Vá»›i 232 trang khổ 14,5 x 20,5cm gồm 7 chÆ°Æ¡ng mang những cái tít đầy sức gợi, cuốn hút bạn đọc ngay từ những chÆ°Æ¡ng đầu: Tuổi thÆ¡ trên đất Bắc; Ngõ Lý Thường Kiệt, nÆ¡i ra ngõ… gặp nhà báo; “Hà Tây cá»­a ngõ Thủ Ä‘ô” – nÆ¡i sÆ¡ tán lần thứ nhất; Những gia Ä‘ình nhà báo văn nghệ sÄ©; Má»™t nhánh rẽ của tôi; Đi sÆ¡ tán lần thứ hai; Nhá»› những người Ä‘ã khuất.

Cuốn sách "Chúng tôi - má»™t thời mÅ© rÆ¡m, mÅ© cối"  của nhà báo Huỳnh DÅ©ng Nhân. Ảnh: TL

Đọc tá»›i trang cuối cùng, tôi thầm cảm Æ¡n Huỳnh DÅ©ng Nhân, bằng trí nhá»› tuyệt vời, bằng cách viết chân thá»±c và cách chọn những chi tiết đắt giá, Ä‘ã giúp tôi xem được má»™t cuốn phim “quay chậm” về cuá»™c sống, về lý tưởng, Æ°á»›c mÆ¡, về sá»± phấn đấu trưởng thành của các thế hệ con, cháu của nhiều nhà báo gạo cá»™i của báo Nhân Dân ở Khu tập thể, ngõ 11 Lý Thường Kiệt, phía sau Đại sứ quán Cu Ba, nÆ¡i mà trÆ°a ngày 21/12/1972, Ä‘ã bị đế quốc Mỹ ném bom trong chiến lược “dùng pháo Ä‘ài bay hủy diệt Hà Ná»™i” vào 12 ngày Ä‘êm cuối năm 1972.

Tôi về công tác ở báo Nhân Dân từ năm 1968, nên có may mắn được chứng kiến và kiểm nghiệm thá»±c tiá»…n gian nan mà hào sảng của cÆ¡ quan báo Đảng trong thời chiến; ná»—i buồn và niềm vui qua cảnh ngá»™ của má»—i gia Ä‘ình ở khu tập thể này. Cảm Æ¡n Huỳnh DÅ©ng Nhân Ä‘ã ghi lại sống Ä‘á»™ng thời ấu thÆ¡ của con em báo Nhân Dân trong những lần Ä‘i sÆ¡ tán ở Vân Đình, ở xã Tuy Lai, ở xã Thống Nhất; và đợt sÆ¡ tán lần thứ 2 ở Phượng Cách và Chùa Thầy.

Tôi tá»± hỏi: phải chăng trong gian khổ, thiếu thốn đủ bề ở những nÆ¡i sÆ¡ tán ấy, Ä‘ã Ä‘úc rèn nên má»™t nhà báo nhÆ° Huỳnh DÅ©ng Nhi, Huỳnh DÅ©ng Nhân; nhà văn cá»±u chiến binh Châu La Việt; má»™t Lê Khánh Châu giỏi toán (sau này là con rể của nhà thÆ¡ Tố Hữu); má»™t Phạm Quang Vinh (con trai nhà báo Trần Kiên) học giỏi ở Hunggari; má»™t Lê Thanh Nga (con nhà báo Anh VÅ©) thành đạt ở CHLB Đức; má»™t Lê Thu Hà cùng vá»›i anh trai Ä‘ã làm rạng danh cho bố - nhà báo Lê Bình; má»™t Thanh Hà, tiếp nối con đường báo chí của bố Phạm Thanh Ä‘ã trở thành Vụ trưởng, là cây bút tài danh chuyên viết về văn hóa – văn nghệ của báo Nhân Dân, và nhiều người khác…

