Trong ná»­a sau cuá»™c trò chuyện vá»›i phóng viên Dân Việt, không khí trong căn phòng có vẻ trầm hÆ¡n. Nhà báo Trần Mai Hạnh có nhiều lúc lặng hẳn Ä‘i khi chúng tôi đề cập tá»›i những biến cố, những thăng trầm trong cuá»™c đời ông.

Những lúc Ä‘ó, không phải ông tìm cách né tránh những câu hỏi mà ông Ä‘ang cố gắng phân tích, mổ xẻ lại chúng theo góc nhìn của mình, để rồi Ä‘úc rút ra những bài học cho chính bản thân.

Lại có lúc, ông cười nhạt mà bảo: Nhân tình thế thái và xã há»™i Ä‘ã quá nhiều đổi thay. Có những thời Ä‘iểm tôi thấy, con người không những cần phải im lặng mà còn phải biết cách im lặng nhÆ° thế nào trÆ°á»›c những Ä‘iều mình Ä‘ã nếm trải, và có những Ä‘iều phải im lặng đến suốt đời.

NhÆ°ng chúng tôi đều hiểu, vá»›i riêng ông, im lặng không phải là ngồi im đấy. Mà trái lại vẫn âm thầm suy nghÄ©, lao Ä‘á»™ng và cất bÆ°á»›c. Vì vá»›i ông, cuá»™c đời thật vô cùng và nó vẫn luôn ở phía trÆ°á»›c.

Ông vẫn khao khát sống, khát khao cống hiến sức lá»±c và trí tuệ của mình cho xã há»™i, để trả Æ¡n đời và cÅ©ng để thầm trả Æ¡n những người tốt luôn có mặt Ä‘úng lúc để ủng há»™, giúp đỡ ông vượt qua cÆ¡n nguy nan khốn khó.

Ông từng nói: "Nếu "Thời tôi sống" là những trang nhật ký văn chÆ°Æ¡ng gần nhÆ° tá»± truyện về những năm tháng chiến tranh Ä‘ã Ä‘i qua cuá»™c đời tôi, thì "Viết và Đối thoại" có thể xem là nhật ký bằng các tác phẩm báo chí về cuá»™c đời làm báo nhiều sóng gió thăng trầm của tôi...". Nếu không thấy phiền, ông có thể chia sẻ thêm vá»›i bạn đọc của Dân Việt về những sóng gió, thăng trầm Ä‘ó, thÆ°a ông?

 - Trong cuá»™c trò chuyện này, tôi muốn thật sá»± cởi mở vá»›i bạn đọc của Dân Việt. Tôi sẽ kể về ba tai hoạ Ä‘ã ập đến vá»›i cuá»™c đời mà tôi và gia Ä‘ình Ä‘ã phải vượt qua.

TrÆ°á»›c hết là tai hoạ về cuá»™c sống. Năm 1981, do hàng xóm liền kề căn há»™ cấp 4 của tôi bất cẩn làm can xăng 20 lít bùng cháy, hoả hoạn làm sập đổ và thiêu rụi nhà tôi, đồ đạc cháy sạch, trong Ä‘ó có không ít tài liệu tuyệt mật về chiến tranh từ phía bên kia mà tôi thu thập được (để dành viết cuốn "Biên bản 1 – 2 – 3 – 4/75" – NV), cả bản thảo viết tay bài tường thuật đầu tiên tôi hoàn thành lúc 14 giờ chiều 30/4/1975...

Tất cả phút chốc thành tro than sÅ©ng nÆ°á»›c cứu hoả. Vợ tôi phải Ä‘Æ°a ba con nhỏ lên ở nhờ nhà bà ngoại. Tối Ä‘ó, trên nền nhà cháy Ä‘en, tôi chăng Ä‘iện ngồi nhặt nhạnh từng mảnh các trang tài liệu, trang bản thảo cháy dở còn sót lại mà ứa nÆ°á»›c mắt. Bao tâm sức, công lao phút chốc bị mất sạch, lại phải bắt tay làm lại từ đầu.

Thứ hai là tai hoạ về thể xác. Tháng 4/1992, tôi Ä‘i xe Honda, Ä‘èo anh Lê Đình Khuyến ngồi sau Ä‘i trên đường Lý Thường Kiệt thì má»™t chiếc xe bus chạy bên kia đường mất lái lao sang Ä‘âm thẳng vào tôi. Anh Lê Đình Khuyến mất ngay tại chá»—. Tôi bị Ä‘âm vỡ cung mày mắt trái, mất má»™t mắt, gãy chân trái vá»›i hàng chục vết thÆ°Æ¡ng vì bị xe bus kéo lê má»™t Ä‘oạn trên đường.

