Phạm Tấn Anh VÅ© - Trưởng đại diện khu vá»±c phía Nam Công ty Cổ phần Giải pháp Trí thông minh nhân tạo Việt Nam VAIS hÆ°á»›ng dẫn phóng viên kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tác nghiệp báo chí.

Tại Việt Nam, trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng phổ biến ở nhiều lÄ©nh vá»±c khác nhau, trong Ä‘ó có báo chí. Vậy AI hiện nay có thể tạo ra được hiệu quả nhÆ° thế nào cho má»—i phóng viên, má»—i tòa soạn trong quá trình tác nghiệp. Để hiểu rõ hÆ¡n vấn đề này, báo Nhà báo & Công luận Ä‘ã có buổi trò chuyện vá»›i ông Phạm Tấn Anh VÅ© - Trưởng đại diện khu vá»±c phía Nam Công ty Cổ phần Giải pháp Trí thông minh nhân tạo Việt Nam VAIS, má»™t chuyên gia về ứng dụng công nghệ AI của người Việt.

Dùng AI xá»­ lý thay thế cho các nghiệp vụ báo chí truyền thống

+ Chúng ta vẫn nhắc đến trí tuệ nhân tạo AI nhÆ° là cú hích má»›i cho hoạt Ä‘á»™ng báo chí, Ä‘ó là những tiện dụng cho nhà báo, phóng viên. Theo ông Ä‘iều quan trọng nhất để AI mang lại hiệu quả là gì?

- Giờ Ä‘ây má»—i chúng ta khi nhắc đến AI sẽ nghÄ© đến vấn đề tá»± Ä‘á»™ng hóa, Ä‘ó là những robot giúp làm thay nhà báo, phóng viên trong những công việc từ Ä‘Æ¡n giản đến phức tạp liên quan đến “câu chữ” tốn kém rất nhiều thời gian. NhÆ°ng bản chất thì không hẳn nhÆ° vậy, AI chỉ có giá trị khi có dữ liệu đầu vào, Ä‘ó là data, các dữ liệu cần được “nuôi” lá»›n thì AI má»›i phát huy được khả năng của nó. Chúng ta đặt má»™t câu hỏi, má»™t ná»™i dung phỏng vấn cho AI mà không có kho dữ liệu đầu vào để AI trả lời thì sẽ trở thành vô dụng. Đối vá»›i má»—i công ty, việc nghiên cứu phát triển công nghệ AI nếu muốn chuyển hoá thành công cụ há»— trợ báo chí truyền thông thường phải nghÄ© tá»›i việc giải bài toán về đầu vào và đầu ra cho ná»™i dung.

TÆ°Æ¡ng tá»±, để tạo ra má»™t tác phẩm báo chí thì cần phải thá»±c hiện phỏng vấn, quay phim, Ä‘i thá»±c tế, dùng thá»­… trải qua các công Ä‘oạn má»›i tạo ra được tác phẩm báo chí. Do vậy, công ty chúng tôi Ä‘ã phải xây dá»±ng những công cụ, hệ thống thu thập dữ liệu từ năm 2018 cho đến nay. Chẳng hạn, chúng tôi có công cụ tổng hợp giọng nói, bao gồm các âm thanh, cách phát âm của người Việt Nam vá»›i ngôn ngữ tiếng Việt ở cả 3 vùng miền Bắc – Trung – Nam và có thể chuyển sang định dạng ngôn ngữ thường gõ bài trên máy vi tính.

Ngoài ra, chúng ta có thể sá»­ dụng công cụ trí tuệ thứ hai Ä‘ó là tổng hợp các thông tin từ rất nhiều dữ liệu đầu vào, sau Ä‘ó hệ thống tá»± Ä‘á»™ng tóm lược những ná»™i dung chính, biết được Ä‘âu là ná»™i dung quan trọng nhất.

+ Ông có thể lấy má»™t số ví dụ cụ thể về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tác nghiệp của nhà báo được không?