Bác Hồ thăm và chúc Tết cán bá»™ phóng viên Báo Nhân Dân năm 1957

Tôi dừng lại rất lâu ở chÆ°Æ¡ng 2, “Ngõ Lý Thường Kiệt, nÆ¡i ra ngõ gặp… nhà báo”, bởi lẽ, những gia Ä‘ình ở khu tập thể này Ä‘ã trở nên thân thiết vá»›i tôi trong suốt 33 năm công tác ở báo Nhân Dân. Tôi có may mắn là, ngay từ ngày đầu về báo, được tổ chức phân công làm việc ở ban Văn hóa – Văn nghệ do bác Nguyá»…n Đức Thi (bút danh Trường Thi) làm Trưởng ban; sau Ä‘ó là “lính” của Ban Khoa giáo, do bác Quang Đạm làm Trưởng ban; rồi sau Ä‘ó được tham gia làm đảng ủy viên, phụ trách công tác thanh niên, thiếu niên, nên tôi có dịp thường xuyên sang thăm hầu khắp các gia Ä‘ình ở khu tập thể Lý Thường Kiệt này.

Từ gia Ä‘ình nhà báo Nguyá»…n Thành Lê, Phó Tổng Biên tập, má»™t thời kỳ dài là Người phát ngôn của Chính phủ ta tại Há»™i nghị Pari về Việt Nam; gia Ä‘ình nhà báo Ä‘am mê viết về kinh tế Lê Điền, Ủy viên Ban biên tập báo nhiều năm; là gia Ä‘ình nhà báo Đặng Phò (bút danh Đặng Minh PhÆ°Æ¡ng), người Ä‘ã Ä‘i chiến trường nhiều năm; nhà báo Ngô Lê Dân hiền hậu; nữ nhà báo Hà Hoa – cây viết xuất sắc về kinh tế, sau này là Chánh văn phòng báo Nhân Dân; nhà báo Ngô Thi, “cây từ Ä‘iển sống” sau bác Quang Đạm, má»™t trong hai người của báo, biết Ä‘oán chuẩn xác những dòng chữ của Tổng Biên tập Hoàng Tùng chữa trên bản thảo các bài xã luận, bình luận… trong Ä‘êm khuya khoắt.

Tôi cÅ©ng Ä‘ã được xem những “séc” bóng bàn hào hoa mà uy lá»±c của nhà báo Khánh Căn (chồng ca sÄ© Tân Nhân) trong những lần thi đấu làm rạng danh báo Nhân Dân. Rồi chị Hồ Vân, má»™t trong những phụ nữ xinh đẹp của báo (vợ nhà văn Nguyá»…n Văn Bổng, trong thời kỳ đầu, anh Bổng cÅ©ng công tác ở báo Nhân Dân, sau khi Ä‘i chiến trường về, làm Tổng biên tập báo Văn nghệ). Trong khu còn có dãy nhà sát nhau của các cán bá»™, nhân viên, nhÆ° bác Huệ, Trưởng phòng Tài vụ (bố nhà văn Lại Nguyên Ân); bác Viên, người không nề hà công việc bảo vệ, văn thÆ°; bác NghÄ©a, bác Liên… ở bá»™ phận Văn phòng… 

Tất cả các anh, chị ấy ở khu tập thể này không phân biệt cấp trên, cấp dÆ°á»›i, sống Ä‘oàn kết, chan hòa, làm nên truyền thống quý báu của báo Nhân Dân. Tôi có má»™t ká»· niệm Ä‘áng nhá»›, trÆ°a 21/12/1972, nhận được tin Khu tập thể Lý Thường Kiệt bị Mỹ ném bom, tôi và anh Phạm Duy Phùng, Trung Ä‘á»™i trưởng Đội tá»± vệ cÆ¡ quan Ä‘ã cùng má»™t số chiến sÄ© có mặt kịp thời cứu người bị kẹt trong các căn hầm và tòa nhà bị sập...

Cây Ä‘a 71 Hàng Trống - NÆ¡i ghi dấu những sá»± kiện lịch sá»­

CÅ©ng cần dành Ä‘ôi dòng về gia Ä‘ình nhà báo Trần Thanh PhÆ°Æ¡ng, cách Ä‘ây mÆ°Æ¡i năm được Trung tâm sách Việt Nam công nhận là “Ká»· lục gia” vá»›i 3 ká»· lục: “Người có bá»™ sÆ°u tập bài báo nhiều nhất Việt Nam”; “Người có quyển sách sÆ°u tập các bài báo có kích thÆ°á»›c lá»›n nhất Việt Nam”; “Người có bá»™ sÆ°u tập chân dung và bút tích nhà văn Việt Nam nhiều nhất Việt Nam”.

