Má»™t video trên kênh YouTube giả mạo VTV1 vá»›i lượt view hÆ¡n 2,7M.

Tình trạng vi phạm Ä‘ang diá»…n ra hàng ngày, hàng giờ

Chỉ trong vài năm trở lại Ä‘ây, những nền tảng xuyên biên giá»›i đồng loạt cho ra đời các ứng dụng má»›i, trong Ä‘ó nổi bật là Tiktok vá»›i việc tạo những video clip ngắn Ä‘ang thu hút má»™t lượng lá»›n người dùng, góc Ä‘á»™ nào Ä‘ó họ cÅ©ng chính là Ä‘á»™c giả của báo chí, và việc vi phạm bản quyền lại chuyển sang hình thức má»›i mà theo nhiều chuyên gia nhận định - có vẻ nghiêm trọng hÆ¡n rất nhiều.

Hàng loạt những video clip hình ảnh, âm thanh mà những thông tin bị cắt cúp, sao chép, làm méo mó, sai lệch thông tin, không chỉ gây thất thu lá»›n về mặt kinh tế cho các Ä‘Æ¡n vị nắm giữ bản quyền và thậm chí ảnh hưởng đến uy tín của nhiều cÆ¡ quan báo chí chính thống.

Năm 2022, theo nghiên cứu của Media Partners Asia, Việt Nam đứng thứ 3 trong khu vá»±c, sau Indonesia và Philippines về tá»· lệ vi phạm bản quyền trên không gian số, nhÆ°ng tính theo đầu người, Việt Nam đứng số 1 vá»›i khoảng 15,5 triệu người xem bất hợp pháp. Tình trạng các tổ chức, cá nhân vi phạm bản quyền báo chí là khá nghiêm trọng, đặc biệt đối vá»›i các tổ chức truyền hình.

Nói về thá»±c trạng vi phạm bản quyền của Đài truyền hình Việt Nam (THVN), ông Nguyá»…n Thanh Vân - Phó trưởng Ban Kiểm tra, Đài THVN cho biết, rất nhiều Ä‘Æ¡n vị sá»­ dụng chÆ°Æ¡ng trình truyền hình của Đài THVN mà không xin phép, thỏa thuận. Khi tiếp phát sóng chÆ°Æ¡ng trình của Đài THVN, nhiều nÆ¡i Ä‘ã tá»± ý cắt quảng cáo hoặc chèn quảng cáo của mình vào. Các chÆ°Æ¡ng trình truyền hình đặc sắc nhÆ° The voice, Đồ rê mí, Gặp nhau cuối năm…, VTV Ä‘ã phải mất chi phí bản quyền và sản xuất cá»±c kỳ tốn kém, nhÆ°ng bị sao chép và phát tràn lan trên Internet thậm chí in thành băng Ä‘Ä©a bán trên thị trường. 

"Má»™t số cÆ¡ quan Truyền hình thu chÆ°Æ¡ng trình của Đài, nhất là các chÆ°Æ¡ng trình giải trí trên kênh VTV3 để phát lại trên kênh sóng của họ. Nhiều những chÆ°Æ¡ng trình phải chi kinh phí lá»›n mua bản quyền, đặc biệt là trên hệ thống Pay TV, nhÆ°ng lại bị má»™t số cá nhân, tổ chức phát sóng khác thu lại để phát sóng mà không trả phí bản quyền. Trong lÄ©nh vá»±c Internet, sá»± vi phạm bản quyền các chÆ°Æ¡ng trình của VTV là rất nghiêm trọng", ông Nguyá»…n Thanh Vân nêu rõ.

Theo ông Vân, các chÆ°Æ¡ng trình gameshow, thể thao, phim truyền hình Ä‘ang lần lượt là "nạn nhân" của vấn nạn vi phạm bản quyền trên môi trường số. Theo Ä‘ó, những bá»™ phim truyền hình bị xé nhỏ, cắt vụn, cùng ghi chú gây sốc để câu view. Hiện tại có khoảng 200 trang web chiếu phim vi phạm bản quyền, vá»›i hàng trăm triệu lượt xem má»—i năm, thu lợi bất chính hàng trăm tá»· đồng từ tiền quảng cáo. Để đối phó vá»›i các cÆ¡ quan quản lý nhà nÆ°á»›c, tá»™i phạm liên tục nghÄ© ra nhiều hình thức má»›i để Ä‘ánh cắp bản quyền nhÆ° livestream, streaming và loại hình má»›i nhất là review phim.