- Khi phóng viên, biên tập viên tham dá»± má»™t há»™i nghị, há»™i thảo, có rất nhiều ý kiến về má»™t chủ đề và phóng viên ghi âm bằng Ä‘iện thoại. Má»™t cuá»™c họp hay cuá»™c phỏng vấn nhÆ° vậy kéo dài từ 3- 4 tiếng, khi Ä‘ó AI sẽ tổng hợp và dịch toàn bá»™ buổi thảo luận thành văn bản tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng 60 trang giấy A4. Thông thường, để bóc băng ghi âm 3-4 tiếng, theo cách làm truyền thống thì phóng viên cần khoảng 8 tiếng để xá»­ lý văn bản. Còn nếu áp dụng AI xá»­ lý thì chỉ mất khoảng 20 phút là sẽ có toàn bá»™ văn bản ná»™i dung của buổi trò chuyện phỏng vấn, há»™i nghị nêu trên. Thậm chí, AI cÅ©ng có thể trở thành công cụ giúp tóm tắt toàn bá»™ ná»™i dung. Từ Ä‘ó AI sẽ tá»± viết ra ná»™i dung chính trong má»™t thời gian ngắn về chủ đề chúng ta Ä‘ang quan tâm hay có yêu cầu.

Để ứng dụng trở nên thá»±c tiá»…n hÆ¡n, hiện nay chúng tôi Ä‘ang hÆ°á»›ng dẫn cho các cán bá»™ há»™i viên, nhà báo, phóng viên ở các cÆ¡ quan báo chí ở địa phÆ°Æ¡ng trá»±c tiếp tác nghiệp. Họ có thể ứng dụng được các công cụ dùng AI xá»­ lý thay thế cho các nghiệp vụ báo chí truyền thống nhÆ° bóc, đổ băng từ âm thanh, phim video, giúp rút ngắn thời gian, giải phóng sức lao Ä‘á»™ng cho những tác vụ xá»­ lý ná»™i dung đầu vào truyền thống. Dùng AI sẽ làm thay đổi cách làm, cách tác nghiệp truyền thống của họ, không còn tình trạng chờ đợi để có tin tức, lãng phí thời gian để bóc băng ghi âm… hoặc vừa kết thúc livestream thì văn bản cÅ©ng Ä‘ã đến tay. Tất cả mọi người dá»… dàng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trá»±c tiếp ngay vào trong công việc.

Ngoài việc thay đổi tÆ° duy còn lá»±a chọn đối tượng bắt nhịp để chuyển đổi số

+ Báo chí Ä‘ang phát triển trong quá trình toàn cầu hóa, má»—i cÆ¡ quan báo chí không chỉ cạnh tranh thông tin trong nÆ°á»›c mà còn cạnh tranh vá»›i cả cÆ¡ quan báo chí quốc tế, vậy AI sẽ há»— trợ các tòa soạn nhÆ° thế nào?

- Chúng tôi Ä‘ang há»— trợ cho các tòa soạn về phát triển ná»™i dung theo hÆ°á»›ng toàn cầu hóa, nghÄ©a là Ä‘Æ°a sản phẩm báo chí trong nÆ°á»›c đến vá»›i công chúng trên toàn cầu chứ không chỉ dừng lại ở trong nÆ°á»›c. Chẳng hạn khi Ä‘ã có má»™t ná»™i dung phỏng vấn gốc bằng tiếng Việt thì không dừng lại ở Ä‘ó, ná»™i dung gốc có thể được chuyển hoá qua má»™t giọng đọc và nhân vật tá»± tạo, tạo ra má»™t MC ảo, giúp đọc lời bình toàn bá»™ ná»™i dung gốc. Ngoài ra, MC ảo sẽ Ä‘a năng hÆ¡n, có thể là má»™t bản tin cho báo mạng hoặc bản tin truyền hình, có thể đọc lời bình được 60 ngôn ngữ kèm phụ đề khác nhau. Ví dụ: Đọc lời bình tiếng Hoa, phụ đề tiếng Anh, hoặc nói tiếng Anh phụ đề tiếng Việt…

Thá»±c tế cho thấy, xu hÆ°á»›ng của báo chí là toàn cầu hóa, Ä‘á»™ lan tỏa của thông tin đến công chúng không chỉ dừng lại ở trong má»™t quốc gia mà còn nhiều nÆ¡i trên thế giá»›i. Chúng ta không chỉ có lượt view cho tin bài Ä‘ó ở trong nÆ°á»›c mà còn lấy được lượng view bạn đọc ở nhiều quốc gia.

+ Theo ông, hiện nay các cÆ¡ quan báo chí cần có những bÆ°á»›c Ä‘i sá»­ dụng nguồn nhân lá»±c nhÆ° thế nào để tận dụng được những thành quả mà AI mang lại?

- Đối vá»›i việc ứng dụng AI vào hoạt Ä‘á»™ng ở tòa soạn, đầu tiên nên hÆ°á»›ng vào đối tượng cán bá»™ phóng viên trẻ, chuyển đổi số thường phù hợp vá»›i lá»›p người từ 35 tuổi trở lại. Những người trên 35 tuổi sẽ chậm thích ứng, khó bắt nhịp vá»›i các thói quen má»›i. Thông thường, các toà soạn sẽ Æ°u tiên vào thế hệ kế thừa, thậm chí nhiều tòa soạn còn tập trung vào thế hệ Gen Z, bởi vì thá»±c tế thế hệ trẻ sẽ ngày càng ứng dụng công nghệ nhiều nhất.