Tôi nằm Ä‘ó, mê man bất tỉnh. May sao, tôi được má»™t bác xích lô chở vào Bệnh viện Việt Đức cấp cứu trong tình trạng thập tá»­ nhất sinh. Sau ca đại phẫu thuật vùng cung mày trái bị Ä‘âm vỡ, mắt trái bị vỡ bật hẳn ra, do tiên lượng xấu có thể tràn máu trong não nên các bác sÄ© quyết định mổ sọ não. Rất may chiếc Thẻ nhà báo Ä‘ã cứu sống tôi.

Số là bác xích lô chở tôi tá»›i Bệnh viện Việt Đức ngay gần chá»— tôi bị tai nạn để cấp cứu. Sau Ä‘ó, bác thấy Thẻ nhà báo trên người, liền tìm tá»›i cÆ¡ quan tôi. Khi Ä‘ó là ná»­a Ä‘êm, không còn ai ở cÆ¡ quan. Chỉ có nhà của ông Đỗ Phượng - Tổng Giám đốc TTXVN lúc Ä‘ó ngay sát cÆ¡ quan. 

Hay tin, ông Đỗ Phượng Ä‘ã tức khắc phóng ô tô tá»›i bệnh viện. Ông tá»›i khu mổ cấp cứu Ä‘úng lúc các y tá Ä‘ang đẩy xe phẫu thuật chở tôi tá»›i cá»­a phòng mổ não. Ông yêu cầu tạm dừng để ông trao đổi vá»›i các bác sÄ©.

Sau này tôi nghe mọi người kể lại, ông Phượng Ä‘ã nói: "Hạnh là má»™t phóng viên giỏi của TTXVN. Tôi không muốn sau ca mổ não thấy má»™t Trần Mai Hạnh bị mất trí nhá»›, suốt ngày lang thang nói năng không kiểm soát". Các bác sÄ© đồng ý tạm dừng ca mổ não để theo dõi thêm.

Sá»›m hôm sau tôi được Ä‘Æ°a sang Bệnh viện Hữu nghị Việt - Xô chụp phim cắt lá»›p thì cÆ¡ bản não không sao, chỉ tụ máu nhỏ ở vài chá»— và có thể tá»± khỏi được. Ngay sau Ä‘ó tôi được Ä‘Æ°a sang Viện Mắt Trung Æ°Æ¡ng. Sau 3 lần phẫu thuật tạo hình, tôi được lắp mắt giả...

Thứ ba, và nặng nề nhất là tai hoạ trong sá»± nghiệp. Tôi được kết nạp Đảng ở chiến trường Quảng Đà ngày 23/5/1969 cùng vá»›i anh LÆ°Æ¡ng Thế Trung, phóng viên nhiếp ảnh của tổ phóng viên VNTTX tại Mặt trận Quảng Đà. Tháng 12/1969, cả tổ phóng viên bị vây ráp trong má»™t cuá»™c càn ác liệt dài ngày của lính Mỹ và ngụy, Ä‘iện Ä‘ài bị mất, tôi bị sốt rét ác tính và tràn dịch màng phổi nặng nên Bá»™ Biên tập thống nhất vá»›i Tỉnh ủy Quảng Đà Ä‘iều tổ ra miền Bắc chữa bệnh, cá»­ tổ phóng viên má»›i vào thay thế.

Công văn gá»­i Bá»™ biên tập VNTTX về việc Ä‘iều tổ phóng viên ra miền Bắc chữa bệnh và Giấy giá»›i thiệu sinh hoạt Đảng của tôi (khi Ä‘ó tôi Ä‘ang trong thời kỳ dá»± bị) của Ban chấp hành Đảng bá»™ Đặc khu ủy Quảng Nam-Đà Nẵng đều do đồng chí Hồ Hữu PhÆ°á»›c, Bí thÆ° Đặc khu ủy Quảng Nam-Đà Nẵng ký.

Hết thời kỳ dá»± bị, ngày 23/5/1970 tôi được xét duyệt Đảng viên chính thức khi Ä‘ang còn Ä‘iều trị tại Bệnh viện dành cho các cán bá»™ từ miền Nam ra.

Quyết định công nhận đảng viên chính thức cÅ©ng nhÆ° quyết định Ä‘iều tôi trở về công tác tại VNTTX đều do ông Phan Triêm, Phó Trưởng Ban tổ chức Trung Æ°Æ¡ng thời Ä‘ó ký.

