Đối vá»›i bất cứ người Việt Nam Ä‘ã từng đến London, có lẽ không ai không biết tấm biển xanh vá»›i dòng chữ “Năm 1913, Hồ Chí Minh (1890-1969) - người sáng lập nÆ°á»›c Việt Nam - làm việc tại khách sạn Carlton, tòa nhà từng nằm trên nền đất này”, được gắn tại mặt trÆ°á»›c của Tòa nhà New Zealand tại trung tâm London.

Mặc dù không phải là Ä‘iểm đầu, cÅ©ng không phải Ä‘iểm cuối trong hành trình tìm đường cứu nÆ°á»›c của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhÆ°ng chính trong quãng thời gian không dài tại London (từ 1913-1917), Người Ä‘ã tích lÅ©y nhiều kiến thức quan trọng trên con đường tìm hiểu thế giá»›i, để có thể mang về những Ä‘iều tìm hiểu được, có lợi cho đồng bào của mình, góp phần quan trọng hình thành nên tÆ° tưởng Hồ Chí Minh, má»™t tài sản vô giá trong công cuá»™c giải phóng dân tá»™c khỏi nô lệ áp bức và là kim chỉ nam của nhân dân Việt Nam trên con đường Ä‘i tá»›i tá»± do, dân chủ, xã há»™i công bằng, văn minh.

Nhân dịp ká»· niệm 132 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, vá»›i mong muốn tìm hiểu rõ hÆ¡n những câu chuyện về Người cÅ©ng nhÆ° các yếu tố Ä‘ã giúp hình thành nên tÆ° tưởng của Người trong thời gian tại London, nhóm phóng viên TTTXVN tại London Ä‘ã liên hệ vá»›i nhà sá»­ học John Callow, cá»±u Giám đốc Trung tâm lÆ°u trữ, Bảo tàng ThÆ° viện Marx tại London, má»™t người Ä‘ã từng có nhiều năm nghiên cứu về Người, má»™t người bạn lâu năm của Việt Nam.

Năm 1914, Chủ tịch Hồ Chí Minh làm phụ bếp tại khách sạn Drayton Court.

Mở đầu, nhà sá»­ học John Callow Ä‘Æ°a chúng tôi ngược dòng thời gian trở về nÆ°á»›c Anh thời kỳ những năm đầu thế ká»· 20, khi Ä‘ó là má»™t đế quốc hùng mạnh, có nhiều thuá»™c địa nhất trên thế giá»›i, cÅ©ng nhÆ° cái nôi của các cuá»™c cách mạng công nghiệp và chủ nghÄ©a tÆ° bản. NhÆ°ng nÆ¡i Ä‘ây cÅ©ng hình thành các tÆ° tưởng lá»›n về giai cấp công nhân, gia cấp vô sản, là nÆ¡i Karl Marx Ä‘ã tổ chức và lãnh đạo thành lập Quốc tế cá»™ng sản I vào năm 1864 cÅ©ng nhÆ° hoàn thành và xuất bản Bá»™ TÆ° bản đầu tiên vào năm 1867. 

Khi nhắc đến lý do Người chọn đến London trong hành trình của mình, ông Callow cho rằng: “Chủ tịch Hồ Chí Minh Ä‘ã có hành Ä‘á»™ng dÅ©ng cảm khi quyết định rời Tổ quốc ra nÆ°á»›c ngoài tìm con đường má»›i giải phóng dân tá»™c Việt Nam. Quyết định này của Chủ tịch Hồ Chí Minh dá»±a trên khát khao muốn học hỏi, khát khao muốn tận mắt chứng kiến sá»± phát triển nhanh chóng của thế giá»›i, muốn hiểu rõ bản chất của chế Ä‘á»™ thá»±c dân. Sau quãng thời gian bôn ba, làm việc trên những con tàu buôn lá»›n lênh Ä‘ênh giữa các nÆ°á»›c đế quốc châu Âu và các thuá»™c địa ở châu Phi, đặt chân đến Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, bờ biển vùng Bắc Mỹ, tháng 5/1913, Người đến London.

Khi Ä‘ó, London, được coi là công xưởng của thế giá»›i, cái nôi của các cuá»™c cách mạng công nghiệp, là trung tâm của đế chế vÄ© đại nhất về quy mô đất Ä‘ai mà thế giá»›i từng biết và là trung tâm tài chính hàng đầu thế giá»›i lúc bấy giờ. Do vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến London để học tiếng Anh cÅ©ng nhÆ° tận mắt quan sát về cách thức nắm giữ và sá»­ dụng quyền lá»±c của má»™t đế quốc hàng đầu, về cuá»™c đấu tranh giai cấp trong lòng xã há»™i tÆ° bản. Hành trình tìm đường cứu nÆ°á»›c của Chủ tịch Hồ Chí Minh là má»™t lá»±a chọn Ä‘úng đắn, có tính thá»±c tế cao nhằm tìm hiểu, khám phá cả về chính trị, kinh tế và văn hóa của các nền văn minh khác nhau”.

Quầy bar khách sạn Dratyon Court gợi nhá»› hình ảnh người phục vụ xÆ°a.

