Trở lại năm 2021, khi nói về thị trường chứng khoán, “ká»· lục” có lẽ là từ được nhắc đến nhiều nhất. Quả thá»±c, trong năm 2021, VN-Index liên tục “thăng hoa”, ngày 25/11/2021 Ä‘ã đạt mức cao nhất trong 21 năm (1500,81 Ä‘iểm), tính từ khi chỉ số này Ä‘i vào hoạt Ä‘á»™ng. Thanh khoản của thị trường cÅ©ng “diá»…n ra nhÆ° mÆ¡”, giá trị và khối lượng giao dịch bình quân phiên lần lượt đạt trên 21.593 tá»· đồng và 737,29 triệu cổ phiếu, tÆ°Æ¡ng ứng tăng 247,27% về giá trị và 120,43% về khối lượng bình quân so vá»›i năm 2020. Đặc biệt, ngày 23/12/2021, thị trường Ä‘ã có phiên giao dịch ká»· lục vá»›i giá trị và khối lượng giao dịch lần lượt đạt trên 45.371 tá»· đồng và hÆ¡n 1,32 tá»· cổ phiếu.

BÆ°á»›c sang năm 2022, đặc biệt là từ tháng 9, chứng khoán Việt Nam bất ngờ chuyển sang trạng thái đối lập. VN-Index Ä‘ã xác lập má»™t loạt ká»· lục buồn khi đứng đầu bảng xếp hạng chỉ số giảm mạnh nhất thế giá»›i trong tất cả khung thời gian phổ biến, gồm: 1 tuần, 1 tháng, 1 quý, 6 tháng, 1 năm, từ đầu năm 2022 và từ đỉnh. Đáy của thị trường được xác lập vào lúc 9 giờ 30 phút ngày 16/11 ở mức 873 Ä‘iểm. Sau Ä‘ó, VN-Index Ä‘ã phục hồi rất tốt, kết thúc phiên giao dịch ngày 2/12, tiến về mức 1.080 Ä‘iểm, nghÄ©a là tăng khoảng 200 Ä‘iểm trong vòng ná»­a tháng. Đồng thời, vào hôm 2/12, VN-Index Ä‘ã trở thành chỉ số tăng mạnh nhất châu Á. Thanh khoản thị trường cÅ©ng cải thiện Ä‘áng kể, từ mức chỉ khá»›p lệnh 8.000 - 9.000 tá»· đồng/phiên, trong những phiên giao dịch gần Ä‘ây, giá trị khá»›p lệnh Ä‘ã tăng lên 20.000 tá»· đồng/phiên và trung bình 10 phiên gần nhất vào khoảng 14.000 tá»· đồng/phiên.

Vấn đề Ä‘áng lÆ°u ý là sá»± Ä‘i lên của VN-Index gần Ä‘ây chủ yếu nhờ sá»± trá»—i dậy của dòng vốn ngoại. Trong tháng 11/2022, khối ngoại Ä‘ã mua ròng 16.000 tá»· đồng và 2 phiên đầu tháng 12/2022 là 3.200 tá»· đồng. LÅ©y kế từ đầu năm đến nay, khối ngoại Ä‘ã mua ròng hÆ¡n 13.000 tá»· đồng. Đây là má»™t con số rất ấn tượng, thể hiện rõ nét xu hÆ°á»›ng mua vào sau 2 năm bán ròng trÆ°á»›c Ä‘ó. Gần nhất, khi vừa được chấp thuận tăng quy mô, quỹ Fubon ETF Ä‘ã lập tức mua ròng 400 tá»· đồng cổ phiếu Việt Nam.

Trái ngược vá»›i xu hÆ°á»›ng của khối ngoại, trong tháng 11/2022, nhà đầu tÆ° cá nhân trong nÆ°á»›c Ä‘ã bán ròng kỉ lục vá»›i quy mô chÆ°a từng có trong lịch sá»­, lên tá»›i gần 19.000 tá»· đồng. Äáº·c biệt, Ä‘iều này lại diá»…n ra trong bối cảnh thông tin tích cá»±c được đẩy ra thị trường rất nhiều, bao gồm cả kết quả đạt được và triển vọng tốt đẹp của kinh tế đất nÆ°á»›c. Thá»±c tế Ä‘ó cho thấy trạng thái “chim sợ cành cong” vẫn Ä‘ang chế ngá»± và nhà đầu tÆ° chÆ°a thể vá»±c dậy tâm lý sau hàng loạt cú sốc từ sá»± kiện FLC, Tân Hoàng Minh tá»›i công ty An Đông và ngân hàng SCB. Hệ quả là, nhà đầu tÆ° cá nhân vẫn chÆ°a sẵn sàng trở lại.

Má»™t góc Quận 2 vá»›i xa lá»™ Hà Ná»™i và tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên. Ảnh minh họa: Thanh VÅ©/TTXVN

Thị trường thái phiếu doanh nghiệp cÅ©ng ghi nhận tình trạng tÆ°Æ¡ng tá»±. Theo thống kê của Bá»™ Tài chính Ä‘Æ°a ra tại buổi họp báo chính phủ chiều 1/12, tính đến ngày 25/11/2022, khối lượng phát hành giảm 31,6% so vá»›i cùng kỳ 2021, đặc biệt là giảm dần qua các quý. Khối lượng mua lại trÆ°á»›c hạn của các doanh nghiệp là 161 nghìn tá»· đồng, tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng114% của khối lượng mua lại năm 2021.

Đề cập tá»›i thá»±c tế nên trên, Thứ trưởng Bá»™ Tài chính Nguyá»…n Đức Chi Ä‘ã nhấn mạnh tá»›i câu chuyện niềm tin, cho rằng niềm tin của thị trường giảm sút, ảnh hưởng rất lá»›n, rất nhiều đến thị trường trái phiếu doanh nghiệp. TrÆ°á»›c Ä‘ó, tại cuá»™c họp vá»›i 39 công ty chứng khoán và doanh nghiệp phát hành trái phiếu hôm 23/11, Bá»™ trưởng Bá»™ Tài chính Hồ Đức Phá»›c Ä‘ánh giá thị trường chứng khoán vừa trải qua thời kỳ sụt giảm mạnh, niềm tin của nhà đầu tÆ° vá»›i trái phiếu và cổ phiếu xuống thấp. Theo Tiến sỹ Trần Du Lịch, thành viên Há»™i đồng TÆ° vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, nhìn bề ngoài có vẻ nhÆ° kinh tế Ä‘ang ổn, nhÆ°ng thá»±c chất bên trong lại có sóng ngầm, đặc biệt là vấn đề niềm tin.

Thiếu niềm tin, cổ phiếu xấu tốt đều nhÆ° nhau, giảm không lối thoát còn trái phiếu bị hững hờ và nhà đầu tÆ° sẵn sàng bán trÆ°á»›c hạn bất chấp thiệt hại. Khi nhà đầu tÆ° mất niềm tin vào thị trường vốn, khủng hoảng về thanh khoản không còn là nguy cÆ¡ và nó Ä‘ã được chứng minh cả trên thị trường chứng khoán lẫn thị trường trái phiếu doanh nghiệp nhÆ° nêu trên. Nếu không được giải quyết kịp thời, tác Ä‘á»™ng sẽ lan tá»›i hệ thống ngân hàng và nền kinh tế thá»±c. Tiếp theo sẽ là Ä‘ình trệ sản xuất kinh doanh, Ä‘óng cá»­a doanh nghiệp và làn sóng thất nghiệp, gây ra nhiều hệ luỵ khôn lường, không chỉ bó gọn trên phÆ°Æ¡ng diện kinh tế.

Lấy lại niềm tin cần phải bắt đầu từ chính nÆ¡i niềm tin Ä‘ã mất! Hiện nay, tâm Ä‘iểm Ä‘ang nằm ở “quả bom” trái phiếu doanh nghiệp gây hiệu ứng tuyết lở lan từ thị trường bất Ä‘á»™ng sản sang các lÄ©nh vá»±c khác. Do Ä‘ó, để tạo niềm tin, các doanh nghiệp phát hành trái phiếu phải trả nợ Ä‘úng hạn trái phiếu, công ty phát hành bảo lãnh phải thá»±c hiện Ä‘úng thoả thuận. Đặc biệt nhÆ° Bá»™ trưởng Tài chính Hồ Đức Phá»›c Ä‘ã phát biểu ngày 23/11, “nếu khó khăn về thanh khoản, lãnh đạo doanh nghiệp phải tính đến phÆ°Æ¡ng án bán các tài sản”.

Ở khía cạnh khác, trong khủng hoảng, vai trò của “bàn tay hữu hình” nên được phát huy. Năm 2008, khi khủng hoảng nợ dÆ°á»›i chuẩn xảy ra, chính phủ Mỹ Ä‘ã phải thay đổi chính sách, từ việc để doanh nghiệp tá»± xoay xở theo Ä‘úng nguyên tắc kinh tế thị trường sang bÆ¡m tiền cứu trợ, ngăn đổ vỡ dây chuyền: Bỏ 200 tá»· USD mua lại 2 “trùm” cho vay mua nhà trả góp là Freddie Mac và Fannie Mac; bỏ 85 tá»· USD mua 80% cổ phần của công ty bảo hiểm AIG. Nhằm đảm bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh cuá»™c khủng hoảng năng lượng châu Âu chÆ°a có hồi kết, ngày 15/11/2022, chính phủ Đức Ä‘ã quốc hữu hoá công ty con cÅ© của Gazprom là Gazprom Germania. Nguyên nhân là do Berlin lo ngại công ty này mất khả năng thanh toán, qua Ä‘ó có thể "Ä‘e dọa đến an ninh nguồn cung năng lượng của Đức".

Đối vá»›i Việt Nam, cÆ¡ quan quản lý có thể há»— trợ cho doanh nghiệp Ä‘ã phát hành trái phiếu, đặc biệt là các doanh nghiệp có trái phiếu sắp đến hạn khi tình trạng mất thanh khoản của các tổ chức phát hành trái phiếu doanh nghiệp Ä‘ang lan nhanh. Đương nhiên, để được “cứu”, doanh nghiệp buá»™c phải chấp nhận tái cấu trúc. Bên cạnh Ä‘ó, dòng tiền cần được khÆ¡i thông, tránh để doanh nghiệp rÆ¡i vào tình trạng “khô máu”. Đầu tÆ° công cÅ©ng cần thúc đẩy mạnh mẽ. Trong bối cảnh nhu cầu bên ngoài Ä‘i xuống và các nguồn vốn khác bị tắc nghẽn, vốn đầu tÆ° công có ý nghÄ©a và vai trò rất quan trọng vì khi nguồn vốn này được khai thông, sẽ tạo hiệu ứng lan toả rất mạnh, nhất là đối vá»›i ngành xây dá»±ng, vật liệu xây dá»±ng… Đây cÅ©ng chính là kênh hấp thụ sản lượng cÅ©ng nhÆ° tạo nhiều công ăn việc làm.