Kiến thức sách vở về nghề nghiệp cùng các phÆ°Æ¡ng tiện hành nghề tốt nhất suy cho cùng cÅ©ng chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện, cái cần thiết và mãi mãi tạo hồn cho má»™t tác phẩm báo chí là ở tấm lòng.

Hãy hỏi trái tim thêm má»™t lần nữa trÆ°á»›c khi bấm "enter"

Những ngày vừa qua, không chỉ người dân Thái Lan mà người dân cả thế giá»›i không khỏi bàng hoàng và Ä‘au xót trÆ°á»›c vụ thảm sát kinh hoàng xảy ra tại ra tại má»™t nhà trẻ ở thị trấn nhỏ Uthai Sawan tỉnh Nong Bua Lamphu, Đông Bắc Thái Lan làm ít nhất 38 người thiệt mạng, trong Ä‘ó có 24 trẻ em. Phụ huynh của 24 em nhỏ không thể ngờ rằng, khoảnh khắc họ tạm biệt con vào lá»›p cÅ©ng là khoảnh khắc cuối cùng họ được nhìn thấy con…

Sau Ä‘ó, CNN Ä‘ã đăng tải má»™t bản tin có các cảnh quay hiện trường đẫm máu trong thảm kịch này. Nhóm phóng viên CNN được cho là Ä‘ã phát tán các hình ảnh từ bên trong hiện trường vụ án – nÆ¡i Ä‘ã được cảnh sát phong tỏa, khiến dÆ° luận phẫn ná»™. Má»™t bức ảnh do phóng viên Thái Lan chụp lại cho thấy nhóm này bÆ°á»›c qua hàng rào phong tỏa. Truyền thông Thái Lan cÅ©ng cáo buá»™c Ä‘iều Ä‘ó Ä‘ã vi phạm đạo đức báo chí.

Ông Danaichok Boonsom, người đứng đầu chính quyền Uthai Sawan, Ä‘ã  cáo buá»™c CNN Ä‘Æ°a bản tin gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến người dân địa phÆ°Æ¡ng, đặc biệt là người thân của các nạn nhân. Đó là má»™t sá»± “vô cảm” khi làm tăng lên ná»—i Ä‘au khổ cho người nhà nạn nhân.

Tại Việt Nam, có nhiều câu chuyện trong thá»±c tế mà những người làm báo thá»±c sá»± không nên viết lên mặt báo. Họ tên, gia cảnh và toàn bá»™ sÆ¡ yếu lý lịch của má»™t cậu bé tá»± tá»­ vì áp lá»±c gia Ä‘ình, má»™t người vợ Ä‘au khổ vì chồng phạm tá»™i, má»™t cô gái vị thành niên hành nghề mại dâm do nhà nghèo túng... Đó là tin tức. Đó có thể là KPI, là view, là quảng cáo, là Ä‘iểm thưởng cuối tháng. NhÆ°ng vá»›i tÆ° cách má»™t người con, người cha, người mẹ thì chúng ta cần cân nhắc khi đăng những thông tin Ä‘ó. Nhiều tòa soạn Ä‘ã có những quy định về những thông tin không được Ä‘Æ°a lên báo, nhÆ°ng quy định nào cÅ©ng vậy không thể bao quát hết những vấn đề nảy sinh trong cuá»™c sống.

Đó là câu chuyện tác nghiệp trên mặt báo. Còn những câu chuyện “tác nghiệp” trên mạng xã há»™i cÅ©ng có nhiều Ä‘iều cần bàn. Người dân miền Trung ở nÆ°á»›c ta năm nào cÅ©ng phải oằn mình chống bão. Sau má»™t Ä‘êm tỉnh dậy, người nông dân tay trắng, sau má»—i trận mÆ°a, trận gió kinh hoàng là những chiếc khăn tang dải trắng má»™t vùng.

Những ngày cuối tháng 9, đầu tháng 10 vừa qua, cÆ¡n bão số 4 (bão Noru) cường Ä‘á»™ mạnh được cho là cÆ¡n bão lịch sá»­ và các hiện tượng thời tiết tiêu cá»±c Ä‘ã gây ảnh hưởng nặng nề về người và của tại nhiều địa phÆ°Æ¡ng ở khu vá»±c miền Trung. HÆ¡n 1 vạn cán bá»™, chiến sÄ© các Ä‘Æ¡n vị lá»±c lượng vÅ© trang Quân khu 4, Quân khu 5, Bá»™ Ä‘á»™i Biên phòng, Hải quân, dân phòng tham gia chống bão.

