Trao đổi vá»›i Báo Giao thông, Phó Chủ tịch chuyên trách Ủy ban ATGT Quốc gia Khuất Việt Hùng cho rằng, báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng, là Ä‘á»™ng lá»±c cho hoạt Ä‘á»™ng tuyên truyền, phổ biến, giáo dục quy định pháp luật về TTATGT.

Có cần ứng phó TNGT nhÆ° cuá»™c chiến?

Ông Ä‘ánh giá thế nào về vai trò của báo chí trong tuyên truyền đảm bảo ATGT thời gian qua?

Tuyên truyền, giáo dục là má»™t trong những giải pháp căn bản trong công tác bảo đảm ATGT. Trong Ä‘ó, tuyên truyền trên phÆ°Æ¡ng tiện thông tin đại chúng luôn có vai trò quan trọng nhất, giúp Ä‘Æ°a quy định, chính sách về ATGT đến toàn xã há»™i.

Thá»±c tế cho thấy, tuyên truyền qua báo chí Ä‘ã góp phần tạo chuyển biến tích cá»±c về ý thức của người tham gia giao thông, kết quả kiềm chế, kéo giảm TNGT cả về số vụ, số người chết liên tục qua các năm là minh chứng rõ ràng nhất. Các cÆ¡ quan báo chí luôn chủ Ä‘á»™ng lá»±a chọn hình thức, chủ đề bám sát thá»±c tiá»…n công tác bảo đảm ATGT, chuyển tải đến người dân những thông tin, các quy định của pháp luật về trật tá»± ATGT má»™t cách kịp thời, rá»™ng khắp và hiệu quả.

NhÆ°ng không phải là không còn những trăn trở trong công tác này, thÆ°a ông?

CÅ©ng giống nhÆ° các mặt công tác khác, truyền thông về ATGT luôn phải đổi má»›i hÆ¡n.

Bên cạnh những thông tin có tính phổ biến pháp luật, cảnh báo nguy cÆ¡ tai nạn giao thông hay hÆ°á»›ng dẫn tham gia giao thông an toàn, chúng tôi cÅ©ng mong muốn có nhiều hÆ¡n các tác phẩm báo chí Ä‘i sâu nghiên cứu, phân tích Ä‘ánh giá về tác Ä‘á»™ng thay đổi nhận thức, thay đổi hành vi của các giải pháp bảo đảm ATGT, ngay cả Ä‘ánh giá về hiệu quả của hoạt Ä‘á»™ng truyền thông về ATGT.

Bên cạnh Ä‘ó, nhà nÆ°á»›c cÅ©ng cần tiếp tục hoàn thiện quy định pháp lý về bảo đảm TTATGT, phân công rõ trách nhiệm cho bá»™, ngành, chính quyền các cấp về truyền thông trong công tác bảo đảm TTATGT. Ví dụ, ngay trong Luật GTĐB hiện nay cÅ©ng không giao ngành Giáo dục và Đào tạo phải Ä‘Æ°a quy định về ATGT vào chÆ°Æ¡ng trình Ä‘ào tạo, mà chỉ ghi chung chung là các bá»™, ngành.

Có lẽ chúng ta vẫn chÆ°a coi việc phòng chống vi phạm giao thông nhÆ° má»™t cuá»™c chiến. Nếu chúng ta tập trung nhÆ° chống dịch Covid-19, chắc hẳn số người chết sẽ giảm mạnh, không Ä‘au xót nhÆ° hiện nay. Ông nghÄ© sao về Ä‘iều này?

ATGT không bao giờ tạo ra được mối quan tâm hay sá»± sợ hãi vá»›i người dân nhÆ° thiên tai, địch họa, dịch bệnh. Thiên tai, địch họa, dịch bệnh là tình huống bất thường và được đặt trong tình trạng khẩn cấp của quốc gia. NhÆ°ng ATGT lại là tình huống thường xuyên nên khó Ä‘òi hỏi sá»± tập trung nguồn lá»±c theo kiểu Ä‘ánh trận nhÆ° chống dịch bệnh. Nếu chúng ta ứng phó ATGT đến mức nhÆ° dịch bệnh thì tình trạng khẩn nguy của ATGT Ä‘ã lên mức cao.

Tuy không cần phải đẩy lên đến mức khẩn nguy nhÆ° dịch bệnh, nhÆ°ng chúng ta cÅ©ng cần đặt vấn đề má»™t cách nghiêm túc về thá»±c trạng má»—i ngày có hÆ¡n 20 người chết vì TNGT. Thiệt hại về người và tài sản do TNGT gây ra rất lá»›n nên sá»± quan tâm của xã há»™i cÅ©ng cần nhiều hÆ¡n.

