Nhà văn, nhà báo Nguyá»…n Uyển - nguyên Trưởng ban Công tác Há»™i - Há»™i Nhà báo Việt Nam chia sẻ về sứ mệnh của báo chí trong phần tiếp theo của loạt bài "Báo chí chung tay làm sạch chính mình".

Nhà báo phải có tâm, có đức vá»›i nghề

ThÆ°a ông, thời gian qua hoạt Ä‘á»™ng báo chí vẫn còn má»™t số tồn tại liên quan tá»›i đạo đức, tác phong của người làm báo nhÆ° tham gia “Ä‘ánh đấm”, viết nên những bài báo “sặc mùi” tiền hay nhÆ° giá»›i báo chí vẫn thường gọi “nhà báo đếm tầng”, “Ä‘á»™i IS”… Ông có suy nghÄ© gì về tình trạng này?

Đó là hiện tượng, nhÆ°ng là sá»± thật Ä‘ã và Ä‘ang diá»…n ra ở mọi miền vùng của đất nÆ°á»›c ta. Tôi nói, Ä‘ó là sá»± hÆ° hỏng, mất nết của số ít (cho dù rất ít) nhà báo, Ä‘ã làm ảnh hưởng đến những nhà báo tốt, làm suy giảm lòng tin của công chúng vá»›i nhà báo.

Buồn não lòng khi chính giá»›i báo chí của chúng ta phải thẳng thừng chỉ mặt, đặt tên thói xấu của số ít nhà báo dùng thủ thuật, chiêu trò “Ä‘ánh đấm” để vụ lợi cá nhân, thậm chí cho cả  lợi ích nhóm. Họ Ä‘e dọa, họ “khủng bố”, họ vòi vÄ©nh, tống tiền trắng trợn... bị ví nhÆ° (IS) tàn Ä‘á»™c, xấu xa, cÅ©ng nhÆ° “nhà báo đếm tầng” má»™t thứ quyền lá»±c trong lừa đảo... thì thật là tệ hại quá mức. Chung quy, Ä‘ó là những nhà báo thá»±c sá»± hÆ° hỏng, không có tâm có đức vá»›i nghề.

Nhà nÆ°á»›c ta luôn chủ trÆ°Æ¡ng chống lại những hành vi tiêu cá»±c trong xã há»™i, vá»›i nhà báo trÆ°á»›c tiên cÅ©ng phải chống tiêu cá»±c trong bản thân mình. Ông đồng ý vá»›i quan Ä‘iểm này chứ? 

Đặt vấn đề nhÆ° vậy là rất Ä‘úng. Phanh phui, lên án trên công luận về thói hÆ°, tật xấu, vi phạm pháp luật... để xây dá»±ng con người má»›i, xã há»™i tốt đẹp là trách nhiệm xã há»™i, là nghÄ©a vụ công dân cao cả của má»—i nhà báo và nền báo chí Việt Nam nói chung.

Báo chí là tổ chức chính trị, nhà báo là công dân, cho nên trÆ°á»›c hết nhà báo phải là công dân mẫu má»±c, phải có đạo đức xã há»™i và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo cách mạng.

Bởi vậy, giáo dục đạo đức cách mạng, đạo đức nghề nghiệp không chỉ là trách nhiệm của Há»™i Nhà báo mà còn là trách nhiệm thiết thân của Ban biên tập các tòa soạn vá»›i những người làm báo của mình. Có vậy uy quyền của tờ báo trÆ°á»›c công chúng má»›i được đề cao.

Thời kỳ há»™i nhập đặt ra những Ä‘òi hỏi, thách thức má»›i đối vá»›i nhà báo. Vậy theo ông, người làm báo phải làm gì để giữ cho được “mắt sáng, bút sắc, lòng trong”? Làm sao để Ä‘á»™i ngÅ© những người làm báo được trong sạch, vững mạnh, được bạn đọc tin cậy hÆ¡n?

Há»™i nhập là má»™t xu thế tất yếu của thời đại. Há»™i nhập nhÆ°ng bản sắc tốt đẹp của dân tá»™c phải được tôn tạo, bồi đắp.

Thời há»™i nhập, lúc sinh thời nhà báo lão thành Hữu Thọ luôn nhắc nhở các nhà báo phải: “Mắt sáng, bút sắc, lòng trong”. Tôi hiểu rằng, ông muốn nhắc nhở nhà báo phải có tâm, có đức vá»›i nghề.

Muốn tâm trong, đức sáng thì nhà báo phải luôn tá»± rèn mình. Má»—i nhà báo phải nhận rõ và làm chủ cái tâm của mình, để tá»± rèn luyện tình cảm và ý thức của mình luôn hÆ°á»›ng về cái hay, cái tốt đẹp. Đi theo cái hay, cái tốt, cái thiện là tâm sáng, lòng trong.