Tất cả đều rõ ràng, khách quan và có giấy tờ lÆ°u lại. NhÆ°ng thật bất ngờ, tháng 4/2002, khi tôi là Ủy viên Trung Æ°Æ¡ng Đảng, Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, Phó Chủ tịch thường trá»±c kiêm Tổng thÆ° ký Há»™i Nhà báo Việt Nam, Đại biểu Quốc há»™i Ä‘Æ°Æ¡ng nhiệm, Ä‘ang tiếp xúc cá»­ tri thì bất ngờ má»™t tờ báo đăng bài nói là "tôi Ä‘ào ngÅ©, là B quay"… (cười chua chát).

Ông Đỗ Phượng, nguyên Ủy viên Trung Æ°Æ¡ng Đảng, nguyên Tổng Giám đốc TTXVN, thủ trưởng trá»±c tiếp của tôi khi Ä‘ó Ä‘ã trả lời trên báo chí, bác bỏ hoàn toàn thông tin vu khống Ä‘ó.

Sau này, do má»™t sá»± tình cờ, tôi được biết hồ sÆ¡ mang mã số 18170 của tôi Ä‘ang được lÆ°u giữ vá»›i mức Ä‘á»™ "bảo quản vÄ©nh viá»…n" tại Trung tâm lÆ°u trữ Quốc gia III (34 Phan Kế Bính, Hà Ná»™i) có đầy đủ các loại giấy tờ quan trọng chứng minh tôi bị vu khống, gồm có: Giấy giá»›i thiệu sinh hoạt Đảng số 938 TTC ngày 6/12/1969 và Giấy giá»›i thiệu công tác ngày 7/12/1969 của Ban chấp hành Đảng bá»™ Đặc khu Quảng Nam-Đà Nẵng do đồng chí Hồ Hữu PhÆ°á»›c (tức Hồ Nghinh) ký.

Nay, qua cuá»™c trò chuyện này, tôi xin gá»­i Báo Dân Việt bản chụp các văn bản gốc có dấu chứng thá»±c của Giám đốc Trung tâm lÆ°u trữ Quốc gia III để bạn đọc thấy rõ sá»± thật. Nó dường nhÆ° cÅ©ng bắt đầu cho tai hoạ tiếp theo.

Phải chăng ông Ä‘ang nói đến biến cố rất lá»›n trong cuá»™c đời là phải chịu án 9 năm tù khi bị tòa kết án có dính líu tá»›i vụ án Năm Cam. Tuy nhiên, sau 2 năm chịu án, ông Ä‘ã được trả tá»± do. Những ngày trong lao lý, ông hay nghÄ© về Ä‘iều gì nhất? Bằng cách nào ông có thể vượt qua được quá nhiều tai hoạ ập đến cuá»™c đời mình nhÆ° vậy?

- Xin cảm Æ¡n các bạn Ä‘ã đặt câu hỏi. Tôi nghÄ© mình nên tiếp tục chờ đợi đến lúc thích hợp sẽ nói kỹ và đầy đủ hÆ¡n về câu chuyện này. NhÆ°ng tôi có thể trả lời tóm tắt về trường hợp của tôi nhÆ° sau: Theo quy định của nhà nÆ°á»›c, người tù ít nhất phải chấp hành 1/3 mức án và phải lập được thành tích trong thời gian chấp hành án thì má»›i được xét đặc xá, nhÆ°ng tôi má»›i chấp hành 2 năm, tức chÆ°a được ¼ mức án Ä‘ã được đặc xá…

Quay trở lại câu hỏi "thời gian trong lao lý, tôi nghÄ© nhiều về Ä‘iều gì nhất". Lúc Ä‘ó ý nghÄ© thường trá»±c trong tôi chính là những câu hỏi: Tại sao khi Ä‘ó mình bị vu khống là "B quay"? Tại sao mình bị kết tá»™i? Nếu ra tù phải trở lại nhÆ° thế nào Ä‘ây? Phải lấy lại danh dá»± bằng cách nào?

Các bạn hỏi tôi cách nào để vượt qua những biến cố lá»›n mà vá»›i người khác, có khi chỉ chịu 1 thôi cÅ©ng Ä‘ã khó vượt qua rồi, phải không? Tôi luôn tâm niệm phải có niềm tin vững chắc là mình không sai, ngẩng cao đầu cất bÆ°á»›c vá»›i tất cả sức lá»±c, trí tuệ trên con đường mà mình Ä‘ã hoạch định.