Tạo ra những quả “bom” truyền thông

Để có sá»± quan tâm của xã há»™i, cÆ¡ quan quản lý phải tạo ra các sá»± kiện hay bản thân sá»± kiện tạo ra làn sóng truyền thông?

Má»™t mặt là cÆ¡ quan quản lý nhà nÆ°á»›c, nhÆ°ng mặt khác các cÆ¡ quan truyền thông phải chủ Ä‘á»™ng. Hiện nay, sau má»—i vụ TNGT, báo chí chỉ Ä‘Æ°a tin là bao nhiêu người chết và bị thÆ°Æ¡ng, nguyên nhân tại sao. Tuy nhiên, những sản phẩm truyền thông có tính chiều sâu, tạo ra được chấn Ä‘á»™ng xã há»™i không nhiều.

Ví dụ, vụ hai xe máy Ä‘âm nhau khiến 5 học sinh bị chết ở Gia Lai, rất ít người quan tâm, và bị chìm trong lặng lẽ. Ngược lại, vụ tai nạn tại Hầm Kim Liên (Hà Ná»™i) có 2 người lá»›n chết, trong khi 2 người này nếu Ä‘á»™i mÅ© bảo hiểm chÆ°a chắc Ä‘ã bị tá»­ vong, Ä‘ã tạo ra sá»± chấn Ä‘á»™ng lá»›n trong xã há»™i. Tại sao 2 người mất trong vụ tai nạn Ä‘ó lại được sá»± quan tâm của giá»›i truyền thông, tạo được sóng truyền thông mạnh. Bởi vì, bạn bè của họ là những người nổi tiếng và nhiều người làm lãnh đạo trong các cÆ¡ quan báo chí.

Trẻ em bị TNGT rất thÆ°Æ¡ng tâm, nhÆ°ng không ai quan tâm tạo ra đợt sóng truyền thông. Điều này Ä‘òi hỏi trách hiệm của các cÆ¡ quan chịu trách nhiệm về chăm sóc, bảo vệ trẻ em, người ta không dành sá»± quan tâm Ä‘úng mức, không lên tiếng bảo vệ các cháu.

Đầu tiên phải là các cÆ¡ quan chăm sóc bảo vệ trẻ em, cụ thể hÆ¡n nữa là ngành giáo dục, Ä‘oàn thanh niên, chính quyền địa phÆ°Æ¡ng phải quan tâm. Sau Ä‘ó má»›i đến các nhà báo, các cÆ¡ quan truyền thông. Sá»± việc có thể tạo ra “quả bom” truyền thông nếu cÆ¡ quan chức năng, báo chí muốn. Nếu ngành giáo dục, Ủy ban Chăm sóc bảo vệ trẻ em nhi đồng lên tiếng hay sẽ làm được việc Ä‘ó.

“Nói nhiều bị ghét”

Nhiều người Ä‘ang coi công tác truyền thông có cÅ©ng được mà không có cÅ©ng chẳng sao. Quan Ä‘iểm của ông về vấn đề này?

Tôi cho rằng có má»™t bá»™ phận nhỏ những người có trách nhiệm vẫn chÆ°a nhận thức Ä‘úng về vai trò quan trọng của truyền thông trong công tác bảo đảm TTATGT. Người ta quan niệm, tôi được phân công làm bảo trì thì tôi lo làm sao bảo trì cho tốt, còn trách nhiệm nói vá»›i xã há»™i tại sao lấy tiền thuế của dân để chi chi việc Ä‘ó, chi nhÆ° thế nào, lợi ích ra sao là trách nhiệm của người khác, của báo chí chẳng hạn.

Hiện nay, việc giao nhiệm vụ về truyền thông của chúng ta không rõ ràng. Thêm nữa, là nhận thức của các cÆ¡ quan liên quan, nhiều khi dá»± toán kinh phí dành cho truyền thông bị gạch bỏ vì bị cho rằng nó là vấn đề không Ä‘ong đếm được.

Câu hỏi truyền thông thay đổi nhận thức nhÆ° thế nào, mang lại nhiều lợi ích gì khiến người ta e dè. Phần nữa, văn hóa Á Đông thích làm không thích nói, “nói nhiều bị ghét”. Vì thấy việc phát ngôn hay Ä‘Æ°a tin thì sẽ nhận được lời khen và cả tiếng chê trong khi im lặng thì chẳng ai biết gì mà chê trách, chắc chắn sẽ không ai chỉ ra mình sai sót gì. Từ Ä‘ó dẫn đến tâm lý “im lặng là vàng”.