Nhân Ä‘ây, tôi muốn “bổ sung” vào cuốn sách của Nhân, má»™t trong những ká»· niệm Ä‘i theo năm tháng làm báo của tôi – Ä‘ó là gia Ä‘ình nhà báo Quang Đạm, có con trai trưởng là anh Tạ Quang Ngọc cùng trang lứa, thời trẻ thường xuyên tham gia sinh hoạt Ä‘á»™i bóng chuyền của báo Nhân Dân, từng cùng tôi và anh Thế Long… Ä‘i thi đấu vá»›i má»™t số Ä‘á»™i bóng cÆ¡ quan ở Hà Ná»™i. Sau này, anh là Bá»™ trưởng Bá»™ Thủy sản, tham gia Ban Chấp hành Trung Æ°Æ¡ng Đảng cùng vá»›i tôi hai khóa. Vợ anh là chị Châu, cÅ©ng là nhà báo ở báo Phụ Nữ Việt Nam.

Anh Ngọc giống bố, có trí nhá»› tuyệt vời, người góp sức đắp “da thịt” cho cuốn sách này của Huỳnh DÅ©ng Nhân, bởi tác giả Ä‘ã nghe anh Ngọc kể rất nhiều câu chuyện sống Ä‘á»™ng ở Khu tập thể này. Riêng về bố anh Ngọc - nhà báo lá»—i lạc, nhà chính luận xuất sắc, tôi Ä‘ã có bài tham luận khá chi tiết tại Há»™i thảo về “Nhà báo Quang Đạm” do báo Nhân Dân và Há»™i Nhà báo Việt Nam đồng tổ chức cách Ä‘ây vài năm.

Trong bài viết này, tôi muốn bổ sung má»™t chi tiết ở dạng “chuyện sau này má»›i kể”. Đó là vào má»™t buổi sáng năm 1994, bác Mười HÆ°Æ¡ng (tức Trần Quốc HÆ°Æ¡ng, nguyên Bí thÆ° Trung Æ°Æ¡ng Đảng, nguyên Phó trưởng ban Tổ chức Trung Æ°Æ¡ng, nguyên Trưởng ban Ná»™i chính Trung Æ°Æ¡ng – vừa từ trần) Ä‘iện mời tôi lên Hồ Tây gặp bác (lúc Ä‘ó tôi là Phó tổng biên tập, phụ trách Ban Chính trị). Trên đường Ä‘i, tôi rất hồi há»™p, không biết có chuyện gì xảy ra; mặt khác, tôi chÆ°a hề gặp bác lần nào. NhÆ°ng qua câu chuyện thân tình, cởi mở của bác, mọi băn khoăn, nghi ngại trong tôi bị xua tan.

Sau khi hỏi thăm công việc của báo Nhân Dân, bác đề nghị tôi báo cáo vá»›i Ban biên tập nên tạo Ä‘iều kiện để xuất bản cuốn sách, trong Ä‘ó chọn đăng các bài báo nổi tiếng của nhà báo chính luận Quang Đạm. Sau nhiều năm, ý tưởng của bác HÆ°Æ¡ng Ä‘ã được thá»±c hiện. Chắc rằng ở “thế giá»›i người hiền”, bác HÆ°Æ¡ng Ä‘ã gặp bác Quang Đạm, cả hai sẽ thanh thản, tri âm.

Bác Hồ đọc báo cho các cháu nghe tại trại nhi đồng ở Việt Bắc, năm 1950. Ảnh: TL

Bây giờ, qua các nguồn tÆ° liệu tin cậy, tôi má»›i hiểu sá»± Ä‘ánh giá công tâm, khách quan của “ông trùm tình báo”, sau này trên cÆ°Æ¡ng vị lãnh đạo cao cấp của Đảng, ông muốn giúp hậu thế hiểu rõ thá»±c chất quá trình cống hiến to lá»›n của nhà báo Quang Đạm, ngay từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 – mà không phải ai cÅ©ng hiểu tường tận. Tôi càng kính nể sá»± âm thầm chịu Ä‘á»±ng “ná»—i Ä‘au” dai dẳng nhiều năm cuối đời cùng ý thức tổ chức ká»· luật rất cao của nhà báo Quang Đạm.

