Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng - Báo Điện tá»­ Dân Việt vá»›i chuyến tác nghiệp trong rừng sâu.

Nhiều năm qua, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng dường nhÆ° Ä‘ã trở thành má»™t nhà hoạt Ä‘á»™ng xã há»™i ở lÄ©nh vá»±c môi trường. Anh Ä‘i nhiều quốc gia, vá»›i các dá»± án Ä‘iều tra, kiến nghị, giảng dạy, hợp tác cùng các tổ chức bảo tồn danh tiếng trong bảo vệ rừng và hoang thú. NhÆ°ng dường nhÆ°, tất cả vẫn không hề làm vÆ¡i bá»›t niềm Ä‘am mê của má»™t cây bút Ä‘iều tra trong Đỗ Doãn Hoàng. Má»›i Ä‘ây, “Theo Ä‘oàn lâm tặc Ä‘i “moi ruá»™t” Vườn Quốc gia Hoàng Liên” (đăng trên Báo Điện tá»­ Dân Việt, cuối tháng 4 năm 2021) của anh Ä‘ã là má»™t trong những loạt bài Ä‘iều tra mang lại hiệu ứng xã há»™i lá»›n, Ä‘i đến gần nhÆ° tận cùng má»™t vấn đề nhức nhối bấy lâu nay trong xã há»™i, đồng thời, thẳng thắn truy vấn trách nhiệm của cÆ¡ quan quản lý cÅ©ng nhÆ° tố cáo các dấu hiệu khả nghi về những tiêu cá»±c nhãn tiền.

Để hiểu rõ hÆ¡n về quá trình triển khai loạt bài này, Báo Nhà báo & Công luận Ä‘ã có cuá»™c trò chuyện vá»›i nhà báo Đỗ Doãn Hoàng.

Xây kịch bản cho tình huống xấu nhất

+ Đề tài phá rừng luôn là vấn đề nóng, qua thời gian cách thức phá rừng ngày càng tinh vi,… để có tuyến bài chất lượng, triển khai có hiệu quả, anh và đồng nghiệp chuẩn bị những gì?

- Xuất phát từ việc tôi nhận được phản ánh của má»™t người dân, bản thân họ giấu danh phận của mình, cắt liên lạc sau khi thông báo, chỉ có má»™t chút manh mối nhỏ. Vì tính nghiêm trọng của vụ việc nên 11h trÆ°a hôm Ä‘ó tôi và đồng nghiệp nhận tin rồi ăn vá»™i bát cÆ¡m, sau Ä‘ó lên đường, Ä‘i mất 7 tiếng lái xe riêng má»›i lên tá»›i thị xã Sa Pa (tỉnh Lào Cai). 5h sáng hôm sau nhờ người dẫn đường Ä‘i, mang theo cÆ¡m nắm, nhiều thiết bị, cõng theo cả lều trại. Chúng tôi xây dá»±ng kịch bản hoàn hảo về lý lịch của mình. NhÆ° vào vai người Ä‘i du lịch, không có máy móc thiết bị tác nghiệp, chỉ có Ä‘iện thoại, chuẩn bị má»™t Ä‘iện thoại nhÆ°ng không có thông tin gì bên trong cho thấy mình là nhà báo. Không có cả facebook mang tên “Đỗ Doãn Hoàng” ở trong Ä‘ó  tránh trường hợp bị hỏi đến, bị giữ máy và kiểm tra thông tin trong máy.

+ Phải tìm hiểu kỹ ngọn nguồn, đường Ä‘i nÆ°á»›c bÆ°á»›c, con đường Ä‘i của gá»—, vừa phải có hình ảnh đẹp, video chân thật, phỏng vấn được các đối tượng, anh thấy khó và nguy hiểm nhÆ° thế nào?

- Chúng tôi dành phần lá»›n thời gian để Ä‘i bá»™, nhiều khi phải nằm nghỉ lại dọc đường để nghỉ ngÆ¡i vì kiệt sức. Ruồi vàng liên tục bâu vào để hút máu. Còn việc Ä‘i bá»™, nhiều khi không phải Ä‘i mà phải bò, Ä‘i bằng cả “4 chân”. NhÆ°ng cái khó vá»›i chúng tôi nữa là làm sao quay video mà không bị lá»™ và phải có hình ảnh thuyết phục được người xem, quay rõ các đối tượng lâm tặc trong rừng sâu cÅ©ng nhÆ° tần suất hoạt Ä‘á»™ng của họ. Đặc biệt, moi tin từ họ để phục vụ cho các Ä‘iều tra sâu hÆ¡n: ai đứng đằng sau, kiểm lâm có bảo kê không, gá»— bán cho đầu nậu nào, chở gá»— Ä‘ó về xuôi ra sao…?

Chúng tôi phán Ä‘oán được những cung đường lâm tặc di chuyển. Phân công đồng nghiệp tỏa Ä‘i quay cảnh cÆ°a cây, xẻ gá»—, khuân vác. Bất cứ khi nào rảnh không có người là tôi tá»± dẫn hiện trường, nói rất “thủ thỉ” vì sợ bị lá»™. Trong vai người Ä‘i cắm trại, tắm suối, quan sát địa hình, biết các đối tượng vận chuyển gá»— phải Ä‘i qua con suối Ä‘ó, trèo lên những tảng Ä‘á to, nên họ Ä‘i rất chậm, những súc gá»— pÆ¡ mu tÆ°Æ¡i lại khá nặng nên chúng tôi có Ä‘iều kiện quay được các cảnh vận chuyển này. Dần dần họ thấy quen sá»± có mặt của mình thì bắt chuyện, khai thác thông tin. Rất may tôi mang nhiều cÆ¡m và gà rang muối mặn, cùng bình nÆ°á»›c to mà người dẫn đường cõng theo, nên lúc 15 giờ chiều, các lâm tặc Ä‘ói mềm, khát nÆ°á»›c, tôi Ä‘em ra mời. Thấy tôi thân thiện, họ cởi lòng cởi dạ ra hết.

