Lan nhanh

Theo tìm hiểu và tiếp xúc của phóng viên, không ít trường hợp người dân, kể cả những người lá»›n tuổi Ä‘ã chần chừ Ä‘i tiêm vắc-xin chỉ vì tin vào tin giả. Chị Hạnh, ở quận Phú Nhuận, TPHCM, cho biết: “Tôi ngần ngại không biết có nên Ä‘i tiêm chủng hay không?”. Khi chị dẫn đường link thì hóa ra Ä‘ó là tin giả, không kiểm chứng từ nÆ°á»›c ngoài, ná»™i dung nói rằng ở Nhật Bản, Thái Lan…, người dân phản đối tiêm vắc-xin.

Tin giả khẩu trang tái chế nhiá»…m virus corona

Trong khi thá»±c tế các quốc gia này Ä‘ang ná»— lá»±c tiêm vắc-xin để hÆ°á»›ng đến miá»…n dịch cá»™ng đồng. Nhờ đọc nhiều bài viết nói về sá»± an toàn cao trong tiêm chủng, chị Hạnh Ä‘ã Ä‘i tiêm vắc-xin. Chị phấn khởi: “Không ngờ tiêm ngừa lại nhanh chóng, an toàn đến vậy. Tôi Ä‘ã sai khi từng tin vào những tin giả”.

Tin giả kích Ä‘á»™ng người dân không Ä‘i tiêm vắc-xin

Bà Phượng, tập má»™t môn thể thao cổ truyền mấy năm, cÅ©ng ngần ngại Ä‘i tiêm chủng. Lý do là bà đọc thấy nhiều bài viết trên mạng nói rằng chỉ cần ở nhà, Ä‘óng cá»­a, luyện tập theo môn phái X, môn phái Y… thì sẽ Ä‘ánh tan COVID-19. Mãi gần Ä‘ây, khi nghe tin có những người qua đời chỉ vì Ä‘óng cá»­a tập theo các môn phái bí truyền, bà má»›i đồng ý đăng ký tiêm vắc-xin.

Ngay từ khi dịch bệnh xảy ra và cho đến tận bây giờ, trên mạng xã há»™i vẫn loan tin về “vắc-xin xách tay” được Ä‘Æ°a qua sân bay, giao hàng ở sân bay hoặc chuyển đến tận nhà. Loại tin giả này tạo ra tâm lý chủ quan, rằng há»… có tiền là mua được vắc-xin, không cần vá»™i Ä‘i tiêm chủng.

Các nhà chuyên môn Ä‘ã bác bỏ thông tin “vắc-xin xách tay” vì vắc-xin phải bảo quản ở nhiệt Ä‘á»™ âm rất sâu, bằng thiết bị chuyên dụng, khi Ä‘ã rã Ä‘ông thì phải sá»­ dụng ngay. Do vậy, vắc-xin xách tay nếu có thì cÅ©ng chỉ là hàng giả và không có tác dụng phòng COVID-19.

Khá phổ biến là loại tin giả làm “nhái” và xuyên tạc văn bản của chính quyền, nhÆ° tin giả về chính quyền chỉ cho phép ra ngoài Ä‘i chợ 7 ngày/lần khiến nhiều người đổ xô Ä‘i mua hàng tích trữ và việc thá»±c hiện giãn cách trở nên khó khăn.

Cuối tuần qua, dÆ° luận xôn xao tin giả về “bác sÄ© Khoa” rút ống thở của vị thân sinh Ä‘ang Ä‘iều trị COVID-19, để sá»­ dụng máy thở cứu má»™t sản phụ. Ngành y tế TPHCM xác minh không có “bác sÄ© Khoa” và ngành y tế cÅ©ng không cho phép bác sÄ© Ä‘iều trị tá»± ý rút ống thở của bệnh nhân.

