Ngay sau Ä‘ó, Bá»™ Công an thông tin, gần Ä‘ây, má»™t số tài khoản mạng xã há»™i lan truyền thông tin về cá nhân đứng đầu doanh nghiệp có ảnh hưởng nhất định đối vá»›i thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu doanh nghiệp bị áp dụng má»™t số biện pháp ngăn chặn theo quy định của pháp luật. Về vấn đề này, Trung tÆ°á»›ng Tô Ân Xô, Chánh Văn phòng Bá»™ Công an, Người phát ngôn Bá»™ Công an khẳng định, những thông tin do má»™t số tài khoản mạng xã há»™i nêu trên là tin đồn thất thiệt, không chính xác.

BÆ°á»›c đầu, cÆ¡ quan chức năng xác định 10 người tung tin thất thiệt liên quan đến chủ tịch Vingroup Phạm Nhật Vượng bị cấm xuất cảnh. Bá»™ Công an sau Ä‘ó Ä‘ã xác minh, làm rõ và chuyển hồ sÆ¡ sang Sở Thông tin Truyền thông Hà Ná»™i xá»­ lý theo quy định pháp luật Tô Vỹ Hoàn (38 tuổi, trú phường Cầu Diá»…n, quận Nam Từ Liêm, Hà Ná»™i) vá»›i số tiền 7,5 triệu đồng.

TrÆ°á»›c Ä‘ó, trên mạng xã há»™i cÅ©ng xuất hiện khá nhiều tin đồn liên quan đến lãnh đạo má»™t số lãnh đạo doanh nghiệp cÅ©ng dính tin đồn fake news liên quan đến việc bị cấm xuất cảnh hoặc sắp “nhập kho”.

Lãnh đạo Sở Thông tin Truyền thông (TTTT) Hà Ná»™i cÅ©ng khuyến cáo, thời gian gần Ä‘ây, trên mạng Internet xuất hiện nhiều thông tin không được kiểm chứng, sai sá»± thật, cho rằng có cá nhân đứng đầu doanh nghiệp có ảnh hưởng nhất định đối vá»›i thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu doanh nghiệp bị áp dụng má»™t số biện pháp ngăn chặn theo quy định của pháp luật. Sở Thông tin và Truyền thông Hà Ná»™i lÆ°u ý người dân không đăng tải, chia sẻ những thông tin chÆ°a được kiểm chứng trên môi trường mạng Internet.

Nhìn về quá xuất hiện tin giả tại Việt Nam gắn liền vá»›i việc phát triển của internet và mạng xã há»™i lá»›n. Theo thống kê, hiện Việt Nam có trên 70 triệu người dùng internet và cÅ©ng ngần Ä‘ó người sá»­ dụng mạng xã há»™i.

Theo các chuyên gia truyền thông, tin giả là vấn nạn ngày càng nổi cá»™m trong đời sống và lan truyền rá»™ng khi xuất hiện các đợt dịch bệnh. Gần Ä‘ây là dịch tả lợn châu Phi năm 2019 khi má»›i xuất hiện tại Việt Nam Ä‘ã có rất nhiều tin đồn được người dùng mạng xã há»™i phát tán. Nhiều người Ä‘ã bị cÆ¡ quan chức năng tiến hành xá»­ phạt.

CÆ¡ quan chức năng làm việc, xá»­ phạt trường hợp tung tin giả về dịch COVID-19 lên mạng xã há»™i. Ảnh: TTXVN.

Đến năm 2020 khi dịch COVID-19 tác Ä‘á»™ng đến Việt Nam, tin giả ngày càng bùng phát mạnh. Thông tin giả không chỉ về tình hình xuất hiện của dịch mà còn liên quan đến lá»±c lượng tham gia phòng chống dịch, vaccine phòng dịch…

Không chỉ người dân bình thường mà đến cả những nghệ sÄ© nổi tiếng, những người có trình Ä‘á»™ cÅ©ng dá»… dính tin giả. PGS.TS Trần Thành Nam, Chủ nhiệm Khoa Các khoa học Giáo dục (ĐHGD- ĐHQG Hà Ná»™i) cho biết, xét về khía cạnh tâm lý, khi thông tin đến dồn dập, nhiều người không kịp kiểm chứng thông tin và chia sẻ làm lan truyền thông tin trên không gian mạng. Tình trạng này gọi là hiệu ứng tâm lý Ä‘ám Ä‘ông và gây tác Ä‘á»™ng xấu đến xã há»™i.

