Sá»± phát triển nhÆ° vÅ© bão của các phÆ°Æ¡ng tiện báo chí, truyền thông, Ä‘ã giúp cho Ä‘á»™c giả có được lượng thông tin khổng lồ, Ä‘a chiều vá»›i thời gian nhanh nhất. Tuy nhiên, trong tình hình ấy, nhiều cÆ¡ quan báo chí mải chạy theo view, theo like, câu khách bằng mọi giá Ä‘ã tạo hiệu ứng tiêu cá»±c vá»›i xã há»™i và làm giảm Ä‘i vai trò định hÆ°á»›ng của mình.

Ranh giá»›i của người làm báo có văn hoá

Hiện nay, khi mở trang báo ra là nhan nhản những thông tin vô thưởng vô phạt của các ngôi sao, sá»± rợn người từ các vụ án. Tính định hÆ°á»›ng ở Ä‘âu khi má»™t bá»™ phận người nổi tiếng, thần tượng của giá»›i trẻ lại không làm được việc gì có ích ngoài hở hang, giật chồng, ăn chÆ¡i du thuyền, sinh con không công khai “đối tác”?...

Tính nhân văn á»Ÿ Ä‘âu khi cứ má»™t vụ án xảy ra thì bao người trong cuá»™c bị khai thác hết thông tin, hình ảnh cá nhân phÆ¡i bày lên mặt báo để công chúng trong nÆ°á»›c lẫn nÆ°á»›c ngoài đều tường tận. Nhiều năm sau, Ä‘á»™c giả còn tìm lại được.

Sá»± xuất hiện tràn lan của những thông tin tiêu cá»±c, xoáy sâu vào những ná»—i Ä‘au, những mặt tối của xã há»™i hàng ngày vẫn liên tục được cập nhật trên mặt báo là má»™t trong những nguyên nhân gây nên trạng thái cảm xúc lo âu, áp lá»±c nặng nề về mặt tâm lý xã há»™i. Sá»± xuất hiện của những thông tin Ä‘ó Ä‘áp ứng nhu cầu của công chúng - nhÆ°ng làm thế nào để có sá»± cân bằng, nhằm Ä‘i đến cái Ä‘ích cuối cùng là định hÆ°á»›ng, lan toả nhân văn…làm cho xã há»™i tốt đẹp hÆ¡n chính là Ä‘iều mà báo chí hiện nay nên thận trọng để có hÆ°á»›ng Ä‘i Ä‘úng.

Nhá»› lại má»™t câu chuyện chấn Ä‘á»™ng xảy ra vào năm 2019 - 39 người Việt Nam Ä‘ã chết trong má»™t chiếc container Ä‘ông lạnh khi Ä‘ang trên đường vận chuyển từ cảng Zeebrugge của Bỉ đến Purfleet ở Essex, Anh, nhà báo Nguyá»…n VÄ©nh Quyên, nguyên PGĐ Truyền hình Quốc há»™i kể lại: Tình cờ khi sá»± kiện Ä‘ó xảy ra ngay lúc chúng tôi có má»™t Ä‘oàn phóng viên Ä‘ang tác nghiệp ở Nghệ An - quê hÆ°Æ¡ng của rất nhiều nạn nhân thiệt mạng. Các bạn phóng viên đề xuất sẽ đến nhà những nạn nhân làm phóng sá»±. Chị VÄ©nh Quyên Ä‘ã đồng ý ngay vì vấn đề Ä‘ang quá nóng, cả nÆ°á»›c rất quan tâm, báo chí cần phản ánh kịp thời. Sau Ä‘ó, phóng viên gá»­i băng về, theo dá»± kiến trong tối hôm ấy sẽ phát sóng.

