Nhà báo Phan Quang

Thời cuá»™c xoay vần, Báo chí Cách mạng Việt Nam có nhiều thay đổi ngoạn mục, nhÆ°ng theo quan Ä‘iểm của nhà báo Phan Quang, văn hóa báo chí là má»™t giá trị bất biến, khắc họa nhân cách nhà báo chân chính và kiến tạo bản sắc của cÆ¡ quan báo chí trong bất kỳ thời đại nào. Phóng viên Báo Nhà báo & Công luận có cuá»™c Ä‘àm thoại từ xa về chủ đề này, và được nhà báo lão thành Phan Quang chia sẻ đầy tâm huyết. Ông khẳng định:

TrÆ°á»›c khi bàn về câu chuyện xây dá»±ng cÆ¡ quan báo chí văn hóa và người làm báo văn hóa tôi muốn nhấn mạnh, dÆ°á»›i sá»± lãnh đạo của Đảng, Báo chí Cách mạng Việt Nam không ngừng phát huy sức mạnh trong khuôn khổ Hiến pháp Việt Nam, các Công Æ°á»›c quốc tế nÆ°á»›c ta tham gia và những giá trị phổ cập được loài người thừa nhận.

Đi Ä‘ôi vá»›i phát triển, có má»™t thá»±c tế hiển nhiên nữa là má»™t bá»™ phận người làm báo chúng ta hiện nay chÆ°a thật ý thức đầy đủ trách nhiệm của mình trong thông tin. Khi nhà báo được nhân dân tin cậy, trao cho vÅ© khí lợi hại là các phÆ°Æ¡ng tiện thông tin đại chúng, tức là báo chí được nhân dân ủy thác nắm má»™t quyền năng hùng hậu. Việc sá»­ dụng tốt sá»± ủy thác ấy trong bất kỳ trường hợp nào, đều phải cẩn trọng, tuyệt đối không khinh suất, không bị chi phối bởi Ä‘á»™ng cÆ¡ thấp hèn và lợi ích cá nhân.

Chúng ta có thể vui mừng khẳng định: Cho đến nay, báo chí nÆ°á»›c ta chÆ°a từng vì thiếu trách nhiệm hoặc lợi dụng quyền năng mà gây nên bê bối lá»›n, làm thiệt hại đến lợi ích đất nÆ°á»›c. Dù vậy, biểu hiện lạm dụng quyền năng và những hành vi thiếu trách nhiệm của người làm báo không phải không diá»…n ra ở nÆ¡i này nÆ¡i khác và ngày càng bá»™c lá»™, khiến nhân dân bất bình. Những sai lầm ấy làm giảm sút uy tín báo chí, xói mòn lòng tin của nhân dân. Thời gian gần Ä‘ây, xã há»™i nói nhiều đến đạo đức nghề nghiệp báo chí. Đạo đức luôn biểu hiện qua hành vi cụ thể, có thể kiểm tra, giám sát, chứ không chỉ ở ngôn từ.

Tôi rất mừng là Ban Tuyên giáo Trung Æ°Æ¡ng, Bá»™ Thông tin và Truyền thông, Há»™i Nhà báo Việt Nam và Báo Nhân Dân Ä‘ã phối hợp tổ chức, phát Ä‘á»™ng phong trào thi Ä‘ua “Xây dá»±ng môi trường văn hoá trong các cÆ¡ quan báo chí”.

Há»™i Nhà báo Việt Nam Ä‘ã xây dá»±ng 12 tiêu chí vá»›i 6 Ä‘iểm dành cho cÆ¡ quan báo chí và 6 Ä‘iểm dành cho người làm báo. Công việc này là cần thiết. DÄ© nhiên, không phải bây giờ câu chuyện về văn hóa báo chí, xây dá»±ng môi trường văn hóa má»›i được chúng ta coi trọng nhÆ°ng trong dòng chảy của báo chí, cần thường xuyên vun đắp, cập nhật và phát huy.

Đặc biệt trong bối cảnh nÆ°á»›c ta, đạo đức báo chí, văn hóa báo chí về thá»±c chất Ä‘òi hỏi mọi hành vi và tác nghiệp của nhà báo phải tuân thủ mấy Ä‘iều tâm niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng dạy bảo: Báo chí của ai? Làm báo cho ai? Viết báo nhằm mục Ä‘ích gì?...

Tôi có lần nhấn mạnh báo chí là má»™t bá»™ phận cấu thành của văn hóa đồng thời là phÆ°Æ¡ng tiện thá»±c thi, quảng bá văn hóa. Vá»›i sứ mệnh cao cả Ä‘ó, báo chí hiển hiện trên mọi lÄ©nh vá»±c, có cống hiến lá»›n vào sá»± nghiệp chung của dân tá»™c, bao gồm sá»± xây dá»±ng, phát huy nền văn hóa tiên tiến, đậm Ä‘à bản sắc.