Chúng ta phải học và làm theo tấm gÆ°Æ¡ng đạo đức của Bác Hồ. Luôn luôn nêu gÆ°Æ¡ng về đạo đức, nói Ä‘i Ä‘ôi vá»›i làm; xây Ä‘i Ä‘ôi vá»›i chống. Chỉ nhÆ° thế má»›i mong “mắt sáng, bút sắc, lòng trong”. Chỉ nhÆ° thế má»›i mong báo chí được bạn đọc tin và yêu mến. 

Kịp thời phản bác những thông tin Ä‘á»™c hại

Cốt lõi của ná»™i dung báo chí không thể mất và không được phép mất, Ä‘ó chính là sá»± thật. Quan Ä‘iểm của ông nhÆ° thế nào về Ä‘iều này?

Trách nhiệm của báo chí nói chung là thông tin phải nhanh, nhạy, kịp thời và chính xác. NhÆ° bạn nêu vấn đề là phải đảm bảo “sá»± thật” là cốt lõi. Đương nhiên cốt lõi của tác phẩm báo chí là ná»™i dung. NhÆ°ng cốt lõi ná»™i dung của tác phẩm báo chí cÅ©ng chính là “sá»± thật”; trong mối quan hệ chằng chịt, sá»± thật xây đắp lòng tin và niềm tin cho công chúng.

Kém sá»± thật, sai lệch sá»± thật, hoặc không Ä‘úng sá»± thật sẽ gây giảm lòng tin, thậm chí mất hết lòng tin. Mà mất lòng tin là mất tất cả. Danh dá»± nhà báo và uy quyền của tờ báo, theo Ä‘ó cÅ©ng giảm Ä‘i, thậm chí suy tàn.

Thời gian qua có lúc công chúng bị ngá»™ Ä‘á»™c thông tin trÆ°á»›c những thông tin gây sốc, sến, tiêu cá»±c tràn ngập mạng xã há»™i cÅ©ng nhÆ° báo Ä‘iện tá»­. Theo ông lúc này báo chí cần phát huy tính nhân văn vá»›i những thông tin tích cá»±c, tạo niềm tin và Ä‘á»™ng lá»±c trong xã há»™i nhÆ° thế nào?

Tôi Ä‘ã không dÆ°á»›i má»™t lần nói rằng: Sá»± ra đời và bùng nổ thông tin mạng xã há»™i trong thời gian gần Ä‘ây là bÆ°á»›c tiến dài về trí tuệ và sức sáng tạo hết sức vÄ© đại của nhân loại. Sá»± hữu ích của mạng xã há»™i vô cùng lá»›n lao, trong Ä‘ó có báo chí, truyền thông.

Song mặt trái, cái xấu, cái tai hại, sá»± tàn phá của nó gây ra vá»›i con người cÅ©ng không hề nhỏ. Điều này lại hoàn toàn phụ thuá»™c vào con người khi tham gia thông tin, khai thác và sá»­ dụng thông tin. Ná»™i dung thông tin mạng đặc biệt là Facebook, Zalo… rất phức tạp, bởi nó là của mọi người, mọi thế lá»±c, mọi thành phần trên hành tinh ta ở đều sá»­ dụng, lợi dụng… khiến cho những người tốt luôn cảm thấy bị sốc, bị ngá»™ Ä‘á»™c, thậm chí căm phẫn.

Báo chí chính thống của Nhà nÆ°á»›c ta là diá»…n Ä‘àn tin cậy của công chúng, bạn đọc, cho nên nhà báo (nhất là báo Ä‘iện tá»­) cần hết sức đề cao trách nhiệm xã há»™i, ý thức công dân, đạo đức nghề nghiệp má»—i khi loan tin trên mạng truyền thông xã há»™i.

Sá»­ dụng nguồn tin trên mạng xã há»™i trÆ°á»›c khi thông tin cần được kiểm chứng, cân nhắc nếu thấy phù hợp vá»›i tôn chỉ mục Ä‘ích của báo chí của chúng ta. Luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tá»™c lên trên hết trong hết thảy các tin bài...

Thông tin nhanh, nhạy, kịp thời nhÆ°ng phải chính xác, trung thá»±c và có ích. Thông tin nhanh là xu thế thời đại, nhÆ°ng phải chính xác, là sá»± tôn trọng Ä‘á»™c giả của mình. Nhà báo phải thá»±c sá»± chuyên nghiệp, giỏi tác nghiệp trong thế giá»›i truyền thông hiện đại. HÆ¡n hết báo chí và nhà báo phải rất mẫn cảm, kịp thời phản bác mạnh mẽ những thông tin Ä‘á»™c hại, thù hận, xâm phạm lợi ích của nhân dân và Tổ quốc của mình.

Ngày nào cÅ©ng phải cố gắng

Má»™t đất nÆ°á»›c muốn vÆ°Æ¡n lên thì sức mạnh chính phải là sức mạnh tinh thần. Báo chí phải tạo ra sức mạnh tinh thần Ä‘ó, tạo ra năng lượng tích cá»±c cho xã há»™i, cho người dân? Ông có nghÄ© nhÆ° vậy?

