Theo Nghị quyết số 686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc há»™i được ban hành ngày 18/9/2023, trong giai Ä‘oạn 2015 - 2022, Nhà nÆ°á»›c Ä‘ã Æ°u tiên bố trí tổng kinh phí hÆ¡n 213 nghìn tá»· đồng để thá»±c hiện đổi má»›i chÆ°Æ¡ng trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, trong Ä‘ó có việc thay sách giáo khoa các cấp nhÆ° thá»±c tế Ä‘ang diá»…n ra. Con số Ä‘ó khiến không ít người giật mình, nhÆ°ng mấu chốt là sau từng ấy năm và tiêu tốn không ít ngân sách, đổi má»›i sách giáo khoa dường nhÆ° vẫn lúng túng, còn nhiều bất cập, thậm chí có ý kiến nhận xét rằng đổi má»›i sách giáo khoa “Ä‘i má»™t vòng rồi quay trở lại Ä‘iểm xuất phát”.

Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc há»™i nêu rõ, giá bá»™ sách giáo khoa theo ChÆ°Æ¡ng trình giáo dục phổ thông 2018 tăng gấp 2 - 4 lần giá bá»™ sách giáo khoa cÅ©. Số đầu sách giáo khoa tăng, tình trạng bán sách giáo khoa kèm sách bài tập, sách tham khảo dẫn đến tăng chi phí mua sách.

Chi phí phát hành sách giáo khoa cao, chÆ°a hợp lý đối vá»›i loại sách phát hành số lượng lá»›n, người học bắt buá»™c phải mua. Đơn cá»­, mức chi phí phát hành tối Ä‘a đối vá»›i sách giáo khoa phục vụ năm học 2020 - 2021, 2021 - 2022 của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam là 29% giá bìa, sách bài tập là 33%, sách giáo viên là 15%; năm học 2022 - 2023, các con số tÆ°Æ¡ng ứng là 28,5% - 35% - 15%...

Quy định về lá»±a chọn sách giáo khoa tại Thông tÆ° số 25/2020/TT-BGDĐT chÆ°a chặt chẽ, dẫn tá»›i cách thức triển khai không thống nhất giữa các địa phÆ°Æ¡ng. Điều này tạo ra kẽ hở để trục lợi, cạnh tranh không lành mạnh.

Má»™t tồn tại khác là sách giáo khoa má»›i được phát hành chậm, giáo viên ít có thời gian nghiên cứu, chuẩn bị bài giảng, ảnh hưởng tá»›i chất lượng dạy học... Đó là chÆ°a kể tá»›i rất nhiều “hạt sạn” ở khâu biên soạn sách giáo khoa Ä‘ã liên tục bị “bóc phốt” trong thời gian vừa qua.

Sách giáo khoa Cánh diều lá»›p 11 được Ä‘Æ°a vào giảng dