu la, nhÆ°ng bị đồng Ä‘á»™i bỏ mặc. May mắn gặp được Bá»™ Ä‘á»™i Giải phóng. Sau Ä‘ó, anh lính được khiêng về trạm xá Nam, cắt Ä‘oạn chân bị hoại tá»­ mà không có thuốc tê… Ngay khi gặp anh lính, trÆ°á»›c máy ghi tâm của tôi, anh lính Ä‘ã thừa nhận: ‘Tôi bị bắt Ä‘i quân dịch, bị ép Ä‘i chiếm đất vùng Giải phóng…’”. Anh ta có hai nguyện vọng. Má»™t là nếu được phóng thích sẽ về ngay vá»›i mẹ, vì cha mất sá»›m, trên đời chỉ còn hai mẹ con. Hai là xin được nhắn tin qua Đài phát thanh Giải Phóng: “Mạ Æ¡i, con còn sống. Con sẽ về vá»›i mạ”.

VÄ©nh Trà Ä‘ã ghi âm lời nhắn của anh ta. Mắt anh ta sáng tia hy vọng và xin được nhận là đồng hÆ°Æ¡ng của ông. Còn bản thân nhà báo thì gặp rắc rối. “Anh em thÆ°Æ¡ng binh Quân Giải phóng Ä‘ã thắc mắc, tại sao quân địch được nói trên Đài mà quân Cách mạng lại không được? Tôi xin lá»—i và giải thích: Má»—i lời thú tá»™i, tố cáo của quân địch nhÆ° những viên đạn bắn thẳng vào tình cảm, ý chí của quân thù, làm cho họ nhận ra lẽ phải, quay súng trở về vá»›i gia Ä‘ình, dân tá»™c. Đó cÅ©ng là má»™t cách Ä‘ánh địch. Tôi thu thanh má»—i binh lính ngụy bị thÆ°Æ¡ng má»™t tin nhắn. Tất cả đều nhắn cho Mẹ, Cha, Vợ, Con, người thân và hy vọng sau chiến thắng sẽ về quê. Nói chung tâm trạng của họ là chán ghét chiến tranh, khát vọng bình yên, mong muốn Ä‘oàn tụ”, ông VÄ©nh Trà kể lại.

Thức tỉnh lòng yêu nÆ°á»›c, tinh thần tá»± cường dân tá»™c, nhận ra lẽ phải, chính nghÄ©a để có suy nghÄ© Ä‘úng, hành Ä‘á»™ng Ä‘úng, quay súng trở về gia Ä‘ình, người thân là ná»™i dung xuyên suốt các chÆ°Æ¡ng trình binh địch vận trong chiến tranh của Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài phát thanh Giải phóng thời bấy giờ, có công sức của các thế hệ nhà báo giai Ä‘oạn này, trong Ä‘ó có nhà báo VÄ©nh Trà.

Để góp phần tạo nên hiệu quả của chÆ°Æ¡ng trình binh địch vận, các Ban biên tập Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Phát thanh Giải phóng tổ chức chÆ°Æ¡ng trình sao cho nhuần nhụy vá»›i những lời bình sâu sắc, giọng đọc truyền cảm, âm nhạc lắng đọng, rót vào tai đối phÆ°Æ¡ng. Nhà báo VÄ©nh Trà kể lại, có cả tập thể, nhóm binh lính đối phÆ°Æ¡ng quay súng phản chiến vì những bức thÆ° tâm huyết trên sóng phát thanh. Có nhiều binh sÄ© Sài Gòn bỏ ngÅ© về nhà bởi tiếng hát, tiếng ngâm thÆ¡ ngọt ngào, lắng đọng khÆ¡i gợi tình người, tình yêu quê nhà trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài Phát thanh Giải phóng.

Nhà báo lão thành của Đài Tiếng nói Việt Nam nhá»› lại: Lúng túng trÆ°á»›c sức mạnh của ChÆ°Æ¡ng trình “Thành thị miền Nam” của Đài Tiếng nói Việt Nam, Tổng thống Việt Nam Cá»™ng hòa Nguyá»…n Văn Thiệu Ä‘ã ra lệnh làm má»™t chÆ°Æ¡ng trình “Thành thị miền Nam” giả để đối phó, nhÆ°ng không át nổi Tiếng nói Việt Nam. Đặc biệt chÆ°Æ¡ng trình phát thanh bằng tiếng Anh dành cho quân Ä‘á»™i Hoa Kỳ, qua giọng đọc Ä‘iêu luyện đầy truyền cảm của Phát thanh viên Trịnh Thị Ngọ-Thu HÆ°Æ¡ng Ä‘ã hút hồn binh lính, sÄ© quan đối phÆ°Æ¡ng. Binh lính Mỹ còn gọi Trịnh Thị Ngọ-Thu HÆ°Æ¡ng là Hana. Lầu Năm góc kêu là “mụ phù thủy”, chính quyền Hoa Kỳ cá»­ má»™t nữ diá»…n viên có chất giọng chuẩn sang Sài Gòn “khẩu chiến” vá»›i Thu HÆ°Æ¡ng-Hana, nhÆ°ng phải chịu thất bại. Chính tờ báo Mỹ đăng tải tin nhiều binh sỹ Hoa Kỳ theo tiếng gọi của Hana Ä‘ã phản chiến.