Đôi khi báo chí cÅ©ng bị lợi dụng Ä‘ể truyền thông lệch lạc về má»™t vấn đề nào Ä‘ó, quan Ä‘iểm của ông thế nào?

Chúng ta cần nhìn ở hai khía cạnh. Thứ nhất, cần đặt ra câu hỏi tại sao lại tạo ra dÆ° luận xấu? Đó là do có người có chủ ý tạo ra thông tin tiêu cá»±c về má»™t sá»± việc nào Ä‘ó và ná»— lá»±c để biến tạo nên dÆ° luận xấu về sá»± việc Ä‘ó.

Trong khi bên chịu hậu quả xấu thì hoặc là yếu thế hoặc là có tÆ° duy “im lặng là vàng”, thì khi Ä‘ó xã há»™i sẽ hiểu sá»± việc Ä‘ó là xấu.

Trong lịch sá»­ Trung Quốc còn lÆ°u truyền sá»± tích “Tăng Sâm giết người” là ví dụ Ä‘iển hình. Có người nói vá»›i mẹ Tăng Sâm là con bà giết người, bà không tin, người thứ 2 nói, bà vẫn không tin, nhÆ°ng đến người thứ 3 nói bà mẹ bắt đầu nghÄ© con mình giết người, và tìm cách chạy trốn.

Trong trường hợp có người chủ ý tạo dÆ° luận xấu, cÆ¡ quan truyền thông được xem nhÆ° là phÆ°Æ¡ng tiện hay vÅ© khí, trong trường hợp này truyền thông trở thành khẩu súng trong tay người bắn, người chủ mÆ°u.

Tuy nhiên, cÅ©ng cần phải thấy má»™t thá»±c tế là, khi các cÆ¡ quan truyền thông khai thác vấn đề tiêu cá»±c mà vấn đề Ä‘ó nhận được sá»± quan tâm của người dân thì rõ ràng lượng bạn đọc, lượng view và cÆ¡ há»™i khai thác quảng cáo của cÆ¡ quan truyền thông được tăng lên.

Điều này giải thích vì sao những gÆ°Æ¡ng người tốt, việc tốt trong đảm bảo ATGT lại ít được báo chí đề cập?

Tất nhiên, dÆ° luận cÅ©ng luôn quan tâm, tìm kiếm những tác phẩm báo chí về gÆ°Æ¡ng người tốt, việc tốt, ví dụ nhÆ° tài xế Phan Văn Bắc dìu xe khách được Ä‘Æ°a lên facebook sau Ä‘ó Ä‘ã trở thành sá»± kiện truyền thông, nhận được sá»± quan tâm rất lá»›n. NhÆ°ng tôi cÅ©ng công nhận là số lượng những gÆ°Æ¡ng người tốt, việc tốt trên truyền thông còn ít và cÅ©ng ít khi tạo nên những sá»± kiện thu hút dÆ° luận.

Mặt khác, tôi cÅ©ng hiểu rằng cÆ¡ quan truyền thông cÅ©ng phải tuân thủ nguyên tắc thị trường, cần cung cấp tin, bài là sản phẩm thị trường cần. Hay cụ thể hÆ¡n là báo chí sống vì bạn đọc, những bài báo nêu lên những vấn đề có tính mâu thuẫn cao, tạo tranh luận chiều, cả tích cá»±c và cả tiêu cá»±c thì sẽ thu hút được sá»± quan tâm của bạn đọc, nhÆ° thế sẽ có lợi cho cÆ¡ quan báo chí. Chúng ta không nên yêu cầu hay kỳ vọng báo chí chỉ Ä‘Æ°a những thông tin xuôi chiều, có lợi, vì nó tạo ra sá»± nhàm chán và chắc chắn ít người đọc, ảnh hưởng tiêu cá»±c đến sứ mệnh truyền thông của báo chí.

Vậy truyền thông có tác Ä‘á»™ng ngược lại chính sách đảm bảo ATGT thế nào, thÆ°a ông?

Rõ ràng nhất là chúng ta thấy quy định Ä‘ã uống rượu bia không lái xe, tạo ra dÆ° luận xã há»™i. Bình thường, người ta không đồng ý vá»›i chuyện Ä‘ó nhÆ°ng họ không nói ra nhÆ°ng khi vụ việc xảy ra được báo chí quan tâm.

