PGS.TS Trần Thành Nam, Chủ nhiệm Khoa Các Khoa há»c Giáo dục (ÄH Giáo dục, ÄH Quốc gia Hà Ná»™i) cho biết, những trải nghiệm đầu Ä‘á»i có ảnh hưởng rất lá»›n đến sá»± phát triển não bá»™ và năng lá»±c há»c táºp khi trưởng thành. Bá»™ não của trẻ từ giai Ä‘oạn sÆ¡ sinh đến 5 tuổi là linh hoạt nhất, dá»… thích ứng nhất vá»›i má»i hoạt Ä‘á»™ng trải nghiệm và tÆ°Æ¡ng tác vá»›i môi trÆ°á»ng. Giai Ä‘oạn này, các kết nối thần kinh của trẻ có nhiá»u gấp Ä‘ôi số kết nối thần kinh khi trưởng thành. Và những tÆ°Æ¡ng tác vá»›i cha mẹ, ngÆ°á»i lá»›n khác và bạn đồng trang lứa sẽ tạo nên những hệ kết nối làm ná»n tảng vững chắc cho sá»± nghiệp há»c táºp sau này. Äó là lý do tại sao việc nuôi dưỡng và phát triển những năng lá»±c xã há»™i, cảm xúc, nháºn thức, ngôn ngữ trong những năm đầu Ä‘á»i lại quan trá»ng. Äây cÅ©ng chính là lý do và tầm quan trá»ng của việc giáo dục sá»›m.
CÅ©ng theo chuyên gia tâm lý, giáo dục Trần Thành Nam, hiện nay không ít các báºc phụ huynh còn hiểu chÆ°a Ä‘úng vá» giáo dục sá»›m.
“Giáo dục sá»›m không phải là giáo dục thiên tài hay thần đồng. Nhiá»u cha mẹ mong muốn con mình có những tài năng đặc biệt ngay từ sá»›m, thúc đẩy con phát triển sâu vá» má»™t lÄ©nh vá»±c nào Ä‘ó ngay từ nhá» và thúc đẩy má»™t cách cưỡng ép. Äiá»u này khiến cho trẻ gặp nhiá»u áp lá»±c và Ä‘ôi khi không những không phát triển mà còn làm mất Ä‘i những cảm xúc của trẻ ở lÄ©nh vá»±c Ä‘ó.
Giáo dục sá»›m không phải là nhằm trang bị cho trẻ nhiá»u kiến thức khi trẻ còn bé. Tiếp thu kiến thức là má»™t quá trình diá»…n ra trong suốt cuá»™c Ä‘á»i con ngÆ°á»i và càng trưởng thành thì việc tiếp thu kiến thức diá»…n ra ở cả bá» rá»™ng và chiá»u sâu. Bá»™ não của trẻ cÅ©ng nên để có những “khoảng trống” nào Ä‘ó để chuẩn bị cho việc trẻ há»c kiến thức trong tÆ°Æ¡ng lai. Nếu chúng ta bằng má»i cách lấp đầy kiến thức ngay từ sá»›m sẽ làm cho trẻ bị nhồi nhét kiến thức, bị “tắc nghẽn” kiến thức, từ Ä‘ó tạo ra sá»± ức chế, căng thẳng vá» tâm lý trong cuá»™c sống của trẻ. Mặt khác, trẻ nhá» có sức chịu Ä‘á»±ng và khả năng nhất định nên không thể cứ có kiến thức là bắt trẻ phải há»c tất cả, kiến thức cần phù hợp vá»›i sá»± phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi”, PGS.TS Trần Thành Nam nói.
CÅ©ng theo chuyên gia, giáo dục sá»›m không phải là ép tất cả các trẻ Ä‘á»u phát triển nhÆ° nhau, theo má»™t khuôn mẫu. Má»—i trẻ có những năng lá»±c riêng, đặc biệt là ná»n tảng sinh há»c. Äối vá»›i trẻ nhá» lại càng phải quan tâm hÆ¡n đến những năng lá»±c chuyên biệt và giúp cho năng lá»±c ấy phát triển má»™t cách tá»± nhiên nhất. Vì váºy, bố mẹ không nên ép tất cả trẻ nhá» Ä‘á»u phải phát triển nhÆ° sau, Ä‘á»u phải há»c và đạt được kết quả nhÆ° nhau.
