"Hiện nay có má»™t tình trạng thiếu vắng tiếng nói chung giữa cÆ¡ sở Ä‘ào tạo nghiên cứu về báo chí và các cÆ¡ quan báo chí - má»™t bên vẫn bị cho là quá thiên về lý thuyết, hÆ¡i lạc hậu, trong khi nền công nghiệp báo chí thay đổi liên tục, vá»›i bao nhiêu vấn đề thá»±c tiá»…n cần giải Ä‘áp, xá»­ lý hàng ngày. Đây là má»™t Ä‘iều lãng phí Ä‘áng tiếc...

Lấy Ä‘á»™c giả làm trung tâm

Daniel Bell - Giáo sÆ° Đại học Harvard trong cuốn sách “Sá»± xuất hiện của xã há»™i hậu công nghiệp” Ä‘ã viết: “Xã há»™i công nghiệp dá»±a trên nền công nghệ cÆ¡ khí, xã há»™i hậu công nghiệp dá»±a vào công nghệ trí tuệ. Nếu nhÆ° tÆ° bản và lao Ä‘á»™ng là hai đặc trÆ°ng của xã há»™i công nghiệp, thì thông tin và tri thức là hai đặc trÆ°ng thay thế chúng trong xã há»™i hậu công nghiệp. Xã há»™i hậu công nghiệp còn được gọi là xã há»™i thông tin”.

Thông tin Ä‘ã trở thành má»™t trong năm yếu tố quan trọng của nền kinh tế, bên cạnh: nhân lá»±c, nguyên liệu, kỹ thuật và vốn. Số lượng thông tin và tốc Ä‘á»™ truyền tải thông tin biểu thị sức mạnh của má»™t quốc gia, và phát triển xã há»™i thông tin là xu hÆ°á»›ng tất yếu của xã há»™i hiện đại. Chính vì vậy, từ lâu, báo chí truyền thông Ä‘ã trở thành má»™t ngành công nghiệp phát triển thịnh trị tại nhiều quốc gia và Ä‘ào tạo báo chí truyền thông luôn là lÄ©nh vá»±c được chú trọng.

Theo TS Đỗ Anh Đức - Trưởng bá»™ môn Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện - Viện Ä‘ào tạo Báo chí và Truyền thông (Đại học Khoa học xã há»™i và nhân văn), Ä‘ào tạo báo chí trong thời đại số chắc chắn phải thay đổi để phù hợp vá»›i Ä‘òi hỏi của công nghệ và cách thức tiếp nhận thông tin của xã há»™i Ä‘ã thay đổi. TrÆ°á»›c Ä‘ây, quá trình Ä‘ào tạo chủ yếu dạy về sản xuất ná»™i dung, sản xuất tin bài dÆ°á»›i các hình thức khác nhau cho từng loại hình báo chí. Bây giờ, nhÆ° thế là không đủ. 

Người ta hay nói đến nhà báo Ä‘a nhiệm, nhà báo làm được nhiều việc - Ä‘iều này chÆ°a hẳn Ä‘ã Ä‘úng. Thá»±c ra nhà báo vẫn cần phải chuyên sâu về lÄ©nh vá»±c mình phụ trách. 

Sá»± thay đổi cần có là người làm báo cần có cái nhìn tổng thể, hiểu rõ về nghề nghiệp của mình, và đặc biệt là hiểu sâu về Ä‘á»™c giả. Các chiến lược chuyển đổi số báo chí trên thế giá»›i hiện nay, các mô hình phát triển doanh thu báo chí hiện đại đều hÆ°á»›ng vào việc lấy Ä‘á»™c giả làm trung tâm. Có hai Ä‘iều người làm báo cần hiểu về Ä‘á»™c giả Ä‘ó là nhu cầu và hành vi để phục vụ Ä‘á»™c giả má»™t cách tối Æ°u nhất, hiệu quả nhất. PhÆ°Æ¡ng châm của nghề báo hiện nay không phải là chạy Ä‘ua vá»›i số lượng Ä‘á»™c giả mà là hiểu sâu và gắn kết Ä‘á»™c giả vá»›i tÆ° cách người dùng. 