Không phải là những Ä‘Æ¡n từ kiện tụng hay lời lẽ thanh minh, mà phải bằng chính cuá»™c sống của mình, thái Ä‘á»™ ứng xá»­ của mình, đặc biệt là thành quả được thừa nhận từ lao Ä‘á»™ng trí tuệ không mệt mỏi mang tinh thần xây dá»±ng và trách nhiệm của mình trÆ°á»›c cuá»™c sống má»›i khiến xã há»™i hiểu mình là người thế nào.

Từng ở đỉnh cao quyền lá»±c, nhÆ°ng phút chốc bị đẩy tá»›i bên bờ vá»±c thẳm, ông có coi Ä‘ó là sá»± trá»› trêu của số phận? Bài học nào vá»›i ông là quý giá nhất vá»›i bản thân ông?

- Có quá nhiều trá»› trêu đối vá»›i số phận của tôi. Tôi xuất thân trong má»™t gia Ä‘ình bố là cán bá»™ kháng chiến, mẹ là công nhân, gia Ä‘ình thuá»™c lá»›p nghèo thành thị, không có bất cứ ai nâng đỡ.

Rồi nhờ sá»± phấn đấu tá»± thân mà trưởng thành trong chiến tranh, trong hoà bình, liên tục 3 khoá Đại há»™i nhà báo (má»—i khoá 5 năm) được tín nhiệm bầu vào Ban Thường vụ Há»™i Nhà báo Việt Nam, trong Ä‘ó có 2 nhiệm kỳ được bầu là Phó Chủ tịch thường trá»±c kiêm Tổng ThÆ° ký Há»™i Nhà báo Việt Nam.

Đại há»™i Đảng Khoá VIII, Khoá IX được bầu vào Ban chấp hành Trung Æ°Æ¡ng Đảng, rồi trúng cá»­ Đại biểu Quốc há»™i...

Mọi việc cứ tuần tá»± nhÆ° vậy, và rồi tôi Ä‘ã thiếu tỉnh táo trÆ°á»›c sá»± thăng tiến trên quan lá»™. Đáng lẽ tôi phải sá»›m nhận ra, chính trị hoàn toàn không phù hợp vá»›i mình.

Nếu chỉ sống, lao Ä‘á»™ng cống hiến vá»›i nghề báo, nghiệp văn, tôi chắc cuá»™c đời tôi sẽ bá»›t Ä‘i nhiều sóng gió, thăng trầm. Má»™t mái nhà yên ấm, má»™t cuá»™c sống bình yên, khiêm nhường - Hạnh phúc Ä‘ó giản dị, nhÆ°ng không phải ai cÅ©ng có, không phải lúc nào cÅ©ng hiện diện trong cuá»™c đời má»—i con người. Vá»›i tôi, Ä‘ó là bài học quý giá nhất.

Khi vÆ°á»›ng vào vòng lao lý, con người ta thật khó vượt qua được những thá»­ thách của số phận. NhÆ°ng ông Ä‘ã vượt qua được những thách thức Ä‘ó. Cùng vá»›i sá»± lao Ä‘á»™ng không mệt mỏi, ông Ä‘ã cho ra đời nhiều tác phẩm có giá trị. Theo ông, Ä‘iều gì Ä‘ã tạo nên con người Trần Mai Hạnh hôm nay?

- Thá»±c ra tôi không muốn trả lời câu hỏi này, vì nói về mình, tá»± Ä‘ánh giá tác phẩm của mình là rất phản cảm. NhÆ°ng không trả lời lại khiến bạn đọc cho rằng tôi cẩn trọng quá, không dám nói.

Thá»±c ra vá»›i tôi, những chuyện này cứ nhÆ° có Ä‘iều vô hình gì Ä‘ó sắp xếp, xô đẩy tôi. Năm 2005 khi được trả tá»± do, tôi phải lấy bút danh Trần Nhật Thi cho hàng loạt các tác phẩm báo chí của mình, trong Ä‘ó nhiều bài báo tạo được dÆ° luận nhÆ°: "Nụ cười, nÆ°á»›c mắt nông dân", "Day dứt chuyện Nông trường Sông Hậu", "Cảm Ä‘á»™ng má»™t dòng chảy thông tin"... NhÆ°ng làm sao trở lại tên tác giả "Trần Mai Hạnh" để in các tác phẩm văn học mà mình ôm ấp, đặc biệt là cuốn "Biên bản chiến tranh 1-2-3-4.75"? Chuyện này tưởng dá»… mà lại rất không Ä‘Æ¡n giản.