Nhiều tòa soạn vừa ứng dụng công nghệ má»›i vừa giữ các quy trình sản xuất cÅ©, dần dần thay thế công nghệ má»›i. Các Ä‘ài phát thanh truyền hình ở địa phÆ°Æ¡ng phát triển hai loại hình, má»™t là loại hình tin chính thống và loại hình còn lại là bản tin trên các nền tảng số nhÆ°: tiktok, youtube, facebook… NhÆ° vậy, chuyển đổi số ngoài vấn đề thay đổi tÆ° duy còn lá»±a chọn đối tượng bắt nhịp để chuyển đổi số. Thay đổi Ä‘ó bắt nguồn từ từng người, từng phòng ban, sau Ä‘ó sẽ là thay đổi cả tòa soạn, sau khi Ä‘ã thay đổi được mọi người sẽ cùng phối hợp vá»›i nhau để tạo ra những sản phẩm báo chí má»›i, hiệu quả sẽ thay đổi nhanh chóng.

AI có thể Ä‘o lường được sá»± phát triển, thậm chí so sánh được sá»± thay đổi của từng cá nhân, trÆ°á»›c và sau khi họ ứng dụng các công cụ của AI. Biết được thời gian hoàn thành và tạo ra tác phẩm báo chí chất lượng ra sao so vá»›i trÆ°á»›c Ä‘ây. Hiệu suất công việc có thể tăng lên 20% - 30% trong cùng má»™t thời gian. Phóng viên có thể Ä‘i được nhiều chÆ°Æ¡ng trình trong ngày hÆ¡n thay vì chỉ Ä‘i má»™t địa Ä‘iểm, má»™t há»™i nghị, há»™i thảo nhÆ° trÆ°á»›c.

+ Báo chí dữ liệu là má»™t phần không thể thiếu trong hoạt chuyển đổi số báo chí, theo ông, AI sẽ có vai trò nhÆ° thế nào?

- AI có thể tổng hợp các bài viết trong quá trình phát triển nhiều năm của má»™t tờ báo, Ä‘ó chính là phát triển báo chí dữ liệu, tÆ° liệu. Ví dụ chủ đề về má»™t ngân hàng nào Ä‘ó, thì toàn bá»™ hàng trăm bài viết về ngân hàng Ä‘ó có thể được thống kê vá»›i tít và link bài cụ thể. Nếu mở rá»™ng phạm vi khi sá»­ dụng công cụ này sẽ kết hợp được vấn để bảo mật và giữ bản quyền ở các tờ báo và trở thành má»™t “đặc sản” chỉ có tờ báo Ä‘ó cung cấp. Nhờ vào việc tổng hợp thông tin nên AI có thể lÆ°u giữ các ná»™i dung dữ liệu theo từng lá»›p thời gian, chủ đề khác nhau, Ä‘iều này tạo ra bằng chứng rõ ràng và sẽ hạn chế được rất nhiều rủi ro phát sinh cho những người làm báo khi vÆ°á»›ng vào các vụ thÆ°a kiện viết bài không Ä‘úng sá»± thật.

Khác vá»›i ChatGPT, tất cả các công cụ AI mà công ty chúng tôi Ä‘ang tập huấn cho các phóng viên, biên tập viên đều do các kỹ sÆ° người Việt sáng tạo ra. Họ đều xây dá»±ng, phát triển trên các hệ thống lập trình, tÆ° duy và dữ liệu từ người Việt. Điều này cÅ©ng đảm bảo được tính an toàn lâu dài, bền vững cho toàn bá»™ hệ thống. Chẳng hạn nhÆ° công cụ bóc băng phải được xá»­ lý nhận dạng từ dữ liệu âm thanh hÆ¡n 5.000 giờ của người Việt 3 miền Bắc – Trung – Nam để từ Ä‘ó má»›i có thể tạo ra được “bản dịch” văn bản tiếng Việt chỉ dành riêng cho người Việt.

+ Xin cảm Æ¡n những chia sẻ của ông!

Theo Lê Tâm (Thá»±c hiện)/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/chuyen-gia-truyen-thong-pham-tan-anh-vu-ai-se-lam-thay-doi-cach-lam-cach-tac-nghiep-truyen-thong-post259832.html