Vá»›i hÆ¡n 800 cÆ¡ quan báo chí và gần 76 triệu người dùng mạng xã há»™i ở Việt Nam hiện nay, báo chí, truyền thông có vai trò quan trọng trong việc thay đổi và nâng cao nhận thức về bình đẳng giá»›i. (Trong ảnh là Đồng chí Hà Thị Nga, Bí thÆ° Đảng Ä‘oàn, Chủ tịch Há»™i Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trả lời phỏng vấn. Ảnh vtv)

Tầm quan trọng của truyền thông trong thúc đẩy bình đẳng giá»›i

Có thể thấy, các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông đại chúng vá»›i tÆ° cách là má»™t thiết chế xã há»™i giữ vai trò quan trọng trong đời sống xã há»™i: cung cấp thông tin, giải trí và góp phần định hình các giá trị xã há»™i… Ở nÆ°á»›c ta, báo chí là các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông đại chúng thiết yếu của tổ chức Đảng, Nhà nÆ°á»›c, tổ chức chính trị - xã há»™i, nghề nghiệp và là diá»…n Ä‘àn của nhân dân. Trong môi trường số, báo chí có má»™t vị trí đặc biệt bởi Ä‘ây được xem nhÆ° thông tin nguồn Ä‘áng tin cậy đối vá»›i truyền thông, mạng xã há»™i.

Đặc biệt, báo chí có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quyền của phụ nữ và bình đẳng giá»›i. Các hoạt Ä‘á»™ng thông tin, giáo dục, truyền thông là những biện pháp hàng đầu nhằm thúc đẩy bình đẳng giá»›i, đồng thời nếu truyền thông không tốt thì sẽ tạo nên khuôn mẫu giá»›i và bất bình đẳng giá»›i trong xã há»™i. 

Báo cáo tổng kết 10 năm thá»±c hiện Luật Bình đẳng giá»›i cÅ©ng Ä‘ã khẳng định rằng, trong thời gian qua, các cÆ¡ quan thông tấn báo chí Ä‘ã quan tâm thúc đẩy thá»±c hiện bình đẳng giá»›i. Truyền thông về bình đẳng giá»›i trên các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông được đẩy mạnh trong thời gian qua. Hình ảnh người phụ nữ tá»± tin vÆ°Æ¡n lên, khẳng định mình trong công việc xuất hiện ngày càng nhiều, bên cạnh là hình ảnh người nam giá»›i chia sẻ công việc gia Ä‘ình. Tá»· lệ phụ nữ tham gia các hoạt Ä‘á»™ng văn hóa và tiếp cận thông tin ngày càng cao hÆ¡n.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bài, các hình ảnh tiêu cá»±c mang định kiến giá»›i đối vá»›i phụ nữ. Trong má»™t số chÆ°Æ¡ng trình phát sóng trên truyền hình, tần suất nam giá»›i được chọn làm khách mời nhiều hÆ¡n nữ giá»›i. Ở những chÆ°Æ¡ng trình quảng cáo, nam giá»›i vẫn luôn được nhìn nhận ở đặc tính nhanh nhẹn, mạnh mẽ và được Ä‘ánh giá cao ở khả năng sáng tạo hÆ¡n khả năng chăm sóc con cái; được gắn vá»›i không gian lao Ä‘á»™ng trí tuệ, giải trí có thu nhập cao hÆ¡n là không gian gia Ä‘ình... Có những chÆ°Æ¡ng trình phụ nữ xuất hiện vá»›i tần suất lá»›n nhÆ°ng luôn ở những vị trí “tề gia ná»™i trợ”, gắn vá»›i “bếp núc”, quẩn quanh trong không gian hẹp từ nhà ra chợ, siêu thị....

Xét về góc Ä‘á»™ giá»›i thì chính nó lại nhÆ° ngầm “định vị” chá»— đứng, trách nhiệm của người phụ nữ là gia Ä‘ình, là chăm lo cÆ¡m áo, tề gia ná»™i trợ. Má»™t số hoạt Ä‘á»™ng còn nhấn mạnh thêm các khuôn mẫu về vai trò giá»›i truyền thống của phụ nữ…

Theo Báo cáo tổng quan về bình đẳng giá»›i ở Việt Nam năm 2021 của UN Women, má»™t nghiên cứu dá»±a trên phân tích 3.429 nguồn truyền thông về lãnh đạo trong năm 2015, nghiên cứu cho thấy phụ nữ làm lãnh đạo ít được mô tả trong Ä‘Æ°a tin, bài (thậm chí ít hÆ¡n so vá»›i tá»· lệ làm lãnh đạo của họ). Các nhà lãnh đạo chính phủ là nữ xuất hiện trong 9,1% các bài báo, so vá»›i 90,2% về nam.

Những nhận xét, bình luận về ngoại hình và sá»± quan tâm của họ đến gia Ä‘ình là chủ đề phổ biến trong các câu chuyện về các nhà lãnh đạo nữ, trong khi nam giá»›i được thể hiện là người quyết Ä‘oán và có quyền ra quyết định. Các cuá»™c phỏng vấn vá»›i các nhà báo cho thấy thêm rằng họ tìm kiếm các nhà lãnh đạo nam để cho ý kiến về các vấn đề, vì nam giá»›i được coi là có thẩm quyền và trình Ä‘á»™ cao hÆ¡n, trong khi phụ nữ thường tỏ ra “cảm tính” trong các câu trả lời.