"NhÆ°ng khi xem băng Ä‘ó, có má»™t cảm giác rất khó tả, tôi Ä‘ã xem Ä‘i xem lại, trong Ä‘ó có những cảnh tang thÆ°Æ¡ng, những bàn thờ vọng nghi ngút khói, gÆ°Æ¡ng mặt thất thần của những ông bố bà mẹ - những hình ảnh vô cùng ám ảnh. Tôi suy nghÄ© và Ä‘ã nói chuyện vá»›i phóng viên - nếu bình thường phát sóng má»™t phóng sá»± nhÆ° thế này sẽ rất "hot" thu hút được lượng người xem lá»›n nhÆ°ng nhiều hình ảnh Ä‘au lòng quá, đặt ra câu hỏi trong đầu tôi: Có nên phát hay không?", nhà báo VÄ©nh Quyên bồi hồi.

Và quyết định của chị Quyên là không phát sóng, chị nói vá»›i những phóng viên, hãy đặt vị trí của mình vào người thân của nạn nhân để hiểu được ná»—i Ä‘au của họ. Những hình ảnh Ä‘ó sẽ được lÆ°u lại trên mạng xã há»™i, người nhà nạn nhân sẽ sống trong Ä‘au khổ cả đời. Đó là công việc, là công sức của phóng viên, là nhiệm vụ truyền tải thông tin nhÆ°ng sâu xa hÆ¡n Ä‘ó còn phải là nhân văn, là giá trị đạo đức. 

"Ranh giá»›i của người làm báo có văn hoá ở Ä‘âu? Nhân văn là nhÆ° thế nào ? Người làm báo chỉ làm vá»›i mục Ä‘ích bài viết, phóng sá»± được phát sóng, đạt nhiều view, chúng ta có nghÄ© tá»›i số phận của những con người trong câu chuyện Ä‘ó hay không? Cốt cách và văn hoá người làm báo buá»™c chúng ta phải nghÄ© sâu xa hÆ¡n. Sá»± nhân văn này phụ thuá»™c vào cá nhân người làm báo - có văn hoá hay không thể hiện ở Ä‘ó. Bên cạnh Ä‘ó cÅ©ng thể hiện ở cả những người lãnh đạo, những người duyệt bài", nhà báo VÄ©nh Quyên nhận định.

Theo chị VÄ©nh Quyên, má»™t bài báo có nhân văn hay không đầu tiên đến từ việc Ä‘i tìm đề tài nhÆ° thế nào, đứng ở góc nào để thấy được sá»± thật. Nếu chỉ nhìn phiến diện sẽ không cho ra được má»™t bài báo chuẩn văn hoá - nhân văn - truyền cảm hứng tích cá»±c mang những giá trị cho xã há»™i và tuân thủ các quy định của đảng và nhà nÆ°á»›c.

Khách quan - chân thá»±c là yếu tố quan trọng của báo chí nhÆ°ng Ä‘iều tiên quyết vẫn phải là sá»± nồng ấm của trái tim. 

Nâng cao vị thế của phóng viên văn hoá trong toà soạn

Những năm gần Ä‘ây, cuá»™c cạnh tranh thông tin Ä‘ang diá»…n ra khốc liệt hÆ¡n bao giờ hết vá»›i chính các trang báo, mạng xã há»™i Ä‘ang khiến nhiều nhà báo lao theo thông tin giật gân, nóng bỏng, câu khách bằng mọi cách. Đó là “cÆ°á»›p - giết - hiếp”, là “tình - tiền - tù - tá»™i”, là giật chồng, là cặp bồ, là sao nọ hở chá»— này, ngôi sao kia ăn gì, ngủ Ä‘âu, đẻ con vá»›i ai…Vì cuá»™c chiến “câu view”, vì đường Ä‘ua trụ hạng, thăng hạng, chiều theo thị hiếu mà nhiều khi người làm báo quên mất mục Ä‘ích cốt lõi của báo chí là gì? 

Đã hÆ¡n 25 năm làm nghề bào, nhà báo Nguyá»…n Thu Hà, Phó Giám đốc Trung tâm tin tức VTV24, Đài Truyền hình Việt Nam cho biết, ở rất nhiều toà soạn, đầu tiên vị thế quan trọng nhất dành cho phóng viên chính trị, sau Ä‘ó đến kinh tế xã há»™i, sau Ä‘ó nữa má»›i là văn hoá, quốc tế. Thậm chí có những toà soạn, phóng viên không có năng lá»±c lắm, không nổi trá»™i lắm sẽ được xếp vào Ä‘Æ°a tin văn hoá.