Trong cuốn sách của Huỳnh DÅ©ng Nhân, vá»›i những tÆ° liệu xác thá»±c được kiểm nghiệm qua thời gian, tôi cÅ©ng nể phục, sẻ chia ná»—i oan ức của nhà báo, nhà nhiếp ảnh Bùi Á nổi tiếng, chuyên được Ban biên tập phân công Ä‘i chụp ảnh Bác Hồ. Những năm tháng công tác ở chiến trường khu 5 ác liệt, Bùi Á bị địch bắt và giam giữ ở hai nhà tù; năm 1973 được phía bên kia trao trả cho miền Bắc theo Hiệp định Pari về Việt Nam năm 1973. Má»™t thời gian dài, Bùi Á sống trong dằn vặt vì dÆ° luận nghi ngờ “có khai báo” khi bị tù Ä‘ày.

Nhờ lòng mến yêu và trân kính nhà nhiếp ảnh tài năng, Huỳnh DÅ©ng Nhân Ä‘ã thầm lặng Ä‘i tìm các nhân chứng, các nguồn tÆ° liệu, đặc biệt là bài Ä‘iếu văn do Bùi Á viết, được đọc trong Lá»… truy Ä‘iệu Bác Hồ ghi ngày 5/9/1969 tại Nhà lao Non NÆ°á»›c ở Đà Nẵng; sau sá»± kiện ấy, Bùi Á bị địch tra tấn dã man và Ä‘ày ra nhà tù Phú Quốc.

Vậy là, vong linh Bùi Á ở nÆ¡i suối vàng sẽ được siêu thoát, bởi Ä‘ã không làm vẩn đục danh dá»± và vị thế tờ báo Đảng, mà vào ngày 11/3/2021 tá»›i Ä‘ây, báo Nhân Dân tròn 70 tuổi. Tôi tâm đắc mấy câu của nhà thÆ¡ Eptusenco mà Huỳnh DÅ©ng Nhân Ä‘ã trích trong phần cuối sách: “Chẳng có ai tẻ nhạt ở trên đời/ Má»—i số phận chứa má»™t phần lịch sá»­/ Má»—i số phận dù rất riêng, dù rất nhỏ/ Chắc tinh cầu nào Ä‘ã sánh nổi Ä‘âu”…

Bác Hồ thăm và nói chuyện tại Báo Nhân Dân, tháng 11/1957. Ảnh: TL

Viết đến Ä‘ây, lòng tôi bâng khuâng nhá»› nhà báo, nhà thÆ¡, liệt sÄ© Nguyá»…n Trọng Đinh, người học trÆ°á»›c tôi ba năm ở trường Đại học Tổng hợp Hà Ná»™i, về công tác ở báo Nhân Dân, sau Ä‘ó Ä‘i B và hy sinh tại chiến trường Quảng Đà. Các liệt sÄ©, nhà báo Nguyá»…n Ngọc Tứ, Nguyá»…n Huy… đều Ä‘ã anh dÅ©ng ngã xuống ở chiến trường khu 5 ác liệt. Máu các anh Ä‘ã làm xanh mãi cây Ä‘a thiêng liêng, Ä‘ang vÆ°Æ¡n tán rá»™ng giữa khuôn viên Hàng Trống, báo Nhân Dân. Má»—i dịp họp mặt vào Ngày truyền thống của báo, ngày 11/3 hằng năm, các thế hệ làm báo mái tóc còn xanh xen giữa những mái đầu bạc trắng quây quần chụp ảnh ká»· niệm dÆ°á»›i gốc Ä‘a cổ thụ, lòng thầm nhắc hãy sống xứng Ä‘áng vá»›i truyền thống cao đẹp của tờ báo Đảng…

Cảm Æ¡n cuốn sách của Huỳnh DÅ©ng Nhân Ä‘ã góp sức thổi lá»­a tin yêu và kỳ vọng ấy đối vá»›i những người Ä‘ang tiếp nối sá»± nghiệp làm báo cao quý, mà các bác, các anh, các chị từng sống ở Khu tập thể báo Nhân Dân, ngõ 11 Lý Thường Kiệt Ä‘ã để lại cho hậu thế.

Theo PGS,TS. Nguyá»…n Hồng Vinh/ Người làm báo