Mãi 5 năm sau, vào má»™t Ä‘êm đầu tháng 6/2010, tôi bá»—ng mÆ¡ thấy Nguyá»…n Trọng Định, phóng viên Báo Nhân Dân cùng vượt Trường SÆ¡n vào mặt trận Quảng Đà má»™t ngày vá»›i tôi. Tôi có mặt sáng hôm Định hy sinh vì má»™t mảnh đạn pháo xuyên qua gùi trúng vào tim. Chiếc ba lô thấm đẫm máu, cuốn nhật ký, sổ tay ghi chép và má»™t số ká»· vật của anh Định tôi luôn mang theo bên mình suốt những năm tháng ở mặt trận. Khi trở ra miền Bắc Ä‘ã trao tận tay gia Ä‘ình.

HÆ¡n 40 năm kể từ ngày Trọng Định hy sinh, Ä‘ó là lần đầu tiên tôi mÆ¡ thấy anh. Khi tôi kể lại, vợ tôi - nhà thÆ¡ Kim Anh nói: "Nhiều người cÅ©ng hỏi em, sao anh Hạnh có nhiều ká»· niệm chiến trường vá»›i anh Định mà không viết về anh ấy?".

NhÆ° được Ä‘á»™ng viên, từ những trang nhật ký mặt trận của mình, tôi ngồi viết má»™t lèo bút ký vá»›i nhan đề "Ngôi sao bay về Ä‘âu?", lần này ký rõ tên Trần Mai Hạnh chứ không phải là Trần Nhật Thi nữa.

Rất vui, bài được Báo Văn Nghệ đăng trên trang nhất và 2 trang kế tiếp Ä‘úng số ra đặc biệt ká»· niệm 85 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2010) vá»›i lời giá»›i thiệu rất trang trọng của Ban Biên tập.

NhÆ° tuyến đường tắc vừa được khÆ¡i thông, từ Ä‘ó, hàng loạt bài báo ký tên "Trần Mai Hạnh" lần lượt xuất hiện trên các báo. Năm 2013 tôi hoàn thành và gá»­i bản thảo cuốn "Biên bản chiến tranh 1-2-3-4.75" tá»›i Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sá»± thật để thẩm định.

Má»™t thời gian rất dài sau Ä‘ó, tôi được hồi âm bÆ°á»›c đầu là tác phẩm rất khó xuất bản, bởi lẽ Nhà xuất bản không có Ä‘iều kiện đối chiếu các tài liệu tuyệt mật lần đầu tôi công bố vá»›i các văn bản, tài liệu gốc. Mặt khác phải cẩn trọng xem xét thêm về lý lịch của tác giả khi xuất bản má»™t tác phẩm phản ánh về má»™t giai Ä‘oạn vinh quang nhất trong lịch sá»­ Ä‘Æ°Æ¡ng đại của dân tá»™c.

Phút chốc, tác phẩm tôi bỏ công lao Ä‘á»™ng miệt mài suốt 39 năm, gá»­i gắm bao tâm huyết, đứng trÆ°á»›c nguy cÆ¡ phá sản hoàn toàn. Bất chợt, má»™t suy nghÄ© chợt loé lên trong đầu, tôi mang toàn bá»™ bản thảo cuốn sách dày hÆ¡n 500 trang về thắp hÆ°Æ¡ng, đốt lần lượt từng trang bản thảo trên má»™ bố mẹ và em trai tôi tại nghÄ©a trang Hải DÆ°Æ¡ng, cầu mong họ phù há»™ tôi…

Và rồi, ngay cuối tháng tÆ° năm 2014, cuốn "Biên bản chiến tranh 1-2-3-4.75" được xuất bản, trở thành má»™t hiện tượng trong đời sống văn học nÆ°á»›c nhà. Vá»›i việc thẩm định và xuất bản, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sá»± thật, cÆ¡ quan xuất bản chính trị của Đảng và Nhà nÆ°á»›c Ä‘ã cấp giấy khai sinh cho "Biên bản chiến tranh 1-2-3-4.75" Ä‘i vào cuá»™c sống.

Từ Ä‘ó, cuốn sách tá»± cất bÆ°á»›c ngoài tầm kiểm soát và ngoài cả mong Æ°á»›c của tác giả. Sách được xuất bản, nhÆ° trút được món nợ vá»›i sá»± kiện lịch sá»­ 30/4/1975 và món nợ vá»›i tÆ° cách công dân trÆ°á»›c đất nÆ°á»›c, nhà báo Trần Mai Hạnh tính buông bút nghỉ ngÆ¡i vì quá mệt mỏi.

