Quả cau, lá trầu vẫn luôn là thứ quà không thể thiếu trong những mâm lá»… dâng lên thánh, thần.

Ký ức đẹp nhÆ° cổ tích

Sống ở phố, chả mấy khi tôi thấy người ăn trầu. Ngay cả ở thôn quê, những người già còn giữ thói quen ăn trầu cÅ©ng còn rất ít. Vậy mà giờ Ä‘ây, tôi lại Ä‘i nói chuyện trầu cau. Tá»± thấy bản thân mình lẩn thẩn, ngược đời quá. Vậy nhÆ°ng không hiểu sao, má»—i lần tá»± tay sắp lá trầu, quả cau đặt nghiêm cẩn trên bàn thờ gia tiên những ngày lá»…, tết, giá»—, tôi lại nghÄ© đến sá»± tích trầu cau được nghe kể hồi còn bé tí. Lòng tá»± hỏi, trẻ em hôm nay có còn thích nghe những câu chuyện cổ tích, sá»± tích nhÆ° thời chúng tôi? Hay vá»›i chúng, chuyện về siêu nhân, chuyện Doremon má»›i thá»±c sá»± hấp dẫn...?.

Miếng trầu đầy đủ thường có lá trầu, vôi, vỏ và cau.

Má»—i lần nhá»›, ký ức ùa về chẳng có đầu có cuối. HÆ°Æ¡ng trầu dâng lên vừa sâu lắng, vừa mênh mang nhÆ° mây trôi bồng bềnh. Ấy là hình ảnh bà ná»™i vẫn ngồi ở bậc thềm, tay nhặt ngô, lá»±a đậu, miệng bỏm bẻm miếng trầu. Các bà không nhiều chữ, thời ấy chỉ học xong lá»›p vỡ lòng “bình dân học vụ” nhÆ°ng má»—i lúc nhai trầu, có bà cao hứng đọc những câu ca dao, tục ngữ để răn dạy con cháu, vừa dá»… hiểu, dá»… nhá»›, thấm sâu.

Ä‚n trầu, môi bà luôn đỏ màu nÆ°á»›c trầu và khóe miệng có đường viền mảnh nhÆ° sợi chỉ. Thi thoảng, bà lấy ngón cái và ngón trỏ vét quanh vành miệng rất nhanh và khéo. Tò mò, tôi hỏi: “Trầu ngon không bà?”. “Ngon!”, bà Ä‘áp. Tôi thắc mắc: “Nó ngon nhÆ° thế nào hả bà?”. Bà thủng thẳng: “Thì nó cay cay, chan chát, đăng đắng, rồi ngọt nữa”. Hẳn là các vị ấy hòa trá»™n vá»›i nhau sẽ thành vị ngon vô cùng Ä‘á»™c Ä‘áo để khi ăn người ta cảm nhận vị đắng cay, ngọt bùi của cuá»™c đời. Đôi lần tôi cÅ©ng Ä‘ã thá»­, nhÆ°ng vừa Ä‘Æ°a đến đầu lưỡi Ä‘ã nhăn mặt, nhè ra rồi. Bà tôi nghiện trầu lắm. Có lần bà mệt, cÆ¡m không ăn được chỉ ăn được chút cháo, nhÆ°ng nhất định bảo tôi phải giã cho bà má»™t cối trầu cho đỡ nhạt miệng. Vậy nên má»›i có câu: “Má»™t thÆ°Æ¡ng, hai nhá»›, ba sầu/ CÆ¡m ăn chẳng được, ăn trầu cầm hÆ¡i”.

Trầu têm cánh phượng thường được dùng cho các sá»± kiện quan trọng nhÆ° ăn hỏi, cÆ°á»›i xin, tân gia...

Nhà tôi có má»™t giàn trầu ngay cạnh giếng khÆ¡i. Lâu lâu bà lại cho má»™t ít vôi bá»™t trá»™n lẫn đổ vào gốc cây trầu. Bà bảo trầu Æ°a vôi, chỉ có vôi má»›i làm miếng trầu đỏ được. Nên được vôi lẫn đất tốt bón vào trầu nhanh tốt, lá dày. Mùa hè nắng gắt bà cắt lá chuối trong vườn che cho lá trầu khỏi bị cháy nắng. Mùa Ä‘ông vẫn những tàu lá chuối ấy bà lại che sÆ°Æ¡ng muối tránh cho trầu bị táp lá. Thường, gia Ä‘ình tôi không hái trầu bán bao giờ, hàng xóm hay người thân cần thì qua hái. Bà bảo, ấy là cái lá»™c của nhà. Mua bán chẳng bao tiền, nhÆ°ng luôn sẵn trong vườn để khi ai cần á»›i má»™t tiếng là có ngay thì lại quý. Tôi nhá»› những lần hái trầu vào ban Ä‘êm bà dặn phải gọi trầu kẻo nó dá»—i mà héo hon đến chết. NghÄ© đến truyện “Sá»± tích trầu cau”, tôi cứ tưởng thật, nên vừa gọi vừa hồi há»™p: “Trầu Æ¡i trầu à/ Tao là người nhà/ Tao xin mấy lá/ Mày đừng giận nhá”.

Vẫn còn khá nhiều người trẻ thích ăn trầu.