Vá»›i sá»± vào cuá»™c mạnh mẽ của các cÆ¡ quan báo chí đối vá»›i vụ tai nạn ở hầm Kim Liên Ä‘êm 30/4/2019 Ä‘ã tạo ra sá»± kiện truyền thông chấn Ä‘á»™ng xã há»™i, tạo dÆ° luận rất thuận lợi để Quốc há»™i thông qua Luật Phòng chống tác hại rượu bia, cấm tuyệt đối uống rượu bia khi lái xe.

Những người làm công tác ATGT nhÆ° chúng tôi ghi nhận vai trò đặc biệt quan trọng của truyền thông làm thay đổi các quy định của pháp luật.

Cảm Æ¡n ông!

Ông Khuất Việt Hùng, Phó chủ tịch chuyên trách Ủy ban ATGT Quốc gia:
Truyền thông trên 4 mặt trận

Theo tôi, việc tuyên truyền ATGT thời gian tá»›i phải được thá»±c hiện trên 4 mặt trận. Thứ nhất là trong mặt trận giáo dục. Giáo dục ATGT phải có trong hệ thống giáo dục để có văn hóa tôn trọng pháp luật. Đây là yếu tố quan trọng số 1 và có tính chất chiều sâu, giúp hình thành kiến thức và kỹ năng cho người trẻ để khi họ trưởng thành sẽ có kiến thức, kỹ năng, thói quen chấp hành pháp luật nói chung và pháp luật ATGT nói riêng.

Thứ hai là tuyên truyền giáo dục ATGT trong các tổ chức. Có lần tôi đến họp tại Trung Ä‘oàn 102 thấy có hai cảnh vệ trẻ kéo theo xe có chở đầy khóa dây. Hỏi ra má»›i biết họ Ä‘i kiểm tra và xem xe nào không treo mÅ© bảo hiểm sẽ bị khóa lại, nếu cán bá»™, chiến sÄ© có xe bị khoá mà trình MÅ© bảo hiểm thì cảnh vệ sẽ mở khoá cho Ä‘i, nếu không sẽ không được Ä‘i.

Đây là mô hình rất tốt trong xây dá»±ng văn hoá giao thông trong Ä‘Æ¡n vị. Vì vậy từng tổ chức nhà trường, doanh nghiệp, từng cÆ¡ quan Ä‘Æ¡n vị nên chủ Ä‘á»™ng xây dá»±ng và thá»±c hiện kế hoạch xây dá»±ng văn hoá giao thông an toàn, có từng hành vi, chỉ tiêu cụ thể, ví dụ 100% cán bá»™, nhân viên chấp hành tuyệt đối “Đã uống rượu bia- Không lái xe”, hay “xe máy phải có gÆ°Æ¡ng đầy đủ”...

Thứ ba là vai trò của báo chí, truyền thông đại chúng để tạo thành dÆ° luận cho những vấn đề về ATGT, làm cho những gÆ°Æ¡ng người tốt, những hành vi chuẩn má»±c được biết đến, lan toả và đồng tình ủng há»™, những hành vi không Ä‘úng sẽ bị phê phán, phản đối hay lên án, Ä‘òi hỏi phải có chế tài để xá»­ lý.

Cuối cùng là Ä‘ào tạo người lái xe, truyền thông đầy đủ và tạo dá»±ng hành vi chuẩn má»±c cho những người trá»±c tiếp Ä‘iều khiển phÆ°Æ¡ng tiện tham gia giao thông.

Bốn mặt trận trên phải thá»±c hiện tốt nhÆ° nhau và có sá»± phân vai rõ ràng, trách nhiệm cụ thể và có Ä‘ánh giá hiệu quả tuyên truyền. Phải có giám sát, Ä‘ánh giá thá»±c sá»±, thá»±c chất việc tuyên truyền. Má»—i bài viết, má»—i vấn đề phản ánh có tác Ä‘á»™ng thay đổi chính sách đảm bảo ATGT, các cÆ¡ quan chức năng có quan tâm khắc phục hay không.

Phải có rà soát Ä‘ánh giá rõ ràng thì má»›i có thể giải quyết được. Hiện nay có thể nói hạn chết nhất là kiểm tra Ä‘ánh giá, kết quả, hiệu quả của công tác truyền thông, giáo dục về ATGT. Cái cần đổi má»›i làm tốt hÆ¡n chính là việc này. Việc định lượng tuyên truyền tuy khó nhÆ°ng cÅ©ng có thể thá»±c hiện được, vấn đề có làm hay không.

Theo Trần Duy/ báo Giao thông