Tác giả Ngô SÆ¡n nháºn giải.
TrÆ°á»›c thá»m Äại há»™i lần thứ XIII của Äảng, Báo Nhà báo và Công luáºn Ä‘ã có cuá»™c trò chuyện vá»›i Nhà báo Ngô SÆ¡n- Báo Äầu tÆ° xung quanh tác phẩm Ä‘oạt giải này.
Ít ngÆ°á»i dám nói, dám mổ xẻ
+ Ngay khi tác phẩm ““Chặt” vòi bạch tuá»™c biến của công thành của tÆ°” được xÆ°á»›ng tên trên thảm Ä‘á» Búa Liá»m vàng, tôi Ä‘ã rất ấn tượng vá» loạt bài 4 kỳ này của ông. Ý tưởng xây dá»±ng loạt tác phẩm này nhÆ° thế nào, thÆ°a ông?
- Từ khi thành láºp Ban Chỉ đạo Trung Æ°Æ¡ng vá» phoÌ€ng, chống tham nhÅ©ng, đến nay, nhất là sau hÆ¡n 4 năm thá»±c hiện Nghị quyết Äại há»™i XII của Äảng, cuá»™c đấu tranh phoÌ€ng, chống tham nhÅ©ng được lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai thá»±c hiện ráo riết, quyết liệt. NhÆ°ng thá»±c tế, nhÆ° nghiên cứu của các chuyên gia thì không thể xóa bỠđược tham nhÅ©ng, vì nó nảy sinh bởi sá»± ham muốn từ quyá»n lá»±c và lợi ích váºt chất mà trong má»—i con ngÆ°á»i chúng ta, ai ai cÅ©ng Ä‘á»u có. Tham nhÅ©ng là má»™t “quy luáºt xã há»™i có Ä‘iá»u kiện” và thay đổi muôn hình vạn trạng. Khi có Ä‘iá»u kiện, thì sẽ nảy sinh tham nhÅ©ng. Vì váºy, để nháºn diện các hành vi tham nhÅ©ng của công phổ biến nhất cùng những thủ Ä‘oạn má»›i và tìm ra các khe hở pháp luáºt để từ Ä‘ó tìm ra các giải pháp ngăn chặn táºn gốc hành vi sai phạm, Ban Biên táºp Báo Äầu tÆ° Ä‘ã chỉ đạo thá»±c hiện Ä‘á» tài, Ä‘ích thân Phó Tổng Biên táºp thÆ°á»ng trá»±c Bùi Äức Hải trá»±c tiếp xá» lý bản thảo, nâng tầm bài báo.
+ Câu chuyện mà loạt bài chạm tá»›i, không thể ngày má»™t ngày hai Ä‘Æ°a ra ánh sáng. Việc triển khai, tìm ra được những “góc khuất” ấy có những thách thức, khó khăn nhÆ° thế nào thÆ°a ông?
- Khó khăn nhất đối vá»›i tôi là vì Ä‘ây là vấn Ä‘á» nhạy cảm liên quan đối tượng là Äảng viên lại giữ chức quyá»n cao, thá»i gian dài chi phối nhiá»u tầng nấc bá»™ máy dẫn tá»›i những quan hệ khác bao gồm cả quyá»n và lợi ích. Từ Ä‘ó dẫn tá»›i ít ngÆ°á»i dám nói, dám mổ xẻ. Äặc biệt hÆ¡n ở Ä‘á» tài, ngoài nghiên cứu của tác giả thì các ý kiến, nháºn định, hiến kế... trong bài cÅ©ng phải từ những ngÆ°á»i không chỉ dám nói mà còn phải là “ngÆ°á»i trong cuá»™c” ví nhÆ° sai phạm chủ yếu lÄ©nh vá»±c đất công thì phải tìm được ngÆ°á»i trong lÄ©nh vá»±c bất Ä‘á»™ng sản. Mặt khác những chuyên gia Ä‘ó còn phải bám sát, tháºm chí cùng nghiên cứu các vụ việc và nháºn diện được hành vi sai phạm phổ biến, nháºn ra được khe hở pháp luáºt bị lợi dụng, tức há» lại có tầm vóc chuyên gia từng lÄ©nh vá»±c Ä‘iển hình nhÆ° Luáºt, kinh tế, Thanh tra... Sau thá»i gian dài tìm kiếm, đặt vấn Ä‘á» và bị từ chối nhiá»u lần, cuối cùng tôi cÅ©ng tìm được những ngÆ°á»i nhÆ° thế đồng ý song hành, trả lá»i nhÆ°: nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ VÅ© Phạm Quyết Thắng; Luáºt sÆ° Nguyá»…n Văn Háºu, Ủy viên Ủy ban Trung Æ°Æ¡ng Mặt tráºn Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Trung tâm Trá»ng tài thÆ°Æ¡ng mại luáºt gia Việt Nam, Phó chủ tịch Há»™i Luáºt gia TP.HCM; Luáºt sÆ° Bùi Phúc Thạch, Công ty Luáºt Hợp danh Nam Trí Việt (TP.HCM); Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp há»™i Bất Ä‘á»™ng sản TP.HCM...