Trừ những toà soạn chuyên sâu đặc thù về văn hoá, ở những toà soạn khác vị thế của phóng viên văn hoá thường không được chú trọng. Điều Ä‘ó thể hiện tÆ° duy: Văn hoá không phải mảng mÅ©i nhọn trong các toà soạn. 

Sản lượng bài viết, phóng sá»± chuyên sâu về văn hoá còn ít, Ä‘a số những sản phẩm thông tin văn hóa mà chúng ta nghe thấy, đọc thấy Ä‘áp ứng nhu cầu giải trí nhiều hÆ¡n. Trong những sản phẩm mang tính văn hoá Ä‘ó có nhiều sản phẩm phục vụ nhu cầu khá tầm thường thậm chí phản cảm, dung tục.

"Chúng ta cần phải thay đổi nền tảng nhận thức và tÆ° duy về văn hoá ngay trong ban biên tập. Nếu nói má»™t cách tận cùng thì văn hoá là đỉnh cao của chính trị - vì suy cho cùng tất cả đều hÆ°á»›ng đến yêu nÆ°á»›c, đến đại chúng. Phóng viên làm chính trị xuất sắc cÅ©ng phải là người nắm rất chắc những giá trị văn hoá. Gần Ä‘ây, Äài truyền hình Việt Nam Ä‘ã tìm những người xuất sắc về làm văn hoá và xây dá»±ng những chuyên mục hàng ngày Ä‘i sâu vào văn hoá", nhà báo Nguyá»…n Thu Hà nói.

Theo Phó giám đốc VTV24, để văn hoá Ä‘i sâu vào từng phóng viên, biên tập viên, ngoài những quy định chung cho người làm báo, các toà soạn cần xây dá»±ng bản quy tắc ứng xá»­ mang tính Ä‘ặc thù riêng phù hợp vá»›i Ä‘á»™i ngÅ© phóng viên của cÆ¡ quan.

Xây dá»±ng những nguyên tắc tác nghiệp đặc thù nhÆ° vậy rất có ý nghÄ©a để người lãnh đạo và các phóng viên, nhà báo có thể trao đổi và thảo luận trong toà soạn. Điều quan trọng hÆ¡n là những bản quy tắc ấy phải được truyền thông. Đặc biệt vá»›i những phóng viên trẻ khi má»›i bÆ°á»›c vào cÆ¡ quan cần có má»™t lá»›p gọi là lá»›p công cụ - nguyên tắc ứng xá»­ của cÆ¡ quan sẽ được truyền thông, trao đổi rất kỹ qua kinh nghiệm của người Ä‘i trÆ°á»›c.

Xét cho cùng, nghề nghiệp nào cÅ©ng có vinh quang và những cay đắng -  báo chí cÅ©ng vậy. Làm nghề bằng tâm thế của má»™t nhà báo có văn hóa không những góp phần phản biện và xây dá»±ng xã há»™i, định hÆ°á»›ng dÆ° luận theo những Ä‘iều tốt đẹp mà còn làm cho xã há»™i ngày càng phát triển hÆ¡n. CÅ©ng theo nghÄ©a Ä‘ó, bản lÄ©nh nghề nghiệp của nhà báo trẻ ngày càng được rèn luyện nhiều hÆ¡n, tránh khỏi những cám dá»— “câu view”, tiền tài vật chất hay lợi ích cá nhân. Bằng cách Ä‘ó, chúng ta Ä‘ã lấy cái đẹp dẹp cái xấu, loại bỏ những “con sâu” ra khỏi hàng ngÅ© của mình.

Theo Phan Hoài Giang/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/lam-bao-co-van-hoa--phai-thay-doi-nen-tang-nhan-thuc-va-tu-duy-post227132.html