"Đứng trÆ°á»›c xu hÆ°á»›ng này, việc Ä‘ào tạo báo chí phải thay đổi về "chất". Cần Ä‘Æ°a vào giảng dạy những môn học về phân tích dữ liệu Ä‘á»™c giả, phân tích người dùng, nắm bắt kịp thời nhu cầu và hành vi Ä‘á»™c giả để sản xuất những ná»™i dung Ä‘úng và trúng. Kể cả Ä‘ó là những ná»™i dung mang tính tuyên truyền, định hÆ°á»›ng - nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của báo chí - thì cÅ©ng cần phải có cách thức truyền tải sáng tạo, thuyết phục để hấp dẫn Ä‘á»™c giả", TS Đỗ Anh Đức nhận định.

Đào tạo bản lÄ©nh chính trị và đạo đức nghề nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm

Nghề báo là má»™t nghề đặc biệt, bởi lẽ, thông tin nhà báo Ä‘Æ°a ra có ảnh hưởng lá»›n đến Ä‘ông đảo công chúng và góp phần quan trọng tạo nên dÆ° luận xã há»™i. Báo chí là người truyền tin, là cầu nối giữa công chúng và các nhà hoạch định chính sách. Và nền dân chủ chỉ có được khi người dân có đầy đủ thông tin chính xác, khách quan, giúp họ cất tiếng nói và Ä‘Æ°a ra quyết định Ä‘úng đắn của mình.

TS Đỗ Anh Đức cho rằng, cần xác định Ä‘ào tạo người làm báo có bản lÄ©nh chính trị và đạo đức nghề nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm, không thay đổi. Để dạy má»™t sinh viên các kỹ năng làm nghề nhÆ° viết lách, quay phim, chụp ảnh, kể cả má»™t số kỹ năng nâng cao của Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện không phải là khó khăn gì - các cÆ¡ sở Ä‘ào tạo đều làm được việc này. NhÆ°ng Ä‘iều quan trọng hÆ¡n cả là trang bị cho họ đủ tri thức để xác lập góc nhìn và góc tiếp cận khi Ä‘Æ°a tin về hiện thá»±c rất phong phú và phức tạp ngoài kia. 

"Hôm qua, trong giờ lên lá»›p, tôi có phê bình má»™t nhóm sinh viên trong môn Lý luận, vì các em thiếu tá»± tin đến mức khi thuyết trình chỉ đọc làu làu văn kiện chính trị, hay sách vở về báo chí. Cái Ä‘ó là học vẹt và khuôn sáo. Bản lÄ©nh phải là sá»± nhận thức, nắm bắt chủ Ä‘á»™ng, và phải có tÆ° duy. Tất nhiên, vá»›i sinh viên thì chÆ°a thể Ä‘òi hỏi ngay mọi thứ, các em cần có trải nghiệm nghề nghiệp thá»±c tế. NhÆ°ng Ä‘iều mà chúng tôi, giảng viên, nên nói vá»›i các em là cần má»™t sá»± suy tÆ° nghiêm túc chứ không phải máy móc", Trưởng bá»™ môn Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện - Viện Ä‘ào tạo Báo chí và Truyền thông cho hay.

Truyền thông mạng xã há»™i hiện nay là má»™t thá»±c tế, là sản phẩm của con người sáng tạo ra và vận hành theo các quy luật khách quan của nó. Nên, cần nhất là má»™t thái Ä‘á»™ ứng xá»­ linh hoạt, tỉnh táo và hiểu biết trong không gian mạng. Những kiểu giáo huấn mang tính thiên lệch, hoặc quá sợ hãi, hoặc quá coi thường mạng xã há»™i đều không nên.

Trong giờ học trên giảng đường, TS Đỗ Anh Đức cho biết thường thảo luận vá»›i người học, cả bậc cá»­ nhân và cao học, để hiểu sâu về các cÆ¡ chế của mạng xã há»™i, nhận diện rõ những cÆ¡ há»™i và thách thức từ môi trường này, để xác lập chiến lược và phÆ°Æ¡ng thức ứng xá»­. Sá»± phức tạp của mạng xã há»™i Ä‘òi hỏi người làm báo phải có bản lÄ©nh và giữ được đạo đức nghề nghiệp hÆ¡n bao giờ hết. NhÆ°ng nó cÅ©ng mở ra nhiều khả thể cho những Ä‘iều tốt đẹp, những giá trị chân quý, những tÆ° tưởng chính thống có thể có cÆ¡ há»™i để lan tỏa mạnh mẽ, nếu có cách khai thác hiệu quả.