NhÆ°ng rồi tác phẩm của ông lại được trao Giải thưởng Văn học năm 2014 của Há»™i Nhà văn Việt Nam, rồi được trao tiếp Giải thưởng Văn học ASEAN năm 2015 và đầu năm 2015 Ban chấp hành Há»™i Nhà văn Việt Nam lại ra Quyết định dịch cuốn tiểu thuyết tÆ° liệu lịch sá»­ này sang tiếng Anh để giá»›i thiệu vá»›i bạn đọc thế giá»›i.

Cho đến nay, Ä‘ây là quyết định đầu tiên của Ban chấp hành Há»™i Nhà văn Việt Nam về việc tổ chức dịch má»™t tác phẩm văn học Việt Nam sang ngôn ngữ khác. Cứ thế, cuốn sách Ä‘ã tá»± có số phận cho riêng mình.

Đến đầu năm 2020, Đoàn đại biểu cấp cao Đảng Cá»™ng sản Việt Nam thăm chính thức Cuba và dá»± Há»™i chợ sách Quốc tế Cuba lại quyết định chọn cuốn "Biên bản chiến tranh 1-2-3-4.75" giá»›i thiệu tại há»™i trường chính ngay sau lá»… khai mạc Há»™i chợ. Diá»…n giả, nhà thÆ¡ Nguyá»…n Quang Thiều, Phó Chủ tịch Há»™i Nhà văn Việt Nam lại má»™t lần nữa chắp cánh cho "Biên bản chiến tranh 1 – 2 – 3 - 4.75".

Cuốn sách cứ tá»± thân cất bÆ°á»›c, truyền năng lượng và cảm hứng sáng tạo để Trần Mai Hạnh tiếp tục lao Ä‘á»™ng trên cánh đồng chữ nghÄ©a hoàn thành các dá»± định mà mình ôm ấp.

Là người từng Ä‘i qua chiến tranh, nhÆ°ng rồi cÅ©ng vượt qua được lằn ranh sinh tá»­ mong manh. Ngay trong thời bình cÅ©ng phải đối mặt vá»›i nhiều biến cố khôn lường và cÅ©ng vượt qua. Vậy có Ä‘iều gì khiến ông phải e sợ?

- Từng vào sinh ra tá»­, Ä‘Æ°Æ¡ng đầu vá»›i mọi thá»­ thách hiểm nguy, trải qua mọi cung bậc cảm xúc của chiến tranh, thá»±c tình tôi không cảm thấy sợ Ä‘iều gì. NhÆ°ng Ä‘iều tôi ghê sợ thì có. Đó là sá»± đố kỵ, hãnh tiến, đểu cáng của kẻ tiểu nhân.

Ông từng nói "Có những sá»± kiện lịch sá»­ chỉ diá»…n ra má»™t lần, cÅ©ng nhÆ° đời má»—i con người chỉ sống có má»™t lần". Vậy cho đến giờ, Ä‘iều gì khiến ông tiếc nuối nhất trong cuá»™c đời?

- Được tác nghiệp trong những giờ phút lịch sá»­ huy hoàng và trọng đại của đất nÆ°á»›c là hạnh phúc lá»›n nhất trong đời làm báo. Đó cÅ©ng chính là cá»™i nguồn làm nên giá trị các tác phẩm báo chí và văn chÆ°Æ¡ng của tôi.

Còn Ä‘iều nuối tiếc nhất là lẽ ra có nhiều hoạt Ä‘á»™ng báo chí trong khoảng thời gian có má»™t không hai ấy, tôi có thể làm tốt hÆ¡n, hiệu quả hÆ¡n. Tôi luôn cảm thấy mắc nợ nhân dân và đất nÆ°á»›c khi mình, vá»›i tÆ° cách là má»™t nhân chứng lịch sá»­, nhÆ°ng chÆ°a phát huy được hiệu quả nhất ngòi bút của mình.

Tại Lá»… trao giải thưởng Văn học năm 2014 của Há»™i Nhà văn Việt Nam cho cuốn sách của mình, ông từng Ä‘úc kết: "Thế sá»± thăng trầm, nhân tình thế thái đổi thay rồi cÅ©ng qua Ä‘i, chỉ ngôi đền văn chÆ°Æ¡ng - nÆ¡i trú ngụ và gá»­i gắm tâm hồn của thân phận con người là còn lại mãi". Trải qua ná»­a thế ká»·, chắc hẳn phải lật giở rất nhiều trang ký ức má»›i giúp ông chiêm nghiệm ra Ä‘iều Ä‘ó?