Ở lÄ©nh vá»±c thể thao, tất cả các giải thể thao trên thế giá»›i đều có thể được xem lậu qua gần trăm trang web vi phạm bản quyền. Tính riêng giải Ngoại hạng Anh, trong quý đầu năm 2023 Ä‘ã có hÆ¡n 4 triệu lượt xem lậu tại Việt Nam. Ông Vân cho biết: "Má»™t hình thức táo tợn xuất hiện những ngày gần Ä‘ây, là tá»™i phạm còn tấn công vào trang web của cÆ¡ quan nhà nÆ°á»›c, để kết nối tá»›i các trang cá Ä‘á»™ bóng Ä‘á".

Số liệu của Công ty Kantar Media Việt Nam cho thấy nghịch lý: Dá»± kiến, trong năm 2023, “miếng bánh” quảng cáo ở thị trường Việt Nam dành cho các cÆ¡ quan báo chí chỉ khoảng 3.000 tá»· đồng. Doanh thu liên quan đến khai thác ná»™i dung báo chí nhÆ° quảng cáo Ä‘ang “chảy” về các trang web, trang Ä‘iện tá»­, các tài khoản mạng xã há»™i sao chép sản phẩm báo chí vá»›i trị giá khoảng 80.000 tá»· đồng. Nhiều cá nhân, tổ chức Ä‘ã lợi dụng nền tảng mạng xã há»™i, ứng dụng video sá»­ dụng tràn lan thông tin và sản phẩm báo chí để sau Ä‘ó thu lời từ quảng cáo.

"Các ná»™i dung của VTV bị vi phạm bản quyền, đăng tải lậu bởi rất nhiều trang xem video hằng ngày, hằng giờ. Các cá nhân làm clip chèn logo cÅ©ng nhÆ° ná»™i dung video của VTV để tạo niềm tin, quảng cáo thuốc Ä‘ông y và ứng dụng cá cược, không chỉ là thiệt hại nặng nề về vật chất, mà còn ảnh hưởng đến uy tín, thÆ°Æ¡ng hiệu của Đài. VTV từng bị các đối tác sở hữu bản quyền phát sóng các chÆ°Æ¡ng trình giải trí, thể thao hấp dẫn từ chối Ä‘àm phán chuyển nhượng vì không thể ngăn chặn hiệu quả việc vi phạm bản quyền”, ông Vân nhấn mạnh.

Xá»­ lý vi phạm còn chÆ°a đủ nghiêm khắc

Theo ông Nguyá»…n Thanh Vân, tình trạng các tổ chức, cá nhân vi phạm bản quyền báo chí là nghiêm trọng, đặc biệt đối vá»›i các tổ chức truyền hình. Tuy nhiên, việc xá»­ lí các trường hợp vi phạm còn chÆ°a đủ nghiêm khắc và toàn diện. 

Điều này Ä‘òi hỏi VTV nói riêng và các cÆ¡ quan báo chí nói chung cần chủ Ä‘á»™ng đầu tÆ° các công cụ rà quét hiện đại và xây dá»±ng Ä‘á»™i ngÅ© nhân sá»± giàu chuyên môn, kinh nghiệm trong lÄ©nh vá»±c sở hữu trí tuệ. Đồng thời, đặt ra yêu cầu phải xá»­ lý nghiêm khắc từ cÆ¡ quan quản lý Nhà nÆ°á»›c và sá»± ná»— lá»±c của các nhà cung cấp dịch vụ mạng Internet.