Trưởng thành, tôi Ä‘i khắp Ä‘ây cùng Ä‘ó, thi thoảng má»›i được về bên cÆ¡i trầu của bà. Tôi Ä‘ã gặp gỡ bao nhiêu con người, Ä‘ã say sÆ°a nhìn ngắm bao nhiêu người bà, người mẹ ăn trầu nÆ¡i làng quê, phố thị, nhÆ°ng hình ảnh ăn trầu của bà vẫn là đẹp nhất. May mắn sao trong những năm cuối đời của bà, tôi vẫn được Ä‘ôi lần giã trầu cho bà ăn. Tất cả cho vào cối trầu rồi ngoáy cho mềm, có màu đỏ là Ä‘Æ°a cho bà. Cứ nhìn cái miệng móm mém của bà nhai trầu đỏ tÆ°Æ¡i thấy thanh bình làm sao và cứ thích mình còn bé dại mãi.

Trầu cau, mai mốt có còn?

Khi tôi lẩn thẩn viết ra những dòng chữ này thì mùa xuân Ä‘ang vào Ä‘á»™ đẹp nhất, nhiều lá»… há»™i của tháng Giêng mở khắp chốn quê, không ít nÆ¡i còn tổ chức há»™i cho trai gái thi nhau têm trầu xem ai têm đẹp, têm khéo. Đây cÅ©ng là mùa trai gái tổ chức cÆ°á»›i xin. Cuối tuần rồi nhà tôi có Ä‘ám cÆ°á»›i. Trong khi người lá»›n bàn chuyện đại sá»± nhà trên, thì anh chị em người trẻ chúng tôi lại tụm năm, tụm ba dÆ°á»›i nhà vá»›i hàng tá chuyện trên trời dÆ°á»›i đất. Đón Ä‘Ä©a trầu từ bà dì, ông anh tôi nhón má»™t miếng cho vào miệng đến ngon lành. Thế rồi những người trẻ chúng tôi sôi nổi chuyện trầu cau, từ phong tục, tập quán người miền Bắc, nét văn hóa của người miền Trung. Toàn chuyện tận đẩu tận Ä‘âu, nhÆ°ng vẫn rất lạ, vẻ nhÆ° không khí Ä‘ang nồng vị ấm của vôi, cái chát ngọt của cau và chút the the của trầu.

NhÆ° má»™t quy luật bất biến hàng trăm năm nay, Ä‘ám hỏi bắt buá»™c phải có trầu cau và Ä‘Ä©a trầu mời khách.

Sáng hôm sau, nhìn gia Ä‘ình nhà trai xúng xính trong những trang phục hiện đại, bÆ°á»›c xuống từ những chiếc ô tô sang trọng, trên tay của những người bÆ°ng mâm quả lá»…, hình ảnh buồng cau bánh tẻ và mâm trầu Ä‘i đầu, sau Ä‘ó trầu cau được Ä‘em chia cho hai họ, mời bà con làng xóm, tôi lại nhÆ° được củng cố thêm niềm tin: Cho dù nhiều năm nữa, rất có thể nÆ°á»›c mình chẳng còn má»™t ai “tiêu sầu bằng thú nhai trầu” (6 chữ này là từ sách của người xÆ°a), tôi vẫn tin, mãi mãi nhiều nÆ¡i chốn, những hàng cau, khóm trầu vẫn mÆ°á»›t lá, Ä‘Ä©a cau trầu têm khéo vẫn được dâng lên cúng tổ tiên những ngày lá»…, tết... Và “Sá»± tích trầu cau” vẫn sẽ được kể lại - nhÆ° má»™t ghi dấu văn hóa ăn trầu của người Việt qua hàng thế ká»·, nhắc nhá»› người nghe nét đẹp tinh thần - tình anh em thuận hòa, vợ chồng tiết nghÄ©a...

Năm má»›i nói chuyện cÅ©, bà tôi dù Ä‘ã nghìn năm mây trắng nhÆ°ng trên bàn nÆ°á»›c trong căn nhà thờ tá»± ở quê, gia Ä‘ình vẫn giữ nguyên cÆ¡i trầu bằng đồng có nắp, con dao bài nhỏ bổ cau và “Ông bình vôi” bằng sứ có quai xách của bà. Vá»›i gia Ä‘ình tôi, Ä‘ây là má»™t đồ dùng quan trọng, ngoài ý nghÄ©a để Ä‘á»±ng vôi - má»™t trong ba vị chính (trầu, vỏ, vôi) làm nên má»™t miếng trầu - nó còn là biểu tượng cho quyền uy của bà - “ná»™i tÆ°á»›ng” trong nhà. Vì thế, nếu gia Ä‘ình nào không giữ lại thì cÅ©ng không được vứt bỏ thùng rác, mà Ä‘em để dÆ°á»›i gốc Ä‘a, dÆ°á»›i lÅ©y tre bên Ä‘ình, hay mang ra sông thả...

Có má»™t Ä‘iều rất đặc biệt mà tôi tìm hiểu được Ä‘ó là vào những năm nhuận, bình vôi thường được các làng gốm sản xuất vá»›i số lượng lá»›n. Phải chăng, ở má»™t số địa phÆ°Æ¡ng người dân thường thay bình vôi vào những năm nhuận. Lý giải về Ä‘iều này, nhiều người cho rằng, năm nhuận là năm có tháng dÆ°, tháng thêm, sản xuất, thay thế bình vôi vào năm nhuận, cả người mua và người bán đều được “dôi dÆ°”, thịnh vượng. Năm nay có 2 tháng 2 âm lịch, chẳng biết Ä‘úng sai ra sao, nhÆ°ng thấy có những chữ “dôi, dÆ°, thêm, thịnh vượng”, trong lòng vẫn thấy vui vui.

Theo Bài và ảnh: Tăng Thúy/Báo Thanh Hóa Điện tá»­

https://baothanhhoa.vn/van-hoa-giai-tri/ngay-xuan-nbsp-noi-chuyen-trau-cau/178320.htm