Vô cùng yêu nghề dạy của mình!

Giảng viên Đỗ Anh Đức lấy bằng Tiến sÄ© Truyền thông Quốc tế, Đại học Macquarie, Sydney, Australia năm 2013. Hiện nay anh Ä‘ang là Trưởng bá»™ môn Ä‘a phÆ°Æ¡ng tiện - Viện Ä‘ào tạo Báo chí và Truyền thông (Đại học Khoa học xã há»™i và nhân văn), ngoài ra anh Ä‘ã và và Ä‘ang tham gia giảng dạy cho rất nhiều trung tâm cÅ©ng nhÆ° có các buổi Ä‘ào tạo cho nhiều phóng viên của nhiều toà soạn. 

Trong thời gian đầu về Việt Nam, anh luôn trăn trở vá»›i câu hỏi, Ä‘iều gì phù hợp, cần thiết vá»›i thá»±c tiá»…n ở Việt Nam. TS Đức cho biết, mặc dù chúng ta là quốc gia Ä‘i sau, nhÆ°ng hiện diện trên thá»±c tế có rất nhiều vấn đề ngổn ngang, thậm chí không Ä‘úng, không hay nhÆ° mình mong muốn. Song thá»±c tiá»…n ấy, nói theo tinh thần Marxist, là má»™t môi trường để rèn luyện và va đập liên tục vá»›i tÆ° duy của mình. Tôi không thể duy ý chí Ä‘òi hỏi học trò của tôi cÅ©ng phải học lại những thứ nhÆ° tôi Ä‘ã học. Người làm báo thời đại này phải hiểu sâu về Ä‘á»™c giả, công chúng của mình - thì tôi cÅ©ng vậy, tôi luôn cố gắng để hiểu học trò - trÆ°á»›c khi định dạy họ Ä‘iều gì.

Anh tâm niệm: "Má»—i người cần có má»™t nghề nghiệp để tá»± hào khi nói về, cho dù bạn có làm nhiều thứ khác nhau. Tôi vô cùng yêu nghề vì vậy tôi luôn coi trọng và ý thức về công việc mình làm. Cùng là giảng dạy, Ä‘ào tạo, nhÆ°ng đối vá»›i sinh viên, tôi thường làm cả hai việc: truyền đạt kiến thức và tá»± nhận thêm trách nhiệm uốn nắn các em, định hÆ°á»›ng các em trong học tập và cả cuá»™c sống. 

Còn khi được mời tham gia các khóa Ä‘ào tạo bên ngoài, tôi xác định Ä‘ó là sá»± chia sẻ. Quan Ä‘iểm của tôi là luôn cởi mở, cầu thị và bình đẳng. Các nhà báo là đồng nghiệp của tôi. TrÆ°á»›c tiên, tôi chia sẻ công việc, những vất vả, những suy nghÄ©, trăn trở của họ. Tôi cÅ©ng cố gắng để hiểu được họ và nói vá»›i họ rằng, tôi ở Ä‘ây để chia sẻ và cùng giúp đỡ nhau. Giữa những người làm giảng dạy, nghiên cứu nhÆ° tôi, và những người làm nghề đều có má»™t Ä‘iểm chung, Ä‘ó là tất cả chúng ta, dù ở vị trí nào, cÅ©ng đều góp phần vì mục tiêu chung phụng sá»± xã há»™i, cá»™ng đồng và đất nÆ°á»›c". 

Hạnh phúc nhất vá»›i TS Đỗ Anh Đức Ä‘ó là khi cảm nhận được ý nghÄ©a của sá»± tồn tại của mình. "Về phÆ°Æ¡ng diện nghề nghiệp, mà có lẽ nhiều đồng nghiệp có chung suy nghÄ© vá»›i tôi - hạnh phúc của người thầy là khi thấy học trò mình thành công. NhÆ°ng vá»›i tôi, không cần phải chờ đến khi họ thành công, thành danh, có vị trí. Tôi quan Ä‘iểm, những Ä‘iều tốt đẹp luôn có sẵn trong má»—i chúng ta, chỉ cần mình thay đổi má»™t chút so vá»›i ngày hôm qua", TS Đỗ Anh Đức chia sẻ. 

Theo Phan Hoài Giang/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/dao-tao-bao-chi-thoi-dai-so-can-thay-doi-ve-chat-post223099.html