Báo chí chuyển đổi số là xu thế tất yếu

ThÆ°a ông, tại Há»™i nghị báo chí toàn quốc tổng kết công tác năm 2021, triển khai nhiệm vụ năm 2022, Phó Thủ tÆ°á»›ng VÅ© Đức Đam có nhắc đến chuyển đổi số trong báo chí, vậy ông nhìn nhận gì về câu chuyện chuyển đổi số trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí hiện nay?

- Chuyển đổi số là má»™t trong những mục tiêu được quan tâm hàng đầu của Chính phủ Việt Nam hÆ°á»›ng đến cuá»™c cách mạng công nghiệp lần thứ tÆ°. Có thể nhận thấy, chuyển đổi số là quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện của cá nhân, tổ chức về cách sống, cách làm việc và phÆ°Æ¡ng thức sản xuất dá»±a trên các công nghệ số. Đó là quá trình chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang mô hình công nghệ dữ liệu lá»›n, Ä‘iện toán Ä‘ám mây, Internet vạn vật… Đây là xu thế tất yếu trong thời đại ngày nay và là má»™t chủ trÆ°Æ¡ng lá»›n của Việt Nam.

Không nằm ngoài xu thế chung, báo chí vá»›i tÆ° cách là ngành nghề tiếp xúc sá»›m nhất, phản ứng nhanh nhạy nhất vá»›i mọi biến Ä‘á»™ng xã há»™i, chịu tác Ä‘á»™ng trá»±c tiếp của chuyển đổi số. Vì thế, báo chí tất nhiên phải là lÄ©nh vá»±c Ä‘i đầu trong chuyển đổi số. Thậm chí, để có thể tiếp tục tồn tại, phát triển, thu hút Ä‘á»™c giả, chuyển đổi số phải là xu thế tất yếu của các cÆ¡ quan báo chí hiện nay.

Trong vài năm trở lại Ä‘ây, chúng ta thấy ngày càng xuất hiện những dạng thức báo chí má»›i dá»±a trên nền tảng công nghệ nhÆ°: Longform, E-magazine, Mega-story, Infographics… thậm chí nhiều cÆ¡ quan báo chí Ä‘ã áp dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào trong quá trình làm báo và chắc chắn trong tÆ°Æ¡ng lai sẽ còn xuất hiện nhiều dạng thức báo chí hÆ¡n nữa.

Bên cạnh Ä‘ó, trong công cuá»™c chuyển đổi số, các cÆ¡ quan báo chí hiện nay Ä‘ang tập trung phát triển báo mạng Ä‘iện tá»­, xây dá»±ng các Fanpage trên mạng xã há»™i nhÆ° Facebook, YouTube, TikTok… để tạo ra những đường dẫn giúp người đọc có thông tin nhanh, Ä‘úng và hiệu quả nhất.

Ngoài ra, các xu hÆ°á»›ng báo chí Ä‘ang và tiếp tục thịnh hành trên thế giá»›i đều gắn má»™t phần hay hoàn toàn vá»›i hoạt Ä‘á»™ng chuyển đổi số. Cụ thể nhÆ° xu hÆ°á»›ng cá nhân hóa ná»™i dung, báo chí Ä‘a nền tảng, báo chí di Ä‘á»™ng, báo chí xã há»™i, báo chí dữ liệu, báo chí sáng tạo…

Song cÅ©ng nhÆ° các ngành nghề khác, chuyển đổi số trong báo chí không Ä‘Æ¡n thuần là Ä‘Æ°a thông tin lên mạng Internet, mà nó còn phải thể hiện ở cả các hoạt Ä‘á»™ng mang tính cốt lõi. Đó là sá»± đổi má»›i trong cÆ¡ cấu tổ chức, quy trình hoạt Ä‘á»™ng của các cÆ¡ quan báo chí. 

Xây dá»±ng mô hình tòa soạn há»™i tụ và cÆ¡ quan báo chí Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, lấy hoạt Ä‘á»™ng xuất bản số làm trung tâm. Có sá»± thống nhất và phân chia nhiệm vụ giữa các bá»™ phận xuất bản in, phát thanh, truyền hình, Ä‘iện tá»­ để làm sao thông tin đến vá»›i công chúng hiệu quả nhất. Đáng chú ý, cùng vá»›i hình thành cÆ¡ sở dữ liệu, má»—i cÆ¡ quan báo chí cần quan tâm đến năng lá»±c xá»­ lý dữ liệu của Ä‘Æ¡n vị mình.