Thời đại nào Ä‘i nữa, thì thông tin báo chí đại chúng của Nhà nÆ°á»›c ta vẫn thá»±c hiện chức năng căn bản: Tuyên truyền, cổ Ä‘á»™ng, giáo dục, thuyết phục, định hÆ°á»›ng dÆ° luận và hành Ä‘á»™ng cách mạng cho công chúng và bạn đọc của mình. Ở Ä‘ó sức mạnh tinh thần luôn chứa Ä‘á»±ng trong các tác phẩm, trong rất nhiều thể loại. Sức mạnh tinh thần ấy được truyền lá»­a qua tấm lòng, qua trái tim giàu cảm xúc của người viết.

Cổ nhân từng dạy những người cầm bút: “Viết sao cho lọt tai người/ Để người cùng khóc cùng cười vá»›i ta”. Má»™t bài báo hay, má»™t tin viết chính xác, khoa học, má»›i mẻ, hữu ích, thiết thá»±c sẽ gieo vào lòng người đọc, người xem, người nghe năng lượng sống và bổ dưỡng.

Cho nên cÆ¡ quan báo chí, Chi há»™i Nhà báo nên theo sát các nhà báo để khích lệ, để nhân rá»™ng và quảng đại những tác phẩm hay của họ. Chỉ nhÆ° thế nhà báo má»›i có lá»­a lòng, má»›i viết hay, Ä‘i sát thá»±c tiá»…n cuá»™c sống, má»›i mong truyền lá»­a tinh thần cách mạng cho đối tượng tuyên truyền của mình.

Thủ tÆ°á»›ng Nguyá»…n Xuân Phúc từng có yêu cầu các cÆ¡ quan báo chí phải quan tâm đến việc Ä‘ào tạo Ä‘á»™i ngÅ© nhà báo có phẩm chất chính trị vững vàng, có trách nhiệm xã há»™i và ý thức công dân. Ông có thể chia sẻ quan Ä‘iểm của mình về việc những nhà báo có tâm, có tài sẽ giúp tạo nên nền báo chí nhân văn, vì con người?

Vá»›i tôi, khi học ở lá»›p giảng viên tại trường Đại học Báo chí Lille (Cá»™ng hòa Pháp), họ nói vá»›i chúng tôi rằng: Sinh viên vào học đại học báo chí bắt buá»™c trÆ°á»›c Ä‘ó phải có 1 bằng đại học, tốt nhất họ là các nhà khoa học. Nhà trường làm nhiệm vụ Ä‘ào tạo, Ä‘ào tạo lại, Ä‘ào tạo phóng viên chuyên sâu, đồng thời Ä‘ào tạo cả giảng viên báo chí cho má»™t số quốc gia (trong Ä‘ó có Việt Nam).

Đào tạo sinh viên báo chí, họ rất ít nói lý thuyết. Lý thuyết chỉ là những Ä‘iều nền tảng, ngắn gọn, cÆ¡ bản nhất. Đại thể: Làm báo phải ý thức rất rõ nghề của mình là cung cấp thông tin má»›i nhất, cần thiết nhất cho bạn đọc. Người đọc luôn là trung tâm, là mục tiêu công việc của nhà báo.

Cho nên họ rất coi trọng “xua” sinh viên “ra ngoài đường”; thá»±c chất Ä‘ó là Ä‘i thá»±c tế. Là cách thá»±c hành. Thá»±c hành là lẽ sống của Trường Đại học Báo chí Lille. Họ coi bổn phận của nhà báo là: Ngày nào cÅ©ng phải cố gắng! Nguyên tắc của họ là học bằng làm, làm là học. Học cách tìm tòi lý tưởng; học cách tiếp xúc, gặp gỡ nhân vật.

Là nhà báo không có gì khác là phải có tác phẩm. Cho nên ngày nào cÅ©ng phải cọ sát vá»›i thá»±c tiá»…n, ngày nào cÅ©ng phải viết. Giảng viên có trách nhiệm giao việc cho sinh viên. Thá»±c hiện ra sao để thể hiện tốt chủ đề của bài viết, Ä‘ó là trách nhiệm của phóng viên, không có lý do từ chối. Đó là đặc thù của nghề!

Đương nhiên, nhà báo Việt Nam, báo chí cách mạng vá»›i mọi bài viết, ở mọi thể loại phải có mục tiêu rõ ràng: Viết vì dân, vì nÆ°á»›c, vì sá»± nghiệp đổi má»›i do Đảng ta khởi xÆ°á»›ng và lãnh đạo. Bồi dưỡng phẩm chất chính trị, đạo đức, phong cách tác nghiệp cho nhà báo không chỉ là trách nhiệm của nhà trường mà còn là ý thức thường trá»±c của các Ban Biên tập, của Chi há»™i Nhà báo và ý thức tá»± học tá»± rèn của má»—i nhà báo. Vá»›i tinh thần: “Ngày nào cÅ©ng phải cố gắng”.

Theo HÆ°Æ¡ng Quỳnh/ báo Vietnamnet