Tổng ThÆ° ký Quốc há»™i Bùi Văn Cường (trái ảnh) và Bá»™ trưởng Bá»™ Thông tin và Truyền thông Nguyá»…n Mạnh Hùng (phải ảnh) trao Giải B Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XV - năm 2020 cho nhà báo Hoàng Chiên.

Báo Nhà báo & Công luận Ä‘ã có cuá»™c trò chuyện vá»›i nhà báo Hoàng Văn Chiên để hiểu hÆ¡n về loạt tác phẩm này.

+ Thá»±c hiện những bài viết phản ánh tình trạng phá rừng quy mô lá»›n ở nhiều tỉnh thành khác nhau, nhất là khi tác nghiệp trong rừng sâu, những người thá»±c hiện hoàn toàn có khả năng sẽ phải đối mặt vá»›i nhiều hiểm nguy. Anh và đồng nghiệp Ä‘ã chuẩn bị nhÆ° thế nào?

- Dù Ä‘ã thá»±c hiện nhiều loạt bài liên quan đến phá rừng khác nhau, ở nhiều địa phÆ°Æ¡ng trên cả nÆ°á»›c. NhÆ°ng ở má»—i địa phÆ°Æ¡ng về địa hình, thời tiết, loại rừng khác nhau thì nhóm chúng tôi đều chuẩn bị cho mình những phÆ°Æ¡ng án Ä‘iều tra khác nhau. TrÆ°á»›c khi Ä‘i thá»±c địa chúng tôi Ä‘ã tìm hiểu rất kỹ địa hình, di chuyển đến bìa rừng trÆ°á»›c Ä‘ó vài ngày để gặp gỡ người dân, hỏi đường Ä‘i lại, thậm chí google - map để tìm hiểu. Và nhiều phÆ°Æ¡ng án đối phó được lường trÆ°á»›c nếu nhÆ° gặp những người phá rừng. NhÆ°ng việc gặp “lâm tặc” chúng tôi Ä‘ã gặp rất nhiều lần trÆ°á»›c Ä‘ó ở tỉnh Kon Tum, Quảng Nam, SÆ¡n La nên Ä‘ã có Ä‘ôi chút kinh nghiệm.

Đặc biệt là việc chuẩn bị, phân công công việc cho các thành viên trong nhóm Ä‘iều tra vào rừng là Ä‘iều rất quan trọng. Vì nhiều nÆ¡i ở miền núi không có sóng Ä‘iện thoại, hoặc sóng rất yếu. Tất cả sá»± chuẩn bị là vậy nhÆ°ng đến khi vào rừng còn nhiều vấn đề phát sinh khác nữa cần tùy cÆ¡ ứng biến.

+ NhÆ° anh chia sẻ, nhóm tác giả Ä‘ã thá»±c hiện nhiều loạt bài Ä‘iều tra về chủ đề này. Vậy loạt phóng sá»± Ä‘iều tra này có gì khác so vá»›i những lần trÆ°á»›c các anh thá»±c hiện?

- Đã từ lâu, chúng tôi chứng kiến nhiều cánh rừng nghiến bị tàn sát, chặt phá không thÆ°Æ¡ng tiếc, đặc biệt là khoảng 10 năm về trÆ°á»›c tại Bắc Kạn, Hà Giang, SÆ¡n La, giá gá»— đắt đỏ trên chợ Ä‘en. Các “Con buôn”, lấy hóa Ä‘Æ¡n mua gá»— “quay vòng” làm chiêu bài, để tiếp tục ngụy trang cho hành vi phá và mang gá»— nghiến ra khỏi rừng má»™t cách “có giấy tờ”. Trong khi cả nhiều trăm năm (nếu không nói cả nghìn năm) thì thiên nhiên má»›i nâng niu nuôi dưỡng nên được những cánh rừng nghiến cổ thụ.

Khi tiến hành Ä‘iều tra vụ này, chúng tôi gặp thách thức lá»›n từ những người vi phạm pháp luật. Họ Ä‘ã được các cuá»™c Ä‘iều tra của nhà báo, của công an, kiểm lâm, quản lý thị trường trÆ°á»›c Ä‘ó… training (Ä‘ào tạo) quá bài bản rồi. Trong khi Ä‘ó, gá»— nghiến là gá»— quý, cÆ¡ quan chức năng ra quân bảo vệ kh᠓đều đặn”.

Qua thời gian, sau má»—i lần bị xá»­ lý, họ càng tinh vi hÆ¡n. Để có loạt bài vá»›i thông tin khách quan Ä‘a chiều, phạm vi rá»™ng, chúng tôi Ä‘ã Ä‘i rất nhiều tỉnh. Từ 300km Hà Ná»™i lên Cao Bằng, 180km núi non từ Cao Bằng vào Bảo Lâm, sang Bắc Mê (tỉnh Hà Giang), rồi lại vòng hàng trăm cây số xuyên cung đường núi Ä‘á khủng khiếp về Na Hang (tỉnh Tuyên Quang)...