Sẵn sàng cho mô hình thu phí của báo Ä‘iện tá»­

NhÆ° ông Ä‘ã nêu, chuyển đổi số không phải là má»™t trào lÆ°u mà là xu hÆ°á»›ng tất yếu của thời đại và báo chí không thể nằm ngoài cuá»™c. Hiện nay nhiều cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng Ä‘ang chuyển sang phát triển Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện, Ä‘a nền tảng nhÆ°ng lại chÆ°a phát huy được tiềm năng, thế mạnh của loại hình này. Quan Ä‘iểm của ông về vấn đề này nhÆ° thế nào?

- Các cÆ¡ quan báo chí Việt Nam có những lợi thế nhất định trong công cuá»™c chuyển đổi số. Ngày 3/6/2020, Thủ tÆ°á»›ng Chính phủ Ä‘ã ban hành Quyết định số 749/QĐ-TTg phê duyệt "ChÆ°Æ¡ng trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hÆ°á»›ng đến năm 2030". Trong Ä‘ó, xác định 6 quan Ä‘iểm, 6 nhiệm vụ, giải pháp nền móng chuyển đổi số, 9 nhiệm vụ phát triển chính phủ số, 5 nhiệm vụ, giải pháp phát triển kinh tế số, 7 nhiệm vụ phát triển xã há»™i số... Đây là cÆ¡ sở pháp lý quan trọng để báo chí thá»±c hiện chuyển đổi số.

Bá»™ Thông tin và Truyền thông cÅ©ng Ä‘ã xây dá»±ng các nền tảng để há»— trợ báo chí chuyển đổi số. Cụ thể, nền tảng quản lý tòa soạn Ä‘iện tá»­ cho phép xây dá»±ng tòa soạn há»™i tụ công nghệ, Ä‘Æ°a toàn bá»™ nghiệp vụ báo chí lên môi trường số, trong Ä‘ó sẵn sàng cho mô hình thu phí của báo Ä‘iện tá»­.

Nền tảng phân tích thông tin dÆ° luận trên mạng xã há»™i giúp cÆ¡ quan báo chí nắm bắt kịp thời xu hÆ°á»›ng thông tin, dÆ° luận xã há»™i, để từ Ä‘ó có tin bài Ä‘áp ứng Ä‘úng mong muốn của người đọc. Nền tảng phòng chống tấn công và ứng cứu khẩn cấp cho hệ thống thông tin của các cÆ¡ quan báo chí nhằm bảo vệ các cÆ¡ quan trong hoạt Ä‘á»™ng trên môi trường số.

Thá»±c tế, hiện nay, hầu hết các cÆ¡ quan báo chí của ta, chuyển đổi số rõ nhất là ở bá»™ phận tòa soạn trong công việc chuyên môn. Má»™t số tờ báo Ä‘ã tiên phong hình thành các tòa soạn há»™i tụ (nhÆ° Vnexpress, báo Nhà báo và Công luận, báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt…) để chủ yếu phục vụ phần ná»™i dung. Ở các bá»™ phận còn lại nhÆ° công tác bạn đọc, hành chính quản trị thường được số hóa má»™t phần.

Chuyển đổi số phải toàn diện ở tất cả các khâu trong hoạt Ä‘á»™ng báo chí, từ hoạt Ä‘á»™ng tác nghiệp của phóng viên cho đến các khâu kết nối để sản xuất ra tác phẩm báo chí, cÅ©ng nhÆ° khâu lan toả tác phẩm đến công chúng và sá»± tÆ°Æ¡ng tác vá»›i công chúng, kể cả vấn đề thu phí đều phải nằm liên hoàn trong quá trình chuyển đổi số.

Trong số hÆ¡n 45.000 người lao Ä‘á»™ng trong lÄ©nh vá»±c báo chí, có khoảng hÆ¡n 21.000 người được cấp thẻ nhà báo. Má»™t tín hiệu Ä‘áng mừng là số Ä‘ông những người làm báo chuyên nghiệp đều sẵn sàng tham gia vào quá trình chuyển đổi số. Bởi họ nhìn thấy lợi ích của chuyển đổi số tạo thuận lợi cho quá trình tác nghiệp, giúp nâng cao hiệu quả của tác phẩm báo chí. Chính lá»±c lượng này sẽ thúc đẩy quá trình chuyển đổi số tại các tòa soạn.

Về việc nhiều cÆ¡ quan báo chí chÆ°a phát huy được tiềm năng, thế mạnh sau khi chuyển đổi số, phải chăng vẫn còn nhiều thách thức mà báo chí phải Ä‘Æ°Æ¡ng đầu trong quá trình chuyển đổi số, thÆ°a ông?