Trong quá trình bão số 4 đổ bá»™ vào đất liền, má»™t nữ MC của VTV gây tranh cãi vá»›i phát ngôn "Lâu lắm má»›i được Ä‘ón má»™t cÆ¡n bão ra hồn bão" khi chia sẻ hình ảnh cùng nhiều đồng nghiệp Ä‘ang làm việc, Ä‘Æ°a tin về tình hình bão Noru. Công chúng phẫn ná»™ cho rằng phát ngôn của cô là vô cảm trÆ°á»›c ná»—i Ä‘au của người dân miền Trung Ä‘ang căng mình chống bão, rÆ¡i vào cảnh màn trời chiếu đất vì lÅ© lụt, nhiều gia Ä‘ình Ä‘au khổ tá»™t cùng khi mất Ä‘i những người thân yêu bởi cÆ¡n bão này. 

Các nhà báo, hãy nhìn vào mắt bọn trẻ, hãy hỏi trái tim thêm má»™t lần nữa trÆ°á»›c khi bấm nút enter: Liệu những thông tin Ä‘ó có ích thá»±c sá»± cho công chúng ngoài những con số nhảy nhót mang tên "view", tên "like" kia?

Trong xã há»™i có câu “Ä‘ài nói láo, báo nói thêm”..., hẳn nhiêÌ€u nhà báo khi nghe câu này sẽ rất tức tối hoặc buồn phiền. NhÆ°ng nếu bình tĩnh và khách quan nhìn nhâÌ£n vêÌ€ bản thân và nghêÌ€ nghiêÌ£p của mình, lÆ¡Ì€i nhâÌ£n xét ấy trong những trường hợp Ä‘iển hình vừa nêu trên không phải không có cÆ¡ sở. MôÌ£t trong những lý do khiến nghêÌ€ báo mang tiếng "nói láo, nói thêm" ấy laÌ£i bắt Ä‘âÌ€u tÆ°Ì€ sÆ°Ì£ vô cảm.

NghêÌ€ báo, sở dĩ tÆ°Ì€ xÆ°a Ä‘ến nay luôn Ä‘Æ°Æ¡Ì£c tôn vinh, Ä‘Æ°Æ¡Ì£c xã hôÌ£i dành cho sÆ°Ì£ troÌ£ng voÌ£ng là bởi nhà báo có mặt ở hâÌ€u hết những nÆ¡i nóng bỏng nhất của cuôÌ£c sống. Ngày ngày hiện trên các trang báo và các phÆ°Æ¡ng tiêÌ£n nghe nhìn khác những bài viết, tấm hình, thước phim nóng hổi hÆ¡i thở cuôÌ£c sống tÆ°Ì€ biên cÆ°Æ¡ng, hải Ä‘ảo; tÆ°Ì€ vùng sâu, vùng xa đến nÆ¡i phố thị xa hoa. Đó là những tin tức cập nhật thiên tai, hay những nét đẹp lao Ä‘á»™ng trong cuá»™c sống thường ngày...

Tuy nhiên, có môÌ£t traÌ£ng thái vô cảm khác Ä‘ối với nghêÌ€ báo là thấy gì, nghe gì viết nấy mà không câÌ€n quan tâm Ä‘ến hiêÌ£u ứng xã hôÌ£i của thông tin mình Ä‘Æ°a ra có thể gây ra những hệ luỵ khó lường. Hay má»™t số người làm báo Ä‘Æ°a ra quan Ä‘iểm cá nhân tiêu cá»±c, những phát ngôn thiếu chuẩn má»±c trên môi trường mạng khiến cho dÆ° luận hoang mang, làm ảnh hưởng đến uy tín của người làm báo nói chung.

Hãy tác nghiệp trên mạng xã há»™i nhÆ° tác nghiệp báo chí

Theo thống kê của We are Social vào đầu năm 2022, Việt Nam gần 77 triệu người sá»­ dụng mạng xã há»™i (Ä‘úng hÆ¡n là gần 77 triệu tài khoản mạng xã há»™i). ChÆ°a có thống kê về số lượng nhà báo sá»­ dụng mạng xã há»™i nhÆ°ng có lẽ con số này xấp xỉ 100% nếu chúng ta tính cả các mạng xã há»™i Việt Nam nhÆ° Zalo. Nhà báo tham gia mạng xã há»™i thì là nhà báo hay là cá nhân tham gia mạng xã há»™i? Đây là câu hỏi thậm chí cuá»™c “đấu tranh” giữa vài bên trong giá»›i báo chí.