- Trong cuá»™c đời này, có biết bao hiểm hoạ, bất trắc. Thắng đấy bại đấy, được đấy mất đấy. Đó cÅ©ng là chuyện thường tình của cuá»™c sống. Tôi có 10 năm làm Phó Chủ tịch thường trá»±c kiêm Tổng thÆ° ký Há»™i Nhà báo Việt Nam vá»›i gần má»™t vạn há»™i viên, đồng thời là Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam vá»›i gần 3.000 cán bá»™ công nhân viên...

Đang từ đỉnh cao bá»—ng chốc tai hoạ ập đến khiến phải trắng tay, thậm chí bị đẩy tá»›i bên bờ vá»±c thẳm, tôi Ä‘ã phải chứng kiến những đổi thay chóng mặt, thậm chí kinh hoàng của nhân tình thế thái. NhÆ°ng những thăng trầm và đổi thay Ä‘ó rồi cÅ©ng qua Ä‘i, vì nó chỉ là phù du.

Tôi nhận thấy, chỉ có ngôi đền văn chÆ°Æ¡ng là nÆ¡i trú ngụ và gá»­i găm tâm hồn của thân phận con người là còn lại mãi. Nói "thân phận" là Ä‘ã hàm ý về tài năng và sá»± oan trái. Vá»›i tôi, sá»± yên tÄ©nh dá»… tìm thấy trong sáng tạo văn chÆ°Æ¡ng hÆ¡n là trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí.

Do vậy, ná»—i niềm thân phận con người muốn gá»­i gắm cÅ©ng phải cậy nhờ tá»›i ngôi đền văn chÆ°Æ¡ng thôi. Dẫu vậy, tôi vẫn rất yêu nghề báo, rất biết Æ¡n sá»± ủng há»™ của các đồng nghiệp đối vá»›i mình.

Người ta nói rằng đằng sau sá»± thành đạt của người Ä‘àn ông luôn có bóng dáng của người phụ nữ, nhất là vá»›i người phải chịu quá nhiều thăng trầm nhÆ° ông thì chắc hẳn người phụ nữ Ä‘ó có nhiều Ä‘iều đặc biệt. Ông có thể chia sẻ má»™t chút về nhà giáo, nhà thÆ¡ Bùi Thị Kim Anh - người bạn đời của mình? (Năm 2020, nhà báo Trần Mai Anh - Mẹ Còi - từng là nhân vật trong bài viết của chuyên mục Dân Việt Trò Chuyện "Cổ tích sinh ra từ lòng người” - sau này trở thành tên cuốn sách tập hợp những bài Dân Việt Trò Chuyện xuất sắc nhất, được xuất bản nhân ká»· niệm 10 năm ra đời báo Ä‘iện tá»­ Dân Việt. Đây cÅ©ng là trường hợp đầu tiên hai cha con cùng được giá»›i thiệu trên chuyên mục Dân Việt Trò Chuyện- NV).

- Ngày 5/8/2022, chúng tôi sẽ ká»· niệm 50 năm ngày cÆ°á»›i. Ná»­a thế ká»· sống vá»›i nhau, xây dá»±ng gia Ä‘ình, nuôi dạy con cái, vượt qua bao sóng gió, thá»­ thách kể cả tai hoạ, tôi thật sá»± yêu quý và biết Æ¡n vợ tôi. Không chỉ chung thuá»·, hết lòng hy sinh vì chồng con, vợ tôi còn là má»™t phụ nữ tài hoa, thông minh và bản lÄ©nh.

Cô ấy Ä‘ã từng đọc hàng ngàn trang Bá»™ Luật tố tụng hình sá»± để tham gia cùng luật sÆ° tìm các chứng cứ vững chắc bào chữa cho tôi.

Những lúc sóng gió nhÆ° thế, má»™t người vợ chỉ có lòng chung thuá»·, chăm lo chồng con mà không thông minh, không có trí tuệ và bản lÄ©nh thì không thể cùng chồng chèo chống giữ được mái ấm gia Ä‘ình, nuôi dạy các con thành đạt.

Trong má»™t bài thÆ¡ của vợ tôi in giữa những ngày tai họa ấy có những câu:

hãy để mình em mất niềm tin

anh vẫn vững vàng trong cuá»™c chiến không cân sức

các con vẫn tin vào cuá»™c đời là cuá»™c chÆ¡i trung thá»±c

gia Ä‘ình ta qua nạn nghiệp giữa ban ngày...