- Nói đến thách thức, không chỉ Việt Nam mà báo chí nÆ°á»›c ngoài cÅ©ng Ä‘ang đứng trÆ°á»›c rất nhiều thách thức. Để có thể chuyển đổi số má»™t cách đồng bá»™ và thống nhất thì kinh phí đầu tÆ° chính là ná»—i trăn trở lá»›n đối vá»›i các cÆ¡ quan báo chí, đặc biệt là trong bối cảnh nguồn thu chính từ quảng cáo, truyền thông không những vÆ¡i Ä‘i mà còn thêm khó khăn bởi dịch bệnh Covid-19.

Ngoài các nguồn thu vốn có, việc thu phí ná»™i dung tác phẩm báo chí trên báo Ä‘iện tá»­ cần phải được các cÆ¡ quan báo chí tính đến. Câu chuyện này không má»›i vì trên thá»±c tế, hình thức bán tin tức này Ä‘ã được má»™t số cÆ¡ quan báo chí thá»±c hiện nhÆ° TTXVN và Vietnamplus... Chính vì thế, chất lượng ná»™i dung của tờ báo càng cần phải được coi trọng hÆ¡n bao giờ hết.

Không ít cÆ¡ quan báo chí hiện nay vẫn coi các biên tập viên báo Ä‘iện tá»­ chỉ là những người "cắt – dán" ná»™i dung từ báo in chuyển sang báo Ä‘iện tá»­. Đáng chú ý, nhiều cÆ¡ quan báo chí nghÄ© rằng làm báo Ä‘iện tá»­ chỉ cần đầu tÆ° má»™t hệ thống quản trị ná»™i dung (CMS) vừa vừa, thêm vài thiết bị phần cứng nhÆ° máy tính, máy ảnh hay máy quay video, vậy là yên tâm có ná»™i dung số.

CÅ©ng có báo trăn trở vá»›i chuyện lượng truy cập (view), thuê hẳn chuyên gia SEO về hÆ°á»›ng dẫn phóng viên, biên tập viên, thÆ° ký tòa soạn… và cÅ©ng có những Ä‘Æ¡n vị khá tích cá»±c, áp dụng từ việc tăng ná»™i dung video đến tính năng live-stream trên Facebook, YouTube vốn rá»™ lên má»™t thời gian.

NhÆ°ng chừng Ä‘ó là chÆ°a đủ, báo chí ở nÆ°á»›c ta cÅ©ng nhÆ° trên thế giá»›i liên tục chuyển đổi từ phÆ°Æ¡ng thức này sang phÆ°Æ¡ng thức khác, từ chiến lược Æ°u tiên website (web-first) đến thiết bị di Ä‘á»™ng (mobi-first) rồi tá»›i Æ°u tiên cho thông tin lên mạng xã há»™i (social-first), chuyển từ chiến lược tăng lượng truy cập sang tăng mức Ä‘á»™ tÆ°Æ¡ng tác rồi đến thu hút sá»± trung thành của Ä‘á»™c giả để biến sá»± trung thành Ä‘ó thành việc đăng ký thuê bao trả phí lâu dài. Rồi các xu hÆ°á»›ng báo chí di Ä‘á»™ng, báo chí dữ liệu, báo chí sáng tạo…

Mở ra chân trời phát triển má»›i

ThÆ°a ông hiện có ý kiến rằng việc chuyển đổi số không chỉ là đầu tÆ° đổi má»›i công nghệ mà quan trọng hÆ¡n là sá»± đổi má»›i về tÆ° duy, hành Ä‘á»™ng của Ä‘á»™i ngÅ© lãnh đạo các cÆ¡ quan báo chí. Ông có bình luận gì về ý kiến này?

- Chuyển đổi số là vấn đề thay đổi thói quen, thay đổi nhận thức chứ không chỉ là vấn đề tài chính hay công nghệ, là chuyện dám làm hay không dám làm của người đứng đầu, mà cụ thể ở Ä‘ây là Tổng Biên tập của tờ báo. Bên cạnh nhiều Tổng Biên tập năng Ä‘á»™ng, sáng tạo, thì vẫn còn má»™t số Tổng biên tập chÆ°a trong tâm thế sẵn sàng.

Đó là do họ còn giữ thói quen, tÆ° duy làm báo kiểu truyền thống, chÆ°a sá»­ dụng thành thạo công nghệ má»›i, hoặc vì lý do khách quan nhÆ° cÆ¡ quan của họ chÆ°a dồi dào về mặt tài chính, còn gặp khó khăn về nguồn thu, cÆ¡ sở vật chất chÆ°a Ä‘áp ứng được vá»›i yêu cầu chuyển đổi số. Hoặc do má»™t số người làm báo ở cÆ¡ quan Ä‘ó chÆ°a chuyển Ä‘á»™ng theo hÆ°á»›ng chuyên nghiệp, hiện đại.