Tác giả Ngô SÆ¡n Ä‘ang trao đổi vá» khe hở pháp luáºt vá»›i Luáºt sÆ° Nguyá»…n Văn Háºu (áo Ä‘en bên phải). Äá»c, phân tích được hồ sÆ¡ và khái quát được vấn Ä‘á», am hiểu pháp luáºt
+ Từ các vấn đỠđược phân tích, từ những hiến kế của “ngÆ°á»i trong cuá»™c”... thông Ä‘iệp của tác phẩm Ä‘ã có sức lan tá»a nhÆ° thế nào trong thá»i Ä‘iểm này, thÆ°a nhà báo?
- Vá»›i loạt tác phẩm có 2 vùng lan tá»a. Thứ nhất, đối tượng Ä‘á»™c giả của Báo Äầu tÆ° không chỉ cán bá»™, đảng viên các cÆ¡ quan Trung Æ°Æ¡ng, địa phÆ°Æ¡ng mà còn cả doanh nghiệp, doanh nhân tất cả các lÄ©nh vá»±c; Thứ 2 là Ä‘á»™c giả cả nÆ°á»›c nói chung, bởi việc “đốt lò” trong thá»i gian qua Ä‘ã thu hút sá»± quan tâm rất lá»›n của má»i tầng lá»›p ngÆ°á»i dân. Các từ khóa liên quan đến đại án, đến “đốt lò” rất “hot” trên google...
Vá»›i 2 vùng lan tá»a của Ä‘a dạng đối tượng Ä‘á»™c giả nhÆ° váºy, tôi nghÄ© loạt bài Ä‘ã và sẽ không bị “chìm”. Äặc biệt vá»›i những phân tích và thông Ä‘iệp loạt bài gá»i gắm, có thể sẽ là “Ä‘úc rút” của không ít Ä‘á»™c giả doanh nghiệp, cán bá»™. Bởi qua loạt bài, từ các vụ đại án liên quan đến thất thoát tài sản nhà nÆ°á»›c cho thấy, Ä‘a phần các vụ việc có cán bá»™ tham nhÅ©ng luôn Ä‘i kèm sá»± hiện diện đặc biệt của doanh nghiệp, hình thành quan hệ win - win (cùng có lợi). Những mảnh đất vàng, đất kim cÆ°Æ¡ng giữa lòng Ä‘ô thị lá»›n là tâm Ä‘iểm cho tâm địa không giá»›i hạn của nhóm doanh nghiệp bất chính và quan chức tha hóa. NgÆ°á»i có quyá»n chức càng cao, tác hại gây cho xã há»™i càng lá»›n cả vá» váºt chất lẫn niá»m tin của ngÆ°á»i dân. Có nhiá»u khe hở trong cÆ¡ chế, trong hành lang pháp lý, trong kiểm tra giám sát dẫn tá»›i kẽ hở, cÆ¡ há»™i giúp quan chức áp dụng “linh hoạt” để bắt tay cùng doanh nghiệp hoặc tạo Ä‘iá»u kiện cho doanh nghiệp “sân sau” phục vụ lợi ích của cá nhân hay nhóm lợi ích. Nhóm doanh nghiệp “sân sau” tuy là thiểu số, tháºm chí rất ít, nhÆ°ng không chỉ khiến cá»™ng đồng doanh nghiệp phải cạnh tranh không sòng phẳng, mà còn lÅ©ng Ä‘oạn khiến môi trÆ°á»ng kinh doanh không minh bạch, nguy hiểm hÆ¡n là gây tác hại rất lá»›n cho ná»n kinh tế, an ninh tráºt tá»± xã há»™i và gây mất lòng tin trong nhân dân.
+ Tôi thấy rằng, loạt bài dài 4 kỳ nhÆ°ng có cách viết không khô cứng mà linh hoạt, uyển chuyển, đầy sức nặng và tính thuyết phục. Äể làm được Ä‘iá»u ấy, thÆ°a ông, ngÆ°á»i làm báo ngoài kinh nghiệm, còn cần có những kỹ năng, sá»± am tÆ°á»ng nhÆ° thế nào trong lÄ©nh vá»±c này để có thể mang đến những tác phẩm xuất sắc?
- Theo kinh nghiệm của tôi, Ä‘ó là phải biết: Äá»c, phân tích được hồ sÆ¡ và khái quát được vấn Ä‘á»; am hiểu pháp luáºt liên quan luáºt hình sá»±, kinh tế; có quan hệ để khi cần biết phải há»i ai, há»i vấn Ä‘á» gì, há»i thế nào và xác định được ai là ngÆ°á»i Ä‘á»c báo. Khi bạn Ä‘á»c 1 bá»™ hồ sÆ¡ 1 vụ việc có khi nặng hàng kg, trÆ°á»›c tiên bạn phải cần thá»i gian để Ä‘á»c, tÆ° duy phân tích và logic để hiểu hết những ngôn từ văn bản lạnh lùng, khô khan. Sau Ä‘ó bạn cần am hiểu vá» pháp luáºt liên quan để đối chiếu từng hành vi vá»›i từng quy định pháp luáºt liên quan từ luáºt, thông tÆ°, nghị định hÆ°á»›ng dẫn... từ Ä‘ó nháºn diện được Ä‘úng sai cả đối tượng liên quan lẫn cÆ¡ quan chức năng chứ không thể chỉ dá»±a vào cÆ¡ quan chức năng. Từ Ä‘á»c, hiểu, đối chiếu quy định pháp luáºt Ä‘ó, thì cần tÆ° duy báo chí quan trá»ng nhất - phát hiện vấn Ä‘á» - thì má»›i Ä‘úc rút hình thành má»™t Ä‘á» tài nào Ä‘ó. Và vá»›i thể loại chống tiêu cá»±c tham nhÅ©ng, đặc biệt đối tượng là cán bá»™ công chức, Äảng viên thì mối quan hệ rất quan trá»ng, để biết há»i ai, há»i vấn Ä‘á» gì cÅ©ng phải đặc biệt, tức không chỉ bạn hiểu ngÆ°á»i mà ngÆ°á»i bạn “chÆ¡i” phải thá»±c sá»± hiểu và tin cáºy bạn. Äể có được mối quan hệ Ä‘ó, nhà báo không thể “ngồi phòng lạnh” gá»i Ä‘iện hay “xong việc mình” thì quên luôn.
Äiá»u làm tôi day dứt Ä‘ó là thá»i buổi mạng, view, không ít tá» báo câu view bằng má»i giá cùng những chỉ tiêu cào bằng Ä‘ã khiến không ít bạn phóng viên trẻ quay cuồng trong những tin tức sá»± vụ, không còn thá»i gian để Ä‘á»c, nghiá»n ngẫm 1 bá»™ hồ sÆ¡ nặng cả kg, chÆ°a nói hàng loạt vụ việc vá»›i hàng chục kg hồ sÆ¡... rồi đối chiếu từng hành vi vá»›i từng quy định pháp luáºt liên quan từ luáºt, thông tÆ°, nghị định hÆ°á»›ng dẫn... từ Ä‘ó nháºn diện và Ä‘úc rút ra vấn Ä‘á» gì Ä‘ó, hình thành má»™t Ä‘á» tài nào Ä‘ó. Mà cứ mãi nhÆ° thế, sẽ thành “lối mòn” tÆ° duy, bạn trẻ chỉ còn Ä‘Æ¡n giản là ngÆ°á»i truyá»n tin sá»± vụ, khả năng phát hiện vấn Ä‘á», triển khai Ä‘á» tài lá»›n... cứ thế “lụi” dần. Báo chí hiện nay, view là cần thiết nhÆ°ng không nên cào bằng các thể loại, Ä‘á» tài, lÄ©nh vá»±c. Còn tôi, may mắn được Ban biên táºp Báo Äầu tÆ° tạo cho má»™t môi trÆ°á»ng làm việc mà nói theo phong cách miá»n Nam là “rất Ä‘ã!”. Cuối cùng, bạn xác định viết cho ai Ä‘á»c, để xác định dùng ngôn từ phù hợp. Nếu bài nghiên cứu há»c thuáºt thì tất nhiên sẽ phải dùng ngôn từ phù hợp. Bài báo thì khác, không phải viết cho mình Ä‘á»c mà ngÆ°á»i lạ Ä‘á»c hiểu. Nên tôi thÆ°á»ng có thói quen viết xong thì nhá» bạn bè, ngÆ°á»i thân Ä‘á»c qua rồi há»i “dá»… hiểu không” để Ä‘iá»u chỉnh ngôn từ phù hợp.
+ Vâng, xin cảm Æ¡n ông!
Hà Vân (Thá»±c hiện /Báo Nhà báo và Công luáºn
