"Äiá»u Ä‘ó sẽ góp phần khắc phục cuá»™c Ä‘ua số lượng ná»™i dung, thay vào Ä‘ó các báo sẽ chạy Ä‘ua vá» chất lượng ná»™i dung để xây dá»±ng thÆ°Æ¡ng hiệu báo chí lâu dài cho mình”, nhà báo Lê Xuân Trung - Phó Tổng biên táºp Báo Tuổi Trẻ khẳng định.
Chúng tôi yêu cầu các cÆ¡ quan báo chí khác tôn trá»ng bản quyá»n của Tuổi Trẻ
+ Câu chuyện vá» Liên minh bảo vệ bản quyá»n báo chí Ä‘ã được Báo Tuổi trẻ cùng vá»›i 4 tá» báo khác thá»±c hiện cách Ä‘ây nhiá»u năm. Xin ông chia sẻ cụ thể hÆ¡n vá» cách thức “liên minh” này?
- Äó là câu chuyện từ năm 2007 khi báo Ä‘iện tá» chÆ°a có nhiá»u ná»™i dung phong phú, Ä‘a dạng đến mức “bá»™i thá»±c” nhÆ° bây giá». 5 tá» nháºt báo được tiếng có nhiá»u bạn Ä‘á»c gồm Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Tiá»n Phong, Lao Äá»™ng và Sài Gòn Giải Phóng Ä‘ã ký thá»a thuáºn chung vá» trao đổi và bảo vệ bản quyá»n tác phẩm báo chí. Mục Ä‘ích chính của thá»a thuáºn: báo Ä‘iện tá» của 5 tá» báo trên được đăng lại ná»™i dung của nhau mà không cần xin phép và không trả nhuáºn bút kh
Thá»a thuáºn trên cho thấy thá»±c chất các báo lúc Ä‘ó muốn làm phong phú báo của mình bằng cách lấy ná»™i dung của báo khác, chứ không chỉ muốn bảo vệ bản quyá»n của mình. Tuy nhiên, thá»a thuáºn này tháºt sá»± không có ý nghÄ©a lắm vì các báo không ký thá»a thuáºn vẫn cứ lấy ná»™i dung của 5 báo này (phần lá»›n không xin phép và không trả nhuáºn bút). NhÆ°ng dù sao việc ký kết và công bố thá»a thuáºn giữa 5 báo có nhiá»u bạn Ä‘á»c cÅ©ng cho thấy ý thức tôn trá»ng bản quyá»n tác phẩm báo chí Ä‘ã hình thành từ khi các báo bắt đầu phát triển báo Ä‘iện tá».
+ Ngoài biện pháp Ä‘ó, tôi cÅ©ng được biết rằng, việc xá» lý vi phạm bản quyá»n của Báo Tuổi Trẻ rất quyết liệt, tháºm chí bài bản khi thành láºp Nhóm bảo vệ bản quyá»n. Äiá»u ấy Ä‘ã tạo nên những hiệu quả nhÆ° thế nào trên thá»±c tế, thÆ°a ông?
- Từ năm 2013, Báo Tuổi Trẻ Ä‘ã quyết định không vi phạm bản quyá»n của bất kỳ báo Ä‘iện tá» nào nghÄ©a là hạn chế tối Ä‘a việc lấy lại ná»™i dung các báo khác, trừ việc trích dẫn trong phạm vi cho phép. Chúng tôi mua tin của TTXVN và hãng Reuters và sá» dụng nguồn công báo để bảo đảm có thêm nguồn tin chính thống trong nÆ°á»›c và thế giá»›i mà phóng viên Tuổi Trẻ không thể thá»±c hiện được. Khi nghiêm túc thá»±c thi những quy định vá» bản quyá»n, chúng tôi cÅ©ng yêu cầu các cÆ¡ quan báo chí khác tôn trá»ng bản quyá»n của Tuổi Trẻ.