Không thể “mãi thả gà ra Ä‘uổi”

Ở góc Ä‘á»™ chuyên gia, chia sẻ tại má»™t há»™i thảo má»›i Ä‘ây, ông Nguyá»…n Ảnh Nhượng Tống cho biết: TrÆ°á»›c Ä‘ây, thông tin giả Ä‘ã tồn tại nhÆ°ng theo phÆ°Æ¡ng thức truyền thống thì thông tin Ä‘ó chỉ trong nhóm nhỏ nhÆ°ng nay nhờ công nghệ, mạng xã há»™i mà tin giả lan truyền nhanh và mạnh hÆ¡n. Về xá»­ lý tin giả, sá»± vào cuá»™c của cÆ¡ quan báo chí chính thống và cÆ¡ quan chức năng có vai trò quan trọng. Đơn cá»­ nhÆ° đợt dịch COVID-19 tại thành phố Hồ Chí Minh, Ä‘Æ¡n vị truyền thông của thành phố tổ chức chÆ°Æ¡ng trinh “Dân hỏi – Chính quyền trả lời”, trong Ä‘ó có phát trên cả mạng xã há»™i lên tá»›i trên 200.000 người xem và Ä‘em lại hiệu ứng tuyên truyền rất tốt. Cùng vá»›i Ä‘ó là sá»± vào cuá»™c của các báo chí chính thống sẽ lấn át tin giả.

Để phòng chống tin giả, Bá»™ Thông tin và Truyền thông Ä‘ã ra mắt Cổng thông tin tiếp nhận phản ánh và công bố tin giả tại địa chỉ tingia.gov.vn vào đầu năm 2021. Trung tâm Xá»­ lý tin giả Việt Nam đề nghị cá»™ng đồng cần cẩn trọng khi tiếp nhận, chia sẻ thông tin từ các nguồn tin không chính thức, làm nhiá»…u loạn thông tin, gây hoang mang dÆ° luận, ảnh hưởng đến công tác truy vết, phòng chống dịch bệnh. Trung tâm sẽ chuyển cÆ¡ quan chức năng để Ä‘iều tra, xá»­ lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Cảnh báo tin giả trên Cổng thông tin tiếp nhận phản ánh và công bố tin giả tại địa chỉ tingia.gov.vn. 

Tin giả được xác định có hai dạng thức. Loại thứ nhất là là những thông tin hoàn toàn không chính xác được cố tình đăng tải, lan truyền vì má»™t mục Ä‘ích nào Ä‘ó; loại thứ hai là những thông tin có thể có má»™t phần sá»± thật nhÆ°ng không hoàn toàn chính xác do người viết không kiểm chứng toàn bá»™ sá»± thật trÆ°á»›c khi đăng tải, chia sẻ hoặc có thể họ phóng đại má»™t phần của câu chuyện Ä‘ó.

Từ khi thành lập, Trung tâm xá»­ lý tin giả Việt Nam Ä‘ã cảnh báo hàng trăm tin giả mạo, nhiều đối tượng phát tán tin giả giả mạo cả các cÆ¡ quan chức năng nhÆ° Bá»™ Công an, Ban Tuyên giáo, Tập Ä‘oàn Ä‘iện lá»±c, các ngân hàng… Quy trình công bố tin giả là tin giả sẽ được Trung tâm Ä‘óng dấu tin giả, đăng ná»™i dung công khai trên trang. Tin sai sá»± thật, sai má»™t phần thì Ä‘óng dấu tin sai sá»± thật. Tin xác thá»±c là tin Ä‘úng sá»± thật, Ä‘ã được thẩm định, được cÆ¡ quan chức năng kết luận thì Ä‘óng dấu xác thá»±c.

Cổng thông tin tiếp nhận trá»±c tuyến các phản ánh về tin giả của cÆ¡ quan, tổ chức, cá nhân, đồng thời là Cổng thông tin chính thức công bố tin giả bằng hình thức dán nhãn tin giả, tin sai sá»± thật, công bố tin xác thá»±c.

Về vấn đề tin giả, ông Lê Quốc Minh, Chủ tịch Há»™i Nhà báo Việt Nam, Tổng biên tập báo Nhân Dân dá»± báo, vá»›i sá»± phát triển của công nghệ, tin giả sẽ ngày càng nhiều hÆ¡n, lá»›n hÆ¡n, tin giả Ä‘ang do con người tạo ra và có thể hàng trăm ngàn lần so vá»›i hiện nay nhờ AI, deepfake. Người dùng vấp phải tin giả nhiều hÆ¡n, trong Ä‘ó có cả các cÆ¡ quan báo chí. Tin giả chứng khoán, tài chính còn nguy hiểm hÆ¡n rất nhiều.