“Sức mạnh của Phát thanh trong chiến tranh là vậy”, nhà báo VÄ©nh Trà trầm ngâm nhá»› về những giai Ä‘oạn hào hùng của cuá»™c chiến và những Ä‘óng góp lá»›n lao của các thế hệ nhà báo, trong Ä‘ó có các nhà báo của Đài Tiếng nói Việt Nam.

Hiểu rõ sức công phá của Đài phát thanh trong chiến tranh nên trong chiến dịch 12 ngày Ä‘êm hủy diệt Hà Ná»™i, tháng 12/1972, chính quyền Hoa Kỳ Ä‘ã trút bom rải thảm xuống các cÆ¡ sở của Đài Tiếng nói Việt Nam, đặc biệt là Đài phát sóng Má»… Trì. Má»™t công nhân, tá»± vệ hy sinh, làn sóng chủ lá»±c 297 m bị ngÆ°ng 9 phút, 9 phút làm nghẹt thở con tim hàng triệu người Việt và bạn bè thế giá»›i. Sau 9 phút lịch sá»­ ấy, Tiếng nói Việt Nam lại cất cao, báo tin ngay: Quân dân Hà Ná»™i bắn rÆ¡i B.52 chiến lược của Hoa Kỳ. Nhờ có hệ thống Ä‘ài phát sóng, bá âm, biên tập dá»± phòng, nhờ phóng viên, biên tập viên, phát thanh viên, kỹ thuật viên vừa tác nghiệp, vừa trá»±c chiến mà bảo đảm làn sóng liên tục trong chiến tranh.

Quay trở lại cuá»™c phỏng vấn đầu tháng 4/2015 của phóng viên AFP. Phóng viên hỏi nhà báo VÄ©nh Trà: “ThÆ°a ông, được biết ông là người con của VÄ©nh Linh chịu nhiều hy sinh mất mát, khi vào chiến trường cảm nhận Ä‘iều gì đầu tiên?” “Căm ghét chiến tranh. Phải loại từ tá»™i ác ra khỏi cuá»™c sống”, nhà báo trả lời không chút ngần ngại. “Vì cho đến giờ tôi không sao quên được cái chết tức tưởi, má»™t lúc của cậu, mợ, em tôi vì bom hủy diệt của quân Ä‘á»™i Mỹ. Tôi không thể quên cả gia Ä‘ình bạn tôi gồm 7 người Ä‘ang ăn cÆ¡m tối thì bom Mỹ ném trúng mâm cÆ¡m đạm bạc. Mâm cÆ¡m thành hố bom sâu hoắm, 7 người vô tá»™i chết không toàn thây. Mãi mãi không bao giờ quên má»™t người dân VÄ©nh Linh từ trẻ sÆ¡ sinh đến cụ già trong chiến tranh phải hứng chịu 7 tấn bom đạn các loại”, nhà báo VÄ©nh Trà rung rung xúc Ä‘á»™ng.

Cuối xuân 2002, lần đầu tiên sang nÆ°á»›c Mỹ, Ä‘i dạo bên bờ sông Potomac (Mỹ) thÆ¡ má»™ng, VÄ©nh Trà nhá»› ngay đến dòng Bến Hải vá»›i cầu Hiền LÆ°Æ¡ng má»™t thời Ä‘au thÆ°Æ¡ng và oanh liệt của quê hÆ°Æ¡ng, nhÆ° thấy 7.000 kg Ä‘è nặng lên tấm thân 60 kg của mình. “Năm tháng qua Ä‘i, chiến tranh qua Ä‘i sẽ nguôi ngoai phần nào, nhÆ°ng lúc ấy, khi bÆ°á»›c chân vào chiến trường thì tinh thần căm thù đế quốc Mỹ xâm lược và tay sai bốc lên ngùn ngụt. Vì căm ghét bom đạn mà chúng tôi cầm súng, cầm bút, cầm máy”, nhà báo VÄ©nh Trà nhá»› lại.