Trong 7 năm qua (2013-2020), Nhóm bản vệ bản quyá»n của Tuổi Trẻ Ä‘ã nháºn được 350 công văn xin khai thác lại ná»™i dung Tuổi Trẻ. Chúng tôi Ä‘ã từ chối phần lá»›n trong số Ä‘ó, chỉ đồng ý cho các cÆ¡ quan thuá»™c Äảng, Chính phủ, website của các ban ngành và các Ä‘Æ¡n vị, tổ chức phi lợi nhuáºn… Äối vá»›i các Ä‘Æ¡n vị sá» dụng trái phép, vi phạm bản quyá»n của Tuổi Trẻ, chúng tôi Ä‘á»u tiến hành các bÆ°á»›c xá» lý từ nhắc nhở đến gá»i công văn cảnh cáo và kiến nghị cÆ¡ quan chức năng xá» lý theo luáºt định. Hiện nay, các báo Ä‘iện tá» Ä‘ã dần tôn trá»ng bản quyá»n của nhau hÆ¡n. Trong khi các trang thông tin Ä‘iện tá» vẫn còn vi phạm bản quyá»n rất phổ biến vì há» không tá»± sản xuất ná»™i dung mà chủ yếu sống bằng ná»™i dung của các báo.
Ngoài ra, khi mạng xã há»™i (MXH) phát triển, nhiá»u cá nhân cÅ©ng vi phạm bản quyá»n báo chí khi xào nấu ná»™i dung của các báo để Ä‘Æ°a lên MXH. Tình trạng cá nhân vi phạm bản quyá»n ngày càng trở nên nghiêm trá»ng hÆ¡n khi há» Ä‘Æ°a ná»™i dung tháºt giả lẫn lá»™n tạo thành nguồn tin giả và video giả. NgÆ°á»i dùng MXH không biết Ä‘âu là tháºt Ä‘âu là giả vì từ nguồn tin tháºt của báo chí Ä‘ã được chế biến thêm lá»i bình, thêm tÆ° liệu, hình ảnh cho hấp dẫn, ly kỳ và thu hút được nhiá»u ngÆ°á»i dùng hÆ¡n.
Bản quyá»n báo chí không được bảo vệ thì báo chí cÅ©ng không có thÆ°Æ¡ng hiệu
+ Ông từng Ä‘Æ°a ra vấn Ä‘á»: “Báo chí không tôn trá»ng bản quyá»n không chỉ Ä‘ánh mất uy tín, danh dá»± của mình mà còn tá»± biến mình thành “tiệm tạp hóa”, món hàng nào cÅ©ng có nhÆ° nhau, không có món riêng, Ä‘á»™c Ä‘áo, Ä‘áng cho ngÆ°á»i tiêu dùng nhá»› đến thÆ°Æ¡ng hiệu của mình”. Bản quyá»n và câu chuyện thÆ°Æ¡ng hiệu có sá»± liên quan máºt thiết nhÆ° thế nào vá»›i công chúng và sứ mệnh phụng sá»± bạn Ä‘á»c của báo chí, thÆ°a ông?
- Äó không chỉ là vấn Ä‘á» thá»i sá»± mà còn là vấn Ä‘á» thá»i đại vì báo chí Ä‘ang phải đổi má»›i để tồn tại và phát triển trong bối cảnh MXH bùng nổ hiện nay. Bản quyá»n báo chí không được bảo vệ thì báo chí cÅ©ng không có thÆ°Æ¡ng hiệu vì ngÆ°á»i ta chỉ Ä‘á»c tin tức mà không cần biết tin tức có nguồn từ báo nào.
Quả tháºt, vấn Ä‘á» bản quyá»n và thÆ°Æ¡ng hiệu báo chí rất Ä‘áng báo Ä‘á»™ng khi báo chí và MXH lao vào cuá»™c Ä‘ua thu hút ngÆ°á»i Ä‘á»c. Cuá»™c Ä‘ua này dẫn đến cuá»™c Ä‘ua vá» số lượng tin bài, hình ảnh, video… (gá»i chung là content). Tất nhiên, báo chí khó có thể Ä‘ua vá» số lượng content so vá»›i MXH, cho nên nhiá»u khi chấp nháºn chạy sau và chạy theo xu hÆ°á»›ng (trend) của MXH, chẳng khác nào bị MXH dẫn dắt. Äiá»u Ä‘ó làm cho nhiá»u ngÆ°á»i Ä‘á»c (đặc biệt là bạn Ä‘á»c trẻ) cảm thấy rằng há» chỉ cần Ä‘á»c MXH là đủ, không cần Ä‘á»c báo nữa.