Điều Ä‘áng quan tâm là, trong khi các loại hình văn hóa đều thông qua cách tác nghiệp riêng của ngành mình để “làm văn hóa”, tá»± lÆ°u tá»± diá»…n, thì duy nhất có báo chí vừa làm sứ mệnh được giao trên tÆ° cách bá»™ phận cấu thành văn hóa, vừa chung tay chung sức cùng các loại hình văn hóa khác thá»±c hành tốt sứ mệnh của họ, từ Ä‘ó góp phần quảng bá, Ä‘Æ°a chúng lan tỏa nhanh, rá»™ng trong nhân dân.

Xin lấy má»™t thí dụ: Những kiệt tác về sân khấu, nghệ thuật tạo hình, thậm chí Ä‘iện ảnh, nếu không có báo chí truyền thông góp sức thì làm sao nhanh chóng lan tỏa rá»™ng khắp nhÆ° ngày nay?

Các tiêu chí về xây dá»±ng “CÆ¡ quan báo chí văn hóa” mà Há»™i Nhà báo Việt Nam vừa Ä‘Æ°a ra Ä‘ã phản ánh Ä‘úng và bám sát thá»±c tế ấy. Há»™i chúng ta nhấn mạnh việc nhận thức đầy đủ sứ mệnh, vai trò của báo chí trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tá»™c; ná»— lá»±c góp phần xây dá»±ng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

Xây dá»±ng và tổ chức thá»±c hiện ná»™i quy, quy định gắn vá»›i các chuẩn má»±c về đạo đức, văn hóa; tạo môi trường sinh hoạt lành mạnh, thân thiện, hợp tác trong cÆ¡ quan. Đề cao yếu tố văn hóa trong hoạt Ä‘á»™ng nghiệp vụ và trong tác phẩm báo chí; nêu cao tính nhân văn, tinh thần Ä‘oàn kết, tÆ°Æ¡ng thân tÆ°Æ¡ng ái, hÆ°á»›ng đến các giá trị “chân, thiện, mỹ”, lan tỏa những Ä‘iều tốt đẹp, đấu tranh, phản bác các quan Ä‘iểm sai trái, tiêu cá»±c, bồi đắp nền tảng tinh thần xã há»™i. Tích cá»±c đổi má»›i, sáng tạo, thúc đẩy chuyển đổi số; coi trọng việc bồi dưỡng, nâng cao bản lÄ©nh chính trị, trình Ä‘á»™ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo…

Về văn hóa của người làm báo vá»›i 6 tiêu chí được tổng kết ngắn gọn, súc tích, trong Ä‘ó nhấn mạnh: Cần có tÆ° tưởng chính trị vững vàng, đạo đức, lối sống trong sáng; chấp hành nghiêm túc chủ trÆ°Æ¡ng, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nÆ°á»›c; thá»±c hiện Ä‘úng tôn chỉ, mục Ä‘ích, ná»™i quy, quy chế, quy định của cÆ¡ quan, Quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam và Quy tắc sá»­ dụng mạng xã há»™i của người làm báo Việt Nam. Tận tụy, trách nhiệm vá»›i công việc; hành nghề trung thá»±c, công tâm, không vụ lợi, không sách nhiá»…u, cá»­a quyền, giữ gìn phẩm giá, tÆ° cách của người làm báo. Giữ gìn sá»± trong sáng của tiếng Việt. Nêu cao tính nhân văn trong tác phẩm báo chí cÅ©ng nhÆ° trên mạng xã há»™i và các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông khác.

Đưa ra các tiêu chí về “người làm báo văn hóa” chính là thá»±c hiện lời dạy của Bác Hồ kính yêu: “Nói đến báo chí trÆ°á»›c hết phải nói đến người làm báo chí”. Báo chí là văn hóa thì Ä‘Æ°Æ¡ng nhiên Ä‘òi hỏi người làm báo phải có văn hóa, nhà báo coi tác nghiệp của mình là hoạt Ä‘á»™ng văn hóa hiểu theo nghÄ©a rá»™ng. Chắc chẳng mấy ai dám vá»— ngá»±c huênh hoang ta là “nhà văn hóa”, tuy nhiên về thá»±c chất, có văn hóa là yêu cầu quán xuyến cuá»™c đời nghề nghiệp của bất kỳ ai Ä‘ã dấn thân vào nghề báo, văn chÆ°Æ¡ng hay nghệ thuật.

Nói “nhà báo - nhà văn hóa” là nói đến tố chất văn hóa nÆ¡i người làm báo. Tố chất văn hóa hiểu theo nghÄ©a nhân văn, không Ä‘Æ¡n thuần biểu hiện bằng tri thức, học vị, cống hiến, tài năng… cho dù đấy là những phẩm cách không thể thiếu để nhà báo nổi bật.