Ai cÅ©ng có thể là nạn nhân

Má»™t số quốc gia Ä‘ã ra luật về tin giả để ngăn chặn hiện tượng tiêu cá»±c này. Tại Việt Nam, từ năm 2020 tá»›i nay, các cÆ¡ quan Ä‘ã xá»­ lý nghiêm nhiều vụ tin giả. Má»›i Ä‘ây, ngày 23/7, Bá»™ Thông tin và Truyền thông ra Công văn số 2765 về việc thá»±c hiện Nghị quyết số 78/NQ-CP của Chính phủ và tăng cường xá»­ lý tin giả, tin sai sá»± thật về COVID-19 trên mạng, nhÆ° tung tin sai sá»± thật về hiệu quả của các loại vắc-xin COVID-19, xuyên tạc về các biện pháp phòng, chống dịch bệnh của Chính phủ và các địa phÆ°Æ¡ng…

Ngoài việc chính quyền siết chặt quản lý, xá»­ lý các sai phạm, người dân, nhất là cá»™ng đồng mạng cÅ©ng Ä‘ang tá»± lập nhiều nhóm chống tin giả. “Nhóm chung tay chống tin giả” do nhà báo Lê Quốc Vinh sáng lập hiện Ä‘ã có 5.200 thành viên, trong Ä‘ó có không ít nhà báo, người làm việc trong lÄ©nh vá»±c truyền thông.

Ông Vinh nhận định: “Ai cÅ©ng có thể là nạn nhân của tin giả. Chúng ta dá»… tin vào tin giả, bởi vì nó sinh ra là để thao túng tâm lý, suy nghÄ© và hành vi của công chúng. Chỉ cần nó phù hợp phần nào vá»›i định kiến của chúng ta, thì lập tức chúng ta tin nó, thậm chí chẳng buồn kiểm chứng nó có Ä‘úng hay không, bấm like, share, thậm chí là thêm bá»›t ít nhiều để khẳng định thêm chính kiến của mình, vô tình hoặc hữu ý gia tăng mức Ä‘á»™ ảnh hưởng của tin giả”.

Cá»™ng đồng mạng Ä‘ang chia sẻ thông Ä‘iệp: “Đọc chậm lại, nghÄ© thật kỹ trÆ°á»›c khi chia sẻ hoặc bình luận!”. “Xin ngÆ°ng share tin giả - Hãy yêu nÆ°á»›c bằng trái tim nóng và cái đầu lạnh”, Hannah Nguyen kêu gọi trên nhóm “Chung tay chống tin giả”.

Trục lợi

Nhà báo Hàn Ni cho rằng, tin giả có thể xuất phát từ những nhóm lợi ích, có chủ Ä‘ích: “Đây là câu chuyện lòng tin, tình thÆ°Æ¡ng xã há»™i có bị lạm dụng hay không”.

Ông Nguyá»…n Văn PhÆ°á»›c, Giám đốc Công ty First News - Trí Việt, cho hay, khi đọc bài về “bác sÄ© Khoa” rút ống thở để chữa trị cho người khác, ông rất xúc Ä‘á»™ng và dá»± định tặng máy thở cho bệnh viện nÆ¡i bác sÄ© Khoa làm việc, song hóa ra Ä‘ó là tin giả.

Trao đổi vá»›i PV Tiền Phong, ông PhÆ°á»›c nói: “Tôi nghi ngờ rằng tin giả được tạo ra có chủ ý. Khi họ đẩy cảm xúc cÆ° dân mạng xã há»™i lên cao nhất, họ sẽ quyên góp từ thiện và thu lợi bất chính”.

Ông Bùi Sỹ Hoa, nguyên Phó Cục trưởng Cục Thông tin Đối ngoại (Bá»™ Thông tin và Truyền thông), rất bức xúc về việc tin giả rá»™ lên gần Ä‘ây. Ông Hoa nói vá»›i phóng viên Tiền Phong: “Tin giả ngày càng được phát tán má»™t cách tinh vi, giả mà nhÆ° thật thì nhiều người sẽ nhầm lẫn.

CÆ¡ quan chức năng cần tiếp tục đấu tranh vá»›i các mạng xã há»™i về trách nhiệm quản lý, xá»­ lý, kết hợp xá»­ lý tin giả, nhằm góp phần chặn tin giả từ nguồn phát thì câu chuyện má»›i có hy vọng sáng sủa hÆ¡n so vá»›i thá»±c tế bề bá»™n hiện nay”.