Tuy nhiên vấn đề này Ä‘ã được nhiều tờ báo nổi tiếng trên thế giá»›i quan tâm và họ Ä‘ã ban hành những bá»™ quy tắc về việc này. Ví dụ, các nhân viên (không chỉ người làm báo) ở The New York Times “không được bày tỏ quan Ä‘iểm chính trị, sá»± ủng há»™ đối vá»›i ứng cá»­ viên hay Ä‘Æ°a ra nhận xét xúc phạm hoặc làm bất cứ Ä‘iều gì khác làm giảm uy tín tờ báo”. Mặc dù má»—i người có thể nghÄ© rằng tài khoản mạng xã há»™i của mình là riêng tÆ° nhÆ°ng các bài viết thậm chí lượt “like” trên mạng xã há»™i đều công khai, mà Ä‘ã là công khai thì đều liên quan đến tờ báo. AFP thì quy định cụ thể hÆ¡n, ví nhÆ° các nhà báo muốn mở tài khoản mạng xã há»™i phải báo cáo và cần sá»± cho phép cấp trên và không được dùng bút danh. 

Theo nhà báo Trần Anh Tú, Phó Tổng biên tập Tạp chí Thông  tin và Truyền thông, những quy định chặt chẽ về việc tham gia mạng xã há»™i của nhà báo nhằm bảo vệ cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng nhÆ° bảo vệ chính nhà báo Ä‘ó. Ngược lại cần hiểu rằng, công chúng đọc, thậm chí tin vào thông tin trên mạng xã há»™i của nhà báo má»™t phần dá»±a vào Ä‘á»™ xác tín của cÆ¡ quan báo chí nÆ¡i người Ä‘ó làm việc. 

Đồng ý rằng, nhà báo cÅ©ng là công dân. Họ có quyền tá»± do phát ngôn trên trang cá nhân. Thế nhÆ°ng, họ cần hiểu rằng, vá»›i nhà báo, tÆ° cách công dân và tÆ° cách nhà báo không tách rời nhau, tức là trách nhiệm công dân và trách nhiệm nhà báo không tách rời nhau.

Họ không phải là má»™t cÆ° dân mạng bình thường mà còn phải gánh thêm trách nhiệm nghề nghiệp và cao hÆ¡n nữa là trách nhiệm xã há»™i. Nhà báo phải sá»­ dụng mạng xã há»™i để tiếp nhận, lá»±a chọn, kiểm chứng và “chính thống hóa” thông tin; ngăn chặn, giảm thiểu tác hại của thông tin sai lệch nảy sinh và định hÆ°á»›ng thông tin trên mạng xã há»™i, nhất là vá»›i những nhà báo có được nhiều sá»± theo dõi từ cá»™ng đồng mạng.

"Nhà báo phải xem rằng, mọi thông tin họ đăng tải không chỉ vá»›i tÆ° cách cá nhân mà còn mang trách nhiệm của người làm báo vá»›i vai trò cung cấp, định hÆ°á»›ng thông tin má»™t cách cẩn trọng khách quan, trung thá»±c, tôn trọng sá»± thật. Bởi lẽ, có những vấn đề, pháp luật không cấm nhÆ°ng đạo đức nghề báo thì không cho phép. Hãy tác nghiệp trên mạng xã há»™i nhÆ° tác nghiệp báo chí, hãy thể hiện sá»± chuyên nghiệp của má»™t nhà báo trên mạng xã há»™i", nhà báo Trần Anh Tú nhận định.

Trong thời đại kỹ thuật số, nhà báo Việt Nam cần tham gia mạng xã há»™i để thu thập thông tin, kiểm chứng thông tin, phát hành thông tin. Tuy nhiên, các nhà báo cần nhá»› là, má»—i phát ngôn, thậm chí má»—i lượt “like” trên mạng xã há»™i đều ảnh hưởng đến chính nhà báo cÅ©ng nhÆ° cÆ¡ quan báo chí. Và nếu, “sảy miệng” trên mạng xã há»™i thì không chỉ có nhà báo mà cả cÆ¡ quan báo chí cÅ©ng liên Ä‘á»›i trách nhiệm.

Cuối cùng, không thể có má»™t nhà báo ăn lÆ°Æ¡ng của cÆ¡ quan báo chí lại có những quan Ä‘iểm trái ngược vá»›i quan Ä‘iểm của tòa soạn.

Theo Phan Hoài Giang/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/nha-bao-va-chuyen-ung-xu-vo-cam-post217565.html