Ông Lê Quốc Minh cho rằng, các cÆ¡ quan chính thống cần chuẩn chỉnh hÆ¡n rất nhiều. "Khi đọc má»™t thông tin trên mạng người dùng có thể tìm về các cÆ¡ quan chính thống để xác thá»±c. Báo chí không thể chạy Ä‘ua vá»›i mạng xã há»™i và cần thông tin minh bạch chính thống từ cÆ¡ quan chức năng sẽ bác bỏ kịp thời tin giả. Về phía người dùng, má»—i người nên bình tÄ©nh lại má»™t chút, đừng vá»™i tin ngay thông tin đọc trên mạng xã há»™i hoặc trên các trang thông tin không chính thống", ông Lê Quốc Minh chia sẻ.

Còn ông Nguyá»…n Thanh Lâm, Cục trưởng Cục Báo chí, Bá»™ Thông tin và Truyền thông khẳng định, tất cả mọi người đều phải có trách nhiệm, bản thân người đọc tin cÅ©ng phải có trách nhiệm. Nếu ví tin giả nhÆ° virus COVID-19 thì cần có phiển pháp phòng dịch nhÆ° 5K về phòng chống.

Việc phòng chống tin giả, nhất là từ thế hệ trẻ thì khởi đầu từ giáo dục trong nhà trường để trang bị kỹ năng cho trẻ em. Đây là giải pháp cÆ¡ bản phòng tránh.

Vá»›i các cÆ¡ quan quản lý và nền tảng truyền thông, ông Nguyá»…n Thanh Lâm cho rằng không thể mãi “thả gà ra Ä‘uổi” và chạy theo để xá»­ lý hậu quả, sẽ phải có những biện pháp Ä‘ón bắt trÆ°á»›c. Ví dụ cÆ¡ quan quản lý sẽ làm việc nhiều hÆ¡n vá»›i các nền tảng mạng xã há»™i: TikTok, Facebook, YouTube… Các nền tảng mạng xã há»™i xuyên biên giá»›i sẽ phải làm tốt hÆ¡n hiện nay trong việc ngăn chặn tin giả. Đã có những lúc những nền tảng này và thâm chị đến bây giờ vẫn Ä‘ang hưởng lợi từ việc để cho tin giả phát tán.

“Ở má»™t chừng má»±c nào Ä‘ó các nhà mạng xã há»™i phải làm tốt hÆ¡n việc này phải chấm dứt việc hưởng lợi từ việc phát tán tin giả, nếu không làm thì phải có chế tài”, ông Nguyá»…n Thanh Lâm cho biết. Tiếp Ä‘ó là các cÆ¡ quan báo chí phải mang thông tin chính thống vào không gian mạng. Sá»± vào cuá»™c của các cÆ¡ quan báo chí chính thống có vài trò quan trọng, không thể để mạng xã há»™i trở thành nÆ¡i Ä‘á»™c diá»…n của những nguồn thông tin không chính thông.

Ở góc Ä‘á»™ chuyên gia, PGS.TS Trần Thành Nam cho biết: Về chính sách pháp luật của Việt Nam khá đầy đủ. Chúng ta Ä‘ã có Luật An ninh mạng, tạo ra má»™t hành lang pháp lý ở kiến trúc thượng tầng, Ä‘iều chỉnh hành vi ứng xá»­ nói chung trên mạng xã há»™i ở khía cạnh Luật pháp. Má»›i Ä‘ây, Bá»™ TTTT cÅ©ng Ä‘ã ban hành  bá»™ Quy tắc ứng xá»­ trên mạng xã há»™i giống nhÆ° má»™t thể chế cÆ¡ sở hạ tầng từ dÆ°á»›i lên, Ä‘iều chỉnh hành vi ứng xá»­ của cá»™ng đồng ở khía cạnh văn hóa, đạo đức, dùng áp lá»±c nhóm để Ä‘iều tiết hành vi. Để bá»™ quy tắc này được phổ cập rá»™ng rãi, các bá»™, ngành cần có kế hoạch triển khai các nghiên cứu Ä‘ánh giá xem mức Ä‘á»™ tiếp nhận về nhận thức, mức Ä‘á»™ chuyển hóa thái Ä‘á»™ và hành vi cÅ©ng nhÆ° kỹ năng số của cá»™ng đồng sau khi ban hành Bá»™ Quy tắc ứng xá»­ sẽ có những cải tiến ra sao. Có nhÆ° vậy má»›i hạn chế được sá»± lan truyền tin giả, xây dá»±ng ứng xá»­ văn minh khi dùng mạng xã há»™i.