Về mặt pháp lý, nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển - Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật TP.HCM cho rằng, mức phạt cho hành vi vi phạm bản quyền hiện nay là rất thấp, chÆ°a đủ sức răn Ä‘e, cần sá»­a mức quy định theo hÆ°á»›ng tăng mức xá»­ phạt hành chính về vi phạm quyền tác giả để tăng sức răn Ä‘e vá»›i các hành vi vi phạm bản quyền.

Cụ thể, nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển dẫn chứng, theo Nghị định số 131/2013 quy định xá»­ phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan được sá»­a đổi, bổ sung má»™t số Ä‘iều bằng Nghị định số 28/2017 thì hành vi xâm phạm quyền bảo vệ sá»± toàn vẹn của tác phẩm chỉ bị phạt tiền từ 3-10 triệu đồng. Hành vi xâm phạm quyền công bố tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả theo quy định chỉ bị phạt tiền từ 5-10 triệu đồng. Hành vi phân phối tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả chỉ bị phạt tiền từ 10-30 triệu đồng.

Hoặc theo Nghị định 119/2020 quy định, trang thông tin Ä‘iện tá»­ tổng hợp đăng, phát các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sá»± đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ chỉ bị phạt tiền từ 10-20 triệu đồng.

"Đây là những con số không ăn thua, mức xá»­ phạt hiện nay là rất thấp. Tôi nghÄ© rằng, phải tăng lên gấp 3, 5 lần thậm chí gấp 10 lần thì may ra sẽ có tính răn Ä‘e maÌ£nh hÆ¡n đối vá»›i các tổ chức, cá nhân vi phạm", nhà báo Nguyá»…n Đức Hiển cho biết.

Theo ông Hiển, có má»™t Ä‘iều cản trở các cÆ¡ quan báo chí thá»±c hiện quyền bảo vệ mình là, Ä‘ể xá»­ phạt đối tượng vi phạm thì phải kiện, phải tố giác và chứng minh. Mà quãng đường Ä‘ó có khi còn tốn thời gian và tiền bạc hÆ¡n nhiều so vá»›i mức bồi thường có thể nhận được. Nhiều cÆ¡ quan báo chí hiện nay chỉ dừng ở mức hoặc bỏ qua, hoặc gọi Ä‘iện yêu cầu nÆ¡i xâm hại bản quyền gỡ ná»™i dung, hoặc tác giả là phóng viên ca cẩm trên facebook.

"Nếu giờ chúng tôi Ä‘i kiện má»™t hành vi vi phạm, thay vì phạt 30 triệu đồng mà phạt lên 500 triệu đồng, thì chắc chắn ngay cả khi các cÆ¡ quan quản lý chÆ°a vào cuá»™c, chỉ cần luật sÆ° của mình làm việc vá»›i luật sÆ° bên kia, họ sẽ phải Ä‘àm phán để có mức bồi thường theo thoả thuận và họ cÅ©ng không dám vi phạm", ông Hiển nêu vấn đề.

Ông Nguyá»…n Đức Hiển nhận định, mức phạt quá thấp khiến người bị xâm hại thấy “không Ä‘áng”. Nó tạo ra cảm giác đối vá»›i bên xâm hại lẫn nạn nhân rằng chuyện Ä‘ó không cái gì to tát. Lâu dần, cách hành xá»­ nhÆ° phạm luật, kém văn minh được coi là bình thường. ChÆ°a kể, vá»›i những tác phẩm vị xam hại "thô bạo" bởi nhiều đối tượng, cÆ¡ quan báo chí hoàn toàn không đủ sức để đấu tranh, tá»± bảo vệ.

Xác định thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền tác giả báo chí trong môi trường số là vô cùng khó khăn

Theo luật sÆ° Trần Thị Khánh HÆ°Æ¡ng, Giám đốc Công ty Luật TNHH Pháp lý - Truyền thông Hà Ná»™i, vá»›i sá»± phát triển của khoa học công nghệ mở ra nhiều cÆ¡ há»™i má»›i trong cách thức thể hiện, truyền đạt, phân phối, hưởng thụ tác phẩm, các hành vi xâm phạm quyền tác giả cÅ©ng vì vậy mà ngày càng tinh vi và Ä‘a dạng hÆ¡n, không chỉ các hành vi trá»±c tiếp xâm phạm quyền tác giả mà bao gồm cả các hành vi gián tiếp tạo tiền đề cho việc xâm phạm quyền tác giả.