Cuá»™c Ä‘ua content Ä‘ang được xem nhÆ° cuá»™c Ä‘ua xuống Ä‘áy vì giá trị content gần nhÆ° bằng 0 khi các báo Ä‘iện tá» Ä‘á»u miá»…n phí Ä‘á»c báo. Tin tức cho không, biếu không nhiá»u đến mức ngÆ°á»i Ä‘á»c bá»™i thá»±c vì chÆ°a kịp Ä‘á»c tin cÅ© Ä‘ã có thêm tin má»›i, nhÆ°ng các báo Ä‘iện tá» vẫn cứ tiếp tục Ä‘ua vá» số lượng và Ä‘ua vá» thá»i gian để xem ai xuất bản nhanh hÆ¡n (từng phút từng giây). Vì váºy, nếu không có tin má»›i hoặc sản xuất tin không kịp, các báo Ä‘iện tá» sẵn sàng lấy nguyên văn hoặc xào của nhau theo kiểu “báo bạn có, báo ta phải có”. Và Ä‘ây là nguyên nhân của nhiá»u trÆ°á»ng hợp vi phạm bản quyá»n tác phẩm báo chí (cả ná»™i dung lẫn hình ảnh). Tháºm chí có trÆ°á»ng hợp coppy của coppy, nghÄ©a là không lấy ná»™i dung từ website gốc mà lấy từ website đăng lại ná»™i dung của website gốc rồi phát tán lên MXH nhiá»u đến mức ngÆ°á»i dùng không thể biết được Ä‘âu là tin gốc, Ä‘âu là tin F1, F2...
Tình trạng này dá»… dẫn đến báo chí mất dần bạn Ä‘á»c và rồi sẽ mất dần vai trò của mình! Vì váºy, chúng ta phải có các giải pháp tích cá»±c để bảo vệ bản quyá»n báo chí, khi Ä‘ó báo chí má»›i sẵn sàng đầu tÆ° ná»™i dung chất lượng cao (mà không sợ mất cắp) để Ä‘áp ứng nhu cầu bạn Ä‘á»c (mà MXH không có). NhÆ° váºy, bảo vệ bản quyá»n báo chí chính là góp phần xây dá»±ng thÆ°Æ¡ng hiệu báo chí. Báo chí có thÆ°Æ¡ng hiệu má»›i hy vá»ng thu phí được bạn Ä‘á»c đối vá»›i những ná»™i dung riêng có của thÆ°Æ¡ng hiệu mình.
+ Váºy giải pháp vá» má»™t Liên minh hoặc Hiệp há»™i bảo vệ bản quyá»n trong cuá»™c chiến chống lại vấn nạn này, theo ông, liệu có khả thi và hiệu quả?
- Báo chí không chỉ phản ảnh thá»±c trạng, phân tích thá»±c trạng mà phải thá»±c thi giải pháp. Việc hình thành má»™t liên minh hay hiệp há»™i bảo vệ bản quyá»n báo chí chính là giải pháp để giải quyết vấn Ä‘á» vi phạm bản quyá»n báo chí tràn lan hiện nay.
TrÆ°á»›c hết, các báo tham gia tổ chức liên kết này phải cam kết trÆ°á»›c công chúng từ nay mình không vi phạm bản quyá»n báo chí và sẵn sàng đấu tranh tá»›i cùng để bảo vệ bản quyá»n báo chí. Äồng thá»i vá»›i việc tá»± nguyện, tá»± giác thá»±c hiện của các cÆ¡ quan báo chí thì các cÆ¡ quan quản lý nhà nÆ°á»›c và các cÆ¡ quan tÆ° pháp phải “ra tay” thá»±c thi nghiêm luáºt và các văn bản dÆ°á»›i luáºt vá» sở hữu trí tuệ và bản quyá»n báo chí. Những văn bản luáºt hoặc dÆ°á»›i luáºt nào không còn phù hợp phải được sá»a đổi kịp thá»i. TrÆ°á»›c Ä‘ây, việc cho phép các trang thông tin Ä‘iện tỠđược đăng lại ná»™i dung của các cÆ¡ quan báo chí là nhằm làm phong phú ná»™i dung của các trang tin này và góp phần quảng bá cho các cÆ¡ quan báo chí. Tuy nhiên, hiện nay, Ä‘iá»u này không còn phù hợp vì việc đăng lại thông tin báo chí trên các trang tin tổng hợp Ä‘ã dẫn đến tình trạng vi phạm bản quyá»n tràn lan, tháºm chí núp bóng nhau để sản xuất ná»™i dung báo chí. Vì váºy, Bá»™ Thông tin và Truyá»n thông cần tham mÆ°u vá»›i Chính phủ để sá»a đổi Nghị định 72/2013 vá» quản lý, cung cấp, sá» dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng.
+ Xin trân trá»ng cảm Æ¡n ông!
Theo Vân Hà/Báo Nhà báo và Công luáºn