Trong quãng thời gian tại London, Người Ä‘ã làm nhiều công việc nặng nhọc nhÆ° cào tuyết tại quảng trường Soho, Ä‘iều khiển hệ thống nÆ°á»›c nóng rồi phụ bếp trong khách sạn nhỏ Drayton Court, rá»­a bát Ä‘Ä©a trong khách sạn Carlton danh tiếng. 

Nhà sá»­ học John Callow cho rằng, chính trị thường bắt nguồn từ kinh nghiệm trong cuá»™c sống. Người làm việc không phải là để kiếm tiền hay mÆ°u cầu má»™t cuá»™c sống thoải mái hÆ¡n, mà để hiểu biết sâu sắc hÆ¡n bản chất những mắt xích trói buá»™c nhân dân mình và nhân dân các nÆ°á»›c thuá»™c địa khác vá»›i các ông chủ đế quốc. Các công việc nặng nhọc này, giúp Người nhận ra rằng, tầng lá»›p lao Ä‘á»™ng châu Âu ngay trong lòng đế quốc cÅ©ng bị bóc lá»™t và nô dịch giống các dân tá»™c khác. 

Gần khách sạn Carlton là công viên Hype Park nổi tiếng. Đây là má»™t địa Ä‘iểm quen thuá»™c để nhiều nhân vật nổi tiếng có tÆ° tưởng tiến bá»™ đến diá»…n thuyết, là nÆ¡i diá»…n ra nhiều phong trào đấu tranh cho bất công xã há»™i. Từ Ä‘ây, Người Ä‘ã nhìn rõ hÆ¡n về bản chất của giai cấp tÆ° sản, đế quốc thá»±c dân; lắng nghe học hỏi các tÆ° tưởng tiến bá»™, biết đến phong trào công nhân quốc tế và từ Ä‘ó hình thành ý tưởng của riêng mình. Người cÅ©ng bắt đầu tham vào phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân Anh.

Tấm biển xanh gắn tên chủ tịch Hồ Chí Minh tại tòa nhà New Zealand House.

Chính tại London, Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu tiên tiếp cận và đọc các tác phẩm của Marx-Engels. Các tác phẩm này được in rất rẻ tại Nhà in Thế ká»· Hai mÆ°Æ¡i, cÆ¡ quan in ấn của đảng Dân chủ Xã há»™i Anh. Nhà in này Ä‘óng tại khu Clerkenwell Green trong thành phố, mà ngày nay tòa nhà này là trụ sở của Bảo tàng ThÆ° viện Marx. Theo ông Callow, những cuốn sách này cá»±c kỳ thú vị đối vá»›i Người. Người Ä‘ã gá»­i má»™t tấm bÆ°u thiếp cho nhà yêu nÆ°á»›c Phan Chu Trinh, khi Ä‘ó Ä‘ang ở Paris, viết rằng mặc dù ở xa gia Ä‘ình và quê hÆ°Æ¡ng, nhÆ°ng Người không Ä‘Æ¡n Ä‘á»™c trong cuá»™c đấu tranh chống chủ nghÄ©a thá»±c dân và chế Ä‘á»™ tÆ° bản.

Nhà sá»­ học John Callow nhận định: “Trong quá trình bôn ba, Người Ä‘ã học được nhiều bài học quý báu nhằm thay đổi cuá»™c sống cho người dân Việt Nam tốt đẹp hÆ¡n. NhÆ°ng chính tại Anh, Người Ä‘ã tìm thấy mầm Æ°Æ¡m cho con đường giải phóng dân tá»™c”...

Cùng ghé thăm Khách sạn Drayton Court, má»™t trong những nÆ¡i Bác Ä‘ã làm việc phục vụ bếp trong thời gian đầu đến Anh, ông Callow cho biết, theo tÆ° liệu ghi lại Người từng ở trên căn gác xép nhỏ nhất dành cho nhân viên khi làm việc tại khách sạn này. Ông cho biết thêm, má»™t trong những lý do Người chọn khách sạn này là bởi vị trí gần ga xe lá»­a và tuyến tàu Ä‘iện ngầm đầu tiên của London. Đây là địa Ä‘iểm mà các chính trị gia, thÆ°Æ¡ng nhân thường hay bàn bạc công việc cÅ©ng nhÆ° trò chuyện khi chờ đợi các chuyến tàu, và cÅ©ng qua các câu chuyện hữu ích nghe được, Người Ä‘ã hiểu rõ hÆ¡n về cÆ¡ chế vận hành kinh tế, về chủ nghÄ©a tÆ° bản.

Khách sạn Drayton Court tọa lạc trên con phố The Avenue yên tÄ©nh ở phía tây London.

Các câu chuyện thú vị về Bác có lẽ không có Ä‘iểm dừng, song cÅ©ng đến lúc chúng tôi phải chia tay để ông Callow ra về và hẹn gặp lại ông trong những lá»… ká»· niệm của Việt Nam tại Anh. Chúng tôi thầm cảm Æ¡n nhà sá»­ học John Callow về những câu chuyện, tÆ° liệu quý giá mà ông Ä‘ã chia sẻ. Nhờ những người nhÆ° ông mà các câu chuyện về Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn luôn được trân trọng lÆ°u giữ và truyền lá»­a nhiệt huyết cho các thế hệ sau này.