Phóng viên AFP từng hỏi VÄ©nh Trà: “Ông căm thù nhÆ° thế thì liệu phản ánh có khách quan không?”. Thật là khó nói đối vá»›i VÄ©nh Trà. “Chúng tôi miêu tả sá»± thật, nhìn từ nhiều phía, từ nhiều góc Ä‘á»™ chứ không cá»±c Ä‘oan má»™t chiều. NhÆ° thế không biết Ä‘ã khách quan chÆ°a? NhÆ°ng má»™t Ä‘iều rất chủ quan, rất bản ngã là khi nghe tin đồng Ä‘á»™i hy sinh, khi thấy bom đạn trút xuống nhà dân, thiêu cháy những con người yếu thế, chúng tôi bênh vá»±c họ. Chúng tôi vì họ mà chiến đấu, mà hành nghề. Chá»— đứng của phóng viên chiến tranh là nêu cao chính nghÄ©a, nói rõ sá»± thật, thu phục lòng người”, nhà báo VÄ©nh Trà kể lại.

“Ở chiến trường, Ä‘êm buồn nhất của những người làm báo, người lính là làm má»™t bữa “cà phê gạo rang” tiá»…n đồng nghiệp xuống vùng sâu nhÆ° truy Ä‘iệu sống, vì ngày mai chắc gì còn trở lại? Bỏ lại ná»—i buồn cho núi rừng là họ lại phăm phăm tiến lên phía có tiếng súng. Phóng viên lính là vậy”, nhà báo VÄ©nh Trà tâm sá»±.

Khi được hỏi về suy nghÄ© cá nhân trÆ°á»›c khi ra mặt trận, Nhà báo VÄ©nh Trà tâm sá»±: “NghÄ© thì nhiều, nhÆ°ng đắn Ä‘o thì không”. Không nghÄ© sao được, khi con đầu lòng của ông lúc Ä‘ó má»›i 6 tháng trong bụng mẹ. Vợ ông, bà Phạm Thanh Trà, phóng viên của Đài Tiếng nói Việt Nam bụng mang dạ chá»­a, má»™t mình đạp xe nam xuống hiện trường máy bay Mỹ vừa dá»™i bom để viết phóng sá»± thu thanh kịp phát sóng. Đến kỳ sinh nở không có người thân bên cạnh. Con sinh ra không biết mặt cha. Thời chiến tranh phá hoại bằng không quân Mỹ mở rá»™ng ra toàn miền Bắc, cả nÆ°á»›c là chiến trường. Cặp Ä‘ôi ông, bà VÄ©nh Trà-Thanh Trà Ä‘ã sống và làm việc thời chiến tranh vá»›i hai tiếng “sẵn sàng”. Có lệnh là Ä‘i. Thời Ä‘ó, ông và bà cÅ©ng nhÆ° nhiều người chiến sỹ, người lính, nhà báo yêu nÆ°á»›c không được phép đắn Ä‘o, càng không được băn khoăn. Băn khoăn, nghi ngờ gì nữa khi Đất NÆ°á»›c chÆ°a yên thì Nhà làm sao lành lặn, sum vầy. Sá»± khắc nghiệt của chiến tranh Ä‘ã không cho phép những người lính, người cầm bút được nghÄ© nhiều về bản thân, về cá nhân.

TrÆ°á»›c câu hỏi: “Ông nghÄ© gì về thế hệ nhà báo mà ông Ä‘i qua”, nhà báo VÄ©nh Trà trả lời ngắn gọn trong 6 chữ: “Chịu Ä‘á»±ng – Cống hiến và Hy sinh. Về sá»± chịu Ä‘á»±ng của nhà báo chiến tranh, trong Ä‘ó có nhà báo phát thanh, tôi Ä‘ã miêu tả má»™t phần nhỏ. Còn Cống hiến thì Đại tÆ°á»›ng Tổng tÆ° lệnh Võ Nguyên Giáp Ä‘ã khẳng định: “Trong chiến tranh, báo chí là binh chủng hợp thành làm nên chiến thắng”.

Ngày nay, thế giá»›i vẫn đối mặt vá»›i chiến tranh và khủng bố: ná»™i chiến, chiến tranh cục bá»™, chiến tranh biên giá»›i, chiến tranh sắc tá»™c, tôn giáo, chiến tranh mạng… Ở Ä‘âu có xung Ä‘á»™t, chiến tranh là ở Ä‘ó có mặt Nhà báo. Họ Ä‘ã tác nghiệp, Ä‘ã chiến đấu, không ít người Ä‘ã ngã xuống cho lẽ phải. Không phải họ hiếu chiến, mà họ là “thÆ° ký của Thời đại” họ phản ánh, phÆ¡i bày sá»± thật, dá»± báo tÆ°Æ¡ng lai cho chính Ä‘áng, cho nhà cầm quyền có thêm thông tin để lá»±a chọn con đường Ä‘i, tránh chiến tranh, loại bỏ chiến tranh cho các quốc gia và cho toàn nhân loại được bình yên.

“Chốn bình yên má»›i tôn vinh giá trị cao đẹp của con người. Khát vọng của Nhà báo chiến tranh là nhÆ° thế”, nhà báo VÄ©nh Trà nói, nhÆ° má»™t Ä‘úc kết cuá»™c má»™t cuá»™c đời dấn thân vì nghề báo, vì Tổ quốc.

Theo TTXVN