Nghiệp làm báo vá»›i ông quá nhiều thăng trầm nhÆ°ng chúng tôi được biết ông có hai con cÅ©ng theo nghề báo. Trong Ä‘ó, con gái đầu lòng của ông là nhà báo Trần Mai Anh, nữ công dân Thủ Ä‘ô Æ°u tú, mẹ nuôi của "chú bé lính chì" Thiện Nhân. Xin hỏi, Ä‘iều gì hai vợ chồng ông luôn tâm niệm và dạy dá»— các con mình?

- Vợ chồng tôi dạy con cái phải sống trung thá»±c, ngay thẳng, có trách nhiệm vá»›i gia Ä‘ình, vá»›i xã há»™i và cá»™ng đồng. Tôi dạy các cháu từ nhỏ phải cố gắng học tập, tu dưỡng, phải sống vá»›i cái đầu của mình, đứng vững trên mặt đất và Ä‘i lên bằng Ä‘ôi chân của mình. Phải có niềm tin ná»™i tâm vững chắc là mình Ä‘úng, gia Ä‘ình mình Ä‘úng, ngẩng cao đầu mà sống.

Khi tôi làm Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, con trai út của tôi tốt nghiệp Đại học báo chí về ký hợp đồng thá»­ việc phóng viên tại Đài. Cháu không dá»±a dẫm, không á»· thế bố là Tổng Giám đốc. Tôi cÅ©ng không Æ°u ái mà để cháu tá»± phấn đấu.

Khi tai hoạ ập đến, tôi bị cách chức Tổng Giám đốc, cháu vẫn còn Ä‘ang là phóng viên thá»­ việc ở Đài Tiếng nói Việt Nam.

Tôi tâm sá»± vá»›i các con: "Có người nói vá»›i bố, làm gì có những con đường thẳng trong đời này, người ta toàn phải Ä‘i những con đường vòng vèo quanh co má»›i mong tá»›i Ä‘ích. Mặc dầu vậy, bố vẫn mong các con luôn sống ngay thẳng, trung thá»±c và tá»›i Ä‘ích bằng con đường thẳng vá»›i tâm sức và trí tuệ của mình".  

- Xin cảm Æ¡n ông Ä‘ã dành cho Dân Việt má»™t cuá»™c trò chuyện chân thành, cởi mở vá»›i nhiều câu chuyện rất thú vị và ý nghÄ©a!

 

Trong 5 năm (2014 - 2019) Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sá»± thật Ä‘ã xuất bản bá»™ 4 tác phẩm của ông gồm: "Biên bản chiến tranh 1-2-3-4.75", "Lời tá»±a má»™t tình yêu", "Thời tôi sống", "Viết và Đối thoại" vá»›i hÆ¡n 2.500 trang sách, đặc biệt cuốn tiểu thuyết tÆ° liệu lịch sá»­ "Biên bản chiến tranh 1-2-3-4.75" Ä‘ã giành được Giải thưởng Văn học năm 2014 của Há»™i Nhà văn Việt Nam, Giải thưởng Văn học ASEAN 2015, được tái bản tá»›i lần thứ 5, được dịch sang tiếng Anh giá»›i thiệu vá»›i bạn đọc thế giá»›i, được dịch sang tiếng Lào trở thành sách của Nhà nÆ°á»›c Việt Nam trao tặng nÆ°á»›c bạn Lào, và hiện Ä‘ang được tiếp tục dịch sang ngôn ngữ khác 

 

Nhà báo, nhà văn Trần Mai Hạnh nguyên là Ủy viên Ban chấp hành Trung Æ°Æ¡ng Đảng (khoá VIII, IX); Phó Chủ tịch thường trá»±c kiêm Tổng thÆ° ký Há»™i Nhà báo Việt Nam (khoá VI, VII); nguyên Tổng Giám đốc Đài tiếng nói Việt Nam, nguyên Uá»· viên Ban Lãnh đạo Liên Ä‘oàn báo chí các nÆ°á»›c ASEAN, đại biểu Quốc há»™i khoá X…

Ông từng là phóng viên chiến tranh của Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN). Trong quãng thời gian từ 1965-1975, ông có mặt trên các mặt trận, chiến trường trong Nam, ngoài Bắc.

Ông là Đặc phái viên TTXVN tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh, chứng kiến và viết bài tường thuật đầu tiên về giờ phút lịch sá»­ trÆ°a 30/4/1975 tại Dinh Độc Lập.

Ông từng nhận Huy chÆ°Æ¡ng Vì sá»± nghiệp báo chí Việt Nam; Huy chÆ°Æ¡ng của Tổ chức quốc tế các nhà báo (OIJ); Huy chÆ°Æ¡ng Phêlích Enmuxa của Há»™i Nhà báo Cuba. 

Theo Dân Việt