PGS.TS Trần Thành Nam cÅ©ng nhấn mạnh giáo dục sá»›m không phải là dạy trÆ°á»›c chÆ°Æ¡ng trình há»c của các lứa tuổi lá»›n hÆ¡n. Nhiá»u gia Ä‘ình quan tâm và muốn con mình phát triển vượt trá»™i hÆ¡n so vá»›i các bạn, chuẩn bị cho con bÆ°á»›c vào trÆ°á»ng tiểu há»c không phải bỡ ngỡ vá»›i kiến thức. Vì váºy, gia Ä‘ình và ngÆ°á»i lá»›n Ä‘ã Ä‘em nhiá»u kiến thức của lứa tuổi lá»›n hÆ¡n, buá»™c trẻ phải há»c trÆ°á»›c, buá»™c trẻ phải "chín ép".
Giáo dục sá»›m là giáo dục tố chất
Giải thích rõ hÆ¡n vá» giáo dục sá»›m cho trẻ, PGS.TS Trần Thành Nam cho biết, giáo dục sá»›m là giáo dục tố chất. Cha mẹ và ngÆ°á»i lá»›n tác Ä‘á»™ng đến trẻ ngay từ sá»›m, biết cách tác Ä‘á»™ng má»™t cách khoa há»c để phát huy tối Ä‘a tố chất của trẻ, giúp tạo ná»n tảng cho sá»± phát triển của trẻ, giúp trẻ phát triển tốt hÆ¡n khi trưởng thành. Khi trẻ có ná»n tảng tố chất tốt, má»›i có hứng thú, say mê, tích cá»±c khi há»c kiến thức, kÄ© năng sau này. Nói cách khác, trẻ có khả năng há»c được thì trẻ má»›i có hứng thú và say mê há»c táºp và ngược lại khi có hứng thú say mê há»c táºp sẽ giúp cho trẻ tích cá»±c há»c táºp hiệu quả.
Giáo dục sá»›m giúp trẻ phát triển tá»± nhiên, toàn diện thông qua các hoạt Ä‘á»™ng trải nghiệm thá»±c tiá»…n gắn vá»›i cuá»™c sống của trẻ có định hÆ°á»›ng giáo dục. Cách giáo dục sá»›m tốt nhất vá»›i trẻ là dạy trẻ há»c thông trải nghiệm.
“Khi cha mẹ dạy con quả bóng, cần có quả bóng tháºt, Ä‘á được và cho trẻ cảm nháºn bằng các giác quan, trẻ biết được tác dụng, chức năng của nó và liên hệ vá»›i thá»±c tế xung quanh. Hãy để cho trẻ tá»± biết mình muốn gì, hiểu gì vá»›i quả bóng Ä‘ó và cha mẹ là ngÆ°á»i há»— trợ để giúp trẻ hiểu sâu sắc vá» quả bóng. Trẻ chÆ¡i và trải nghiệm cuá»™c sống là cách há»c tốt nhất đối vá»›i trẻ”, PGS.TS Trần Thành Nam nói.
Chuyên gia này cÅ©ng lÆ°u ý rằng giáo dục sá»›m là giáo dục Ä‘úng thá»i Ä‘iểm và Ä‘úng cách. Giai Ä‘oạn quan trá»ng nhất của sá»± phát triển não bá»™ là từ 0- 6 tuổi, nếu bá» qua giai Ä‘oạn này sẽ Ä‘ánh mất Ä‘i những tiá»m năng của trẻ. Äây là quá trình kích thích chức năng của não bá»™ phát triển trong thá»i kì sinh trưởng mạnh nhất. Tuy nhiên, giáo dục sá»›m là giáo dục Ä‘úng thá»i Ä‘iểm và Ä‘úng phÆ°Æ¡ng pháp chứ không phải bắt ép trẻ há»c quá nhiá»u thứ, tạo sức ép và căng thẳng vá»›i trẻ. Äiá»u cần làm là trẻ hoạt Ä‘á»™ng má»™t cách vừa sức, thoải mái và tá»± nhiên, giúp cho trẻ hình thành các giá trị, cảm xúc tích cá»±c, chủ Ä‘á»™ng và sáng tạo. Làm được Ä‘iá»u này sẽ là quá trình giáo dục nhằm khai thác tối Ä‘a tiá»m năng trí lá»±c của con ngÆ°á»i và “giai Ä‘oạn vàng, cá»a sổ của cÆ¡ há»™i” là từ 0 - 6 tuổi./.
Theo Nguyá»…n Trang/VOV