Còn má»™t phân tích về bạo lá»±c trên cÆ¡ sở giá»›i được thá»±c hiện trên 100 bài báo từ bốn tờ báo Ä‘iện tá»­ về chủ đề bạo lá»±c trên cÆ¡ sở giá»›i, nhằm bá»™c lá»™ quan Ä‘iểm tiềm thức và Ä‘Æ°a ra thông Ä‘iệp về bạo lá»±c. Phân tích Ä‘ã xác nhận mức Ä‘á»™ phổ biến của việc đổ lá»—i cho nạn nhân, vá»›i các bài báo tập trung vào các trường hợp giật gân và mô tả hành vi của nạn nhân là khiêu khích (ví dụ nhÆ° ăn mặc hở hang, không cho chồng uống rượu hoặc ngược Ä‘ãi con cái).

Những dẫn chứng trên cho thấy tầm quan trọng của các cÆ¡ quan truyền thông trong việc thúc đẩy việc đăng tải cân bằng về nam và nữ, đồng thời Ä‘Æ°a ra những cách Ä‘Æ°a tin, bài má»›i thu hút Ä‘á»™c giả mà không cần phải giật gân hay rập khuôn. Vá»›i sá»± gia tăng phổ biến của mạng xã há»™i tại Việt Nam và Æ°á»›c tính đến tháng 1 năm 2021 có hÆ¡n 70 triệu người dùng Facebook, truyền thông trong môi trường số càng trở nên quan trọng trong việc thúc đẩy bình đẳng giá»›i tá»›i công chúng. 

Tăng cường chất và lượng của tin bài về bình đẳng giá»›i trên báo chí

Để báo chí truyền thông thúc đẩy bình đẳng giá»›i tốt hÆ¡n trong môi trường số, nhà báo Phí Quốc Thuyên - Phó Tổng Biên Tập Báo Phụ Nữ Việt Nam cho rằng, sản phẩm báo chí tuy thuá»™c về má»™t tập thể nhÆ°ng trong từng tác phẩm lại mang dấu ấn cá nhân rất rõ. Để chuyển tải những thông Ä‘iệp bình đẳng giá»›i và hạn chế tối Ä‘a những thông Ä‘iệp ngầm vô hình trung tạo nên định kiến giá»›i, khuôn mẫu giá»›i, Ä‘á»™i ngÅ© phóng viên, biên tập viên Ä‘óng vai trò quan trọng. Khi các nhà báo được trang bị kiến thức về bình đẳng giá»›i, có nhạy cảm giá»›i thì trong má»—i tác phẩm báo chí, vấn đề “sạn” giá»›i sẽ được kiểm soát và “nhặt” từ khi hình thành tác phẩm. Không chỉ vậy, thái Ä‘á»™, quan Ä‘iểm của phóng viên, biên tập viên còn góp phần định hÆ°á»›ng đối vá»›i truyền thông tá»›i công chúng về bình đẳng giá»›i. 

Theo nhà báo Phí Quốc Thuyên, báo chí bên cạnh thông tin, phản ánh thì còn có vai trò dẫn dắt và định hÆ°á»›ng. Trong môi trường số, má»—i tin, bài từ các trang báo thường được nhân bản lên hàng trăm, hàng ngàn tin bài trên các trang thông tin Ä‘iện tá»­ tổng hợp và mạng xã há»™i. Vì vậy, trong từng tòa soạn, khi bản thân các phóng viên, biên tập viên có kiến thức về BĐG thì ná»™i dung chuyển tải trên các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông cÅ©ng sẽ từng bÆ°á»›c bá»›t định kiến và tăng bình đẳng giá»›i hÆ¡n.

Qua Ä‘ó, các hoạt Ä‘á»™ng truyền thông của cÆ¡ quan báo chí sẽ có cÆ¡ há»™i lan tỏa rá»™ng rãi trong môi trường số, qua Ä‘ó tác Ä‘á»™ng đến quan Ä‘iểm, thái Ä‘á»™ của cá»™ng đồng dẫn đến kết quả làm thay đổi hành vi và thái Ä‘á»™ về bình đẳng giá»›i. Các khuôn mẫu giá»›i về những công việc “phù hợp” đối vá»›i trẻ em trai hay trẻ em gái; phù hợp vá»›i nữ giá»›i hay nam giá»›i sẽ giảm Ä‘i. 

Sá»± xuất hiện hình ảnh, chuyển tải thông Ä‘iệp giữa nam và nữ trong các lÄ©nh vá»±c sẽ trở nên cân bằng hÆ¡n. Ví dụ nhÆ° tần suất xuất hiện trong các bài báo và bản tin giữa nữ giá»›i và nam giá»›i trên cÆ°Æ¡ng vị lãnh đạo sẽ cân bằng hÆ¡n không chỉ về số lượng mà còn trên cả các lÄ©nh vá»±c nhân vật đề cập. Hình ảnh của những nữ lãnh đạo không nhất thiết cứ phải hoàn thành được vai trò kép là trách nhiệm trong gia Ä‘ình của người phụ nữ truyền thống và công việc lãnh đạo của má»™t phụ nữ hiện đại má»›i là những phụ nữ lý tưởng. TÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° vậy, hình ảnh, vai trò, vị trí của phụ nữ và nam giá»›i trong các lÄ©nh vá»±c khác nhÆ° kinh tế, văn hóa giáo dục… cÅ©ng trở nên hài hòa hÆ¡n.

"Khi thông tin cân bằng thì sẽ tác Ä‘á»™ng đến nhận thức của công chúng và dần hình thành những chuẩn má»±c má»›i trong xã há»™i. Có những vấn đề thuá»™c về suy nghÄ©, quan Ä‘iểm thì phải thay đổi từ nhận thức chứ không phải ở những quy định bắt buá»™c", Phó Tổng Biên Tập Báo Phụ Nữ Việt Nam nhận định.

Theo Phan Hoài Giang/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/binh-dang-gioi-tren-bao-chi-truyen-thong-can-duoc-lan-toa-manh-me-post219701.html