Đấy là chÆ°a kể nhiều ngày Ä‘i dọc các tỉnh SÆ¡n La, Điện Biên, Lào Cai… Chúng tôi cÅ©ng dành nhiều ngày “nằm vùng” trên đỉnh Ä‘èo Pha Đin tỉnh Điện Biên, “theo chân” lâm tặc. Ở Ä‘ây, chúng tuyên bố thách thức nhà báo và kiểm lâm ở vùng tiếp giáp giữa hai tỉnh SÆ¡n La và Điện Biên…

Để tránh việc lá»™, theo dõi, xe của chúng tôi phải liên tục thay đổi “hình dạng” (Ä‘i nhiều xe khác nhau). Má»—i lần nhờ người dẫn đường Ä‘i bá»™ 1 ngày trong rừng, Ä‘i bá»™ trong rừng từ khi trời chÆ°a sáng (để tránh bị theo dõi, phát hiện, tránh lá»™ mặt người dẫn đường), Ä‘i cả ngày trong rừng, Ä‘i đến khi trời tối má»›i ra khỏi rừng.

+ Suốt hành trình tác nghiệp anh và đồng nghiệp Ä‘ã phải trải qua những Ä‘iều gì mà bây giờ vẫn nhá»› nhất?

- Ká»· niệm Ä‘áng nhá»› nhất trong quá trình thá»±c hiện loạt bài của chúng tôi, có lẽ là lúc vào vai dân chÆ¡i, dân buôn tiếp cận các đối tượng buôn bán gá»— quý trái phép, chúng tôi bị chúng kiểm tra khám xét nhiều lần. Hay việc theo dõi các vụ bốc gá»— vài trăm thá»›t nghiến ở huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng, chúng tôi bị phát hiện và thất bại, vì các đối tượng theo dõi tất cả các xe lạ ra vào địa bàn trên đường Ä‘á»™c đạo dọc sông Gâm, theo dõi đến cả các nhà nghỉ…

Thêm nữa là các đối tượng buôn bán thá»›t nghiến ở Ä‘èo Pha Đin giáp ranh giữa tỉnh Điện Biên và SÆ¡n La khi chúng tôi má»›i tiếp cận, má»™t số người Ä‘ã buông những lời thách thức lá»±c lượng thá»±c thi pháp luật, thách thức nhà báo Ä‘iều tra để phủ đầu, Ä‘e dọa những nhà báo vào vai nhÆ° chúng tôi.

+ Sau khi loạt bài được đăng tải, hiệu ứng nhÆ° thế nào, thÆ°a anh?

- Sau khi Ä‘i thá»±c tế, chúng tôi Ä‘Æ°a những thông tin, hình ảnh và tài liệu có được đến đối chất vá»›i cÆ¡ quan chức năng, trong Ä‘ó tỉnh Tuyên Quang khởi tố vụ phá rừng, khi Cục Kiểm lâm chỉ đạo xá»­ lý các xưởng cÆ°a mở ở cá»­a rừng… Chúng tôi hiểu rằng: Lời man trá trong rừng nghiến khổng lồ Ä‘ã bị phanh phui. Cứu má»™t cái cây Ä‘ã bị chặt thì không thể, song cần tìm ra bản chất câu chuyện để kiến nghị chính sách, cÆ¡ chế, quy trách nhiệm sao cho rừng không tiếp tục bị tàn phá.

Chúng tôi phân tích những bất cập trong chính sách đấu giá gá»—, thá»±c tế rất nhiều khi “giấy phép” từ các cuá»™c hóa giá Ä‘ó lại làm “bình phong” cho các đối tượng xấu phù phép tàn phá rừng. Đến nay có 5 vụ án Ä‘ã được khởi tố vá»›i 13 bị can. Hiện vụ việc vẫn Ä‘ang được cÆ¡ quan chức năng mở rá»™ng Ä‘iều tra. Không chỉ Ä‘i sâu làm sáng tỏ những vấn đề lá»›n, loạt bài còn có cách trình bày bài bản, công phu, chuyên nghiệp, nhiều chi tiết mang tính phát hiện, phản biện cao. Loạt bài Ä‘ã Ä‘i đến tận cùng của vấn đề, nhờ Ä‘ó có sức ảnh hưởng lan tỏa lá»›n trong xã há»™i.

Tôi thiết nghÄ©, để giải quyết dứt Ä‘iểm vấn đề này cÆ¡ quan chức năng cần quyết liệt hÆ¡n nữa trong việc phát hiện, xá»­ lý các đối tượng vi phạm. CÅ©ng nhÆ° có những chính sách, giúp người dân sinh sống trong rừng và gần rừng phát triển kinh tế - xã há»™i để đời sống được nâng lên, được hưởng lợi từ những gì mà bảo vệ và phát triển rừng mang lại.

+ Vâng, xin cảm Æ¡n anh!

Theo Nguyên Phong (Thá»±c hiện)/Báo NB&CL

https://congluan.vn/tim-ra-ban-chat-van-de-kien-nghi-chinh-sach-sao-cho-rung-khong-tiep-tuc-bi-tan-pha-post163888.html