Trong công việc, tố chất văn hóa người làm báo thể hiện trÆ°á»›c hết ở đạo đức nghề nghiệp. Nhà báo có văn hóa tôn trọng luật pháp, tuân thủ các quy Æ°á»›c của cá»™ng đồng. Trong má»™t bài trả lời phỏng vấn Ä‘ã lâu, tôi có dịp chia sẻ rằng, phẩm chất quan trọng nhất đối vá»›i người làm báo là nhân cách con người. Đấy chính là đạo đức, phẩm giá, lÆ°Æ¡ng tâm.

Điều này cần thiết vá»›i tất cả các nghề, nhÆ°ng nó cá»±c kỳ quan trọng vá»›i nghề cầm bút, nhÆ° đại thi hào Nguyá»…n Du từng viết: “Chữ tâm kia má»›i bằng ba chữ tài”.

Tôi Æ°á»›c mong nhà báo trẻ chúng ta luôn vÆ°Æ¡n lên, bắt kịp nhịp tiến của thời đại phát triển và há»™i nhập mà không má»™t phút lãng quên bản sắc dân tá»™c mình. Đấy không chỉ là Æ°á»›c mong mà thá»±c sá»± là mục tiêu hàng đầu đối vá»›i báo chí, truyền thông. Xa hÆ¡n, đối vá»›i tất cả những người làm báo chân chính, Ä‘ó chính là lý tưởng của cuá»™c đời.

Báo chí không phải là má»™t ngành hoạt Ä‘á»™ng giống y nhÆ° tất cả mọi ngành, mà nó còn mang tính đặc thù. Báo chí là sản phẩm văn hóa, tinh thần cho dù vẫn chịu sá»± Ä‘iều tiết trá»±c tiếp của các quy luật kinh tế thị trường, chính vì vậy tờ báo được xã há»™i coi là “sản phẩm hàng hóa đặc biệt”.

Đặc Ä‘iểm nổi bật của nghề báo mọi thời đại, dÆ°á»›i mọi chế Ä‘á»™ là người làm báo chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình không chỉ đối vá»›i cấp trên (ta gọi cÆ¡ quan chủ quản) mà trÆ°á»›c toàn xã há»™i. Má»™t tác phẩm báo chí, dù làm ra dÆ°á»›i dạng nào, quảng bá qua hình thức nào, đều là sản phẩm xã há»™i. Phải chăng vì vậy Luật Báo chí má»™t số nÆ°á»›c có thêm Ä‘iều khoản họ gọi là “Ä‘iều khoản lÆ°Æ¡ng tâm”.

Văn hóa báo chí biểu hiện cuối cùng ở hiệu quả xã há»™i của từng tác phẩm, ở cống hiến của từng người làm báo xuyên qua suốt cuá»™c đời tác nghiệp của họ, ở dấu ấn dài lâu của từng cÆ¡ quan báo chí, truyền thông vào tiến trình phát triển chung toàn xã há»™i.

Mối quan hệ văn hóa - báo chí thường tiềm ẩn, song đấy lại là cái âm thầm khắc họa nhân cách nhà báo chân chính, phân biệt họ vá»›i những kẻ lợi dụng báo chí vì mục Ä‘ích tầm thường. Đó là nhân tố kiến tạo bản sắc của cÆ¡ quan báo chí, truyền thông, phân biệt các ấn phẩm tốt vá»›i những thứ từ xÆ°a Ä‘ã bị coi là “báo lá cải”. Đó là má»™t trong số những Ä‘iều kiện quan trọng nhất hun Ä‘úc, kết tinh nên thá»±c chất của má»™t nền báo chí quốc gia.

Việc các cÆ¡ quan báo chí chúng ta hôm nay chung tay thá»±c hiện 12 tiêu chí thi Ä‘ua “Xây dá»±ng cÆ¡ quan báo chí văn hóa và người làm báo văn hóa” dù không mang ý nghÄ©a là thiết chế ràng buá»™c vẫn là sợi dây gắn kết của trách nhiệm, lÆ°Æ¡ng tâm và lòng tá»± trọng nghề nghiệp. Tôi tin từng cÆ¡ quan báo chí, từng người làm báo chân chính giữ được lòng son bút sắc, ấy là chúng ta chung tay góp sức giữ gìn giá trị cốt lõi của nghề báo hôm nay và mai sau.

Theo Hà Vân (Ghi)/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/nha-bao-phan-quang-van-hoa-gan-ket-trach-nhiem-dao-duc-xa-hoi-cua-bao-chi-voi-luong-tam-tay-nghe-nguoi-lam-bao-post211109.html