Đặc biệt, hiện nay, nhiều cÆ¡ quan báo in nhận thấy phải chuyển dần sang nền tảng số, nhÆ°ng lại không coi trong bá»™ phận báo Ä‘iện tá»­ và không có chiến lược rõ ràng để phát triển loại hình báo chí này.

Vậy trÆ°á»›c những thách thức và tồn tại bất cập hiện nay của các cÆ¡ quan báo chí trong chuyển đổi số nhÆ° ông đề cập đến, con đường nào "mở lối" mang lại hiệu quả cho báo chí tÆ°Æ¡ng lai và khi chuyển đổi số, thÆ°a ông?

- Chuyển đổi số Ä‘ang và sẽ mang lại cÆ¡ há»™i chÆ°a từng có, mở ra chân trời phát triển má»›i cho hoạt Ä‘á»™ng báo chí. Nhờ có chuyển đổi số, các sản phẩm báo chí sẽ ngày má»™t Ä‘a dạng, phong phú và chất lượng hÆ¡n. Hiệu quả thông tin sẽ được Ä‘o bằng việc các cÆ¡ quan báo chí hình thành tòa soạn há»™i tụ, sá»­ dụng mạng xã há»™i nhÆ° má»™t công cụ để lan tỏa thông tin thế nào.

Chuyển đổi số còn giúp tăng tính tÆ°Æ¡ng tác mạnh mẽ giữa người làm báo vá»›i công chúng, giữa cÆ¡ quan báo chí vá»›i các cÆ¡ quan hoạch định và Ä‘iều hành chính sách. Ngoài ra, chuyển đổi số sẽ giúp công tác Ä‘iều hành cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng nhÆ° ở các cấp Há»™i Nhà báo sẽ nhanh, trá»±c tiếp và hiệu quả hÆ¡n.

Hiện nay, Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ang xây dá»±ng Đề án công nghệ thông tin để phục vụ hoạt Ä‘á»™ng Ä‘iều hành hệ thống há»™i nhà báo từ trung Æ°Æ¡ng đến cÆ¡ sở. Đề án Ä‘ó sẽ hiện thá»±c hóa chủ trÆ°Æ¡ng chuyển đổi số.

Há»™i Nhà báo Việt Nam rất khuyến khích các cÆ¡ quan báo chí chủ Ä‘á»™ng bắt nhịp, xây dá»±ng các đề án để mau chóng Ä‘Æ°a công cuá»™c chuyển đổi số vào hoạt Ä‘á»™ng nghiệp vụ của cÆ¡ quan mình. Cách Ä‘ây 3 năm, bản thân tôi Ä‘ã dẫn đầu Ä‘oàn công tác gồm 10 Tổng Biên tập các cÆ¡ quan báo chí Trung Æ°Æ¡ng và địa phÆ°Æ¡ng Ä‘i thăm và học hỏi kinh nghiệm xây dá»±ng toà soạn há»™i tụ ở má»™t số tập Ä‘oàn báo chí lá»›n ở VÆ°Æ¡ng quốc Anh.

Sau chuyến Ä‘i Ä‘ó, các Tổng Biên tập này Ä‘ã triển khai khá có hiệu quả xây dá»±ng toà soạn há»™i tụ ở các cÆ¡ quan của họ. Điều Ä‘ó cho thấy mong muốn Ä‘Æ°a hoạt Ä‘á»™ng báo chí ngày càng chuyên nghiệp và hiện đại là mong muốn chung của các cÆ¡ quan báo chí hiện nay mà chuyển đổi số là con đường nhanh nhất, thá»±c tế nhất để biến mong muốn Ä‘ó trở thành hiện thá»±c.

Sắp tá»›i, Há»™i Nhà báo Việt Nam mong muốn phối hợp vá»›i Bá»™ Thông tin và Truyền thông thúc đẩy mạnh mẽ hÆ¡n nữa công cuá»™c chuyển đổi số ở các cÆ¡ quan báo chí, trong Ä‘ó có việc tổ chức các cuá»™c há»™i thảo, lá»›p tập huấn, xây dá»±ng các chính sách đề nghị Chính phủ há»— trợ báo chí thá»±c hiện tốt chuyển đổi số.

Theo danviet.vn

https://congluan.vn/pho-chu-tich-thuong-truc-hoi-nha-bao-vn-ho-quang-loi-chuyen-doi-so-de-bao-chi-tiep-tuc-ton-tai-phat-trien-post174634.html