ThÆ°á»›c Ä‘o giá trị của bài báo, của nhà báo là “làm gì Ä‘ó hữu ích cho cá»™ng đồng”

+ Điều gì khiến anh theo Ä‘uổi má»™t đề tài khó, khổ, nguy hiểm trong rừng sâu, thậm chí đến khu vá»±c được gọi là ngoài vòng pháp luật?

- Đây là má»™t vấn đề lá»›n, gây bức xúc trong dÆ° luận, ảnh hưởng trá»±c tiếp tá»›i hệ sinh thái, môi trường sống, tàn phá những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, ở Ä‘ây chúng tôi nghÄ© đến trách nhiệm của người làm báo. Mong muốn dùng ngòi bút của mình để cÆ¡ quan quản lý nhà nÆ°á»›c có trách nhiệm, làm sao giữ được màu xanh đại ngàn, cho mai sau. CÅ©ng nhÆ° để thượng tôn luật pháp nữa.

Chúng tôi không bắt lá»—i những đồng bào dân tá»™c thiểu số, không sa vào những Ä‘iều nhỏ nhặt mà tôi muốn phản ánh Ä‘ó là má»™t đường dây lá»›n, kéo dài nhiều năm. Tôi có hình ảnh cách Ä‘ây 3 năm hay cả năm ngoái, để so sánh hình ảnh tan hoang so vá»›i thá»±c tại. Có hình ảnh lá»±c lượng kiểm lâm đứng ở khu vá»±c người dân khai thác và vận chuyển gá»— nhÆ°ng không bắt giữ má»™t cách hiệu quả. Chúng tôi quay được hết.

Tôi muốn nói đến sá»± lan tỏa, loạt bài không nhắm tá»›i việc làm mất chức má»™t ai Ä‘ó (dù Ä‘iều Ä‘ó có thể xảy ra, dù vài kiểm lâm Ä‘ã bị Ä‘ình chỉ công tác). Tôi cÅ©ng không Ä‘Æ°a bài lên chứng minh mình giỏi giang trong nghề. Mà, cần nhất là chúng tôi muốn ngăn chặn những đường dây này và là bài học nhãn tiền cho các đối tượng/đường dây khác trong cả nÆ°á»›c. CÅ©ng nhÆ° nhiều nhà báo tâm huyết khác, muốn làm cái gì Ä‘ó hữu ích cho cá»™ng đồng. Tôi nghÄ©, Ä‘ây là thÆ°á»›c Ä‘o quan trọng nhất cho phẩm cách của má»—i ngòi bút.

Tôi Ä‘ã quay phim và thá»±c hiện má»™t trắc nghiệm thuyết phục: Trong vòng 1,5 tiếng đồng hồ có hàng chục lâm tặc vác gá»— Ä‘i qua trÆ°á»›c mặt mình, Ä‘ây là gá»— pÆ¡ mu - là má»™t trong những loại gá»— quý nhất ở Vườn Quốc gia Hoàng Liên. Là Vườn Quốc gia quan trọng bậc nhất ở Việt Nam, là nóc nhà của ba nÆ°á»›c Đông DÆ°Æ¡ng, vườn di sản của ASEAN, tổ chức bảo vệ môi trường toàn cầu coi Ä‘ây là rừng quốc gia xếp vào hạng A, mức bảo vệ cao nhất. Thế nhÆ°ng, rừng pÆ¡ mu cổ thụ nÆ¡i này lại bị phá má»™t cách không thÆ°Æ¡ng tiếc ngay trong vùng lõi.

Đã có tin nhắn, các cuá»™c gọi Ä‘iện, các lời lẽ “khuyên răn, cảnh báo” khiến người thân của tôi thừa nhận họ rÆ¡i vào ác má»™ng nhiều Ä‘êm. Bản thân tôi bị gia Ä‘ình, bạn bè ngăn cản nhiều, vì họ lo cho tôi, chính vì thế tôi cÅ©ng muốn im lặng má»™t thời gian để cân bằng lại. Bạn hỏi thì tôi má»›i nói ra, quả là những Ä‘iều Ä‘ó có lúc làm tôi rất áp lá»±c. NhÆ°ng tôi nghÄ© Ä‘ôi khi mình phải Ä‘ánh đổi vá»›i mong muốn làm Ä‘iều gì Ä‘ó tốt đẹp cho cá»™ng đồng. Các thế lá»±c kia, từ vụ “rá»­a nguồn gốc cây rừng cổ thụ” trong cả nÆ°á»›c, đến vụ triệt phá cả tụ Ä‘iểm ma túy lá»›n mà Phó Thủ tÆ°á»›ng chỉ đạo Bá»™ Công an vào cuá»™c (sau loạt bài của tôi), rồi vụ tàn sát rừng Quốc gia Hoàng Liên, các đường dây buôn hổ xuyên quốc gia, các tổng kho hành quyết chim trời lá»›n nhất Việt Nam… Tất cả họ, mong hãy hiểu, tôi không thù oán cá nhân họ, thậm chí cÅ©ng chÆ°a biết mặt họ và cÅ©ng sẽ không bao giờ có ý định biết mặt họ. Tôi không “tấn công” vào cá nhân ai. Chỉ mong sá»± thượng tôn luật pháp, mong bảo vệ các lý lẽ nhân văn vì môi trường và cá»™ng đồng…

+ Xin cảm ơn anh!

Theo Lê Tâm (Thá»±c hiện)/Báo Nhà báo và Cá»™ng luận