Bà Trần Thị Khánh HÆ°Æ¡ng cho biết, khi bị vi phạm bản quyền báo chí, tùy vào mức Ä‘á»™ vi phạm và hậu quả của hành vi vi phạm, các cá nhân, tổ chức bị vi phạm có quyền có thể lá»±a chọn biện pháp tÆ°Æ¡ng ứng để bảo vệ quyền tác giả của mình. Có thể tá»± mình sá»­ dụng biện pháp dân sá»± - tá»± thỏa thuận, hoặc thông qua cÆ¡ quan có thẩm quyền đề nghị áp dụng biện pháp hình sá»± và biện pháp hành chính để xá»­ lý tùy theo mức Ä‘á»™ của hành vi vi phạm.

Bồi thường thiệt hại là hình thức trách nhiệm dân sá»± nhằm buá»™c bên có hành vi gây ra thiệt hại phải khắc phục hậu quả bằng cách đền bù các tổn thất về vật chất và tổn thất về tinh thần cho bên bị thiệt hại.

"Song, việc xác định mức thiệt hại trong lÄ©nh vá»±c sở hữu trí tuệ luôn là vấn đề gặp nhiều khó khăn trên thá»±c tế, và việc xác định thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền tác giả báo chí trong môi trường Internet còn khó khăn hÆ¡n rất nhiều", luật sÆ° Trần Thị Khánh HÆ°Æ¡ng nhận định.

Bà Trần Thị Khánh HÆ°Æ¡ng dẫn chứng, Ä‘Æ¡n cá»­ nhÆ° trường hợp má»™t tác phẩm báo chí được lÆ°u trữ và cho phép truy cập trái phép trên mạng Internet, có thể sá»­ dụng công cụ kỹ thuật để đếm được bao nhiêu lượt người truy cập để xem hoặc download tác phẩm Ä‘ó má»™t cách trái phép trên má»™t website cụ thể. Trong trường hợp này, nếu giả định việc xem trá»±c tuyến hoặc tải tác phẩm Ä‘ó Ä‘ã được định sẵn cho má»—i lần truy cập thì có thể tính được sÆ¡ bá»™ thiệt hại mà chủ sở hữu quyền tác giả bị mất trên thá»±c tế.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là nhiều trường hợp tác phẩm được sao chép trái phép từ má»™t website, sau Ä‘ó tiếp tục được Ä‘Æ°a lên các website khác hoặc được các cá nhân chia sẻ vá»›i nhau. "Rất khó kiểm soát được số lượng người truy cập trái phép trong trường hợp trên. CÆ¡ sở để Ä‘ánh giá mức giảm sút về thu nhập, lợi nhuận, tổn thất về cÆ¡ há»™i kinh doanh đối vá»›i lÄ©nh vá»±c quyền tác giả cÅ©ng đặc biệt khó khăn - vì việc sá»­ dụng tác phẩm phụ thuá»™c vào rất nhiều vào yếu tố, tâm lý của công chúng, nhu cầu của công chúng", bà HÆ°Æ¡ng nói.

Theo luật sÆ° HÆ°Æ¡ng, pháp luật dân sá»± và pháp luật sở hữu trí tuệ Ä‘ã có những quy định chế định bồi thường thiệt hại khi bị xâm phạm bản quyền báo chí, Ä‘ó chính là cÆ¡ sở để các chủ thể có quyền lấy căn cứ để tá»± thỏa thuận hoặc đề nghị cÆ¡ quan có thẩm quyền làm căn cứ đề nghị mức trách nhiệm bồi thường, đồng thời cÅ©ng nêu cao tinh thần thượng tôn pháp luật.

Theo Phan Hoà Giang/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/tran-lan-vi-pham-ban-quyen-tren-moi-truong-so-that-thoat-doanh-thu-uy-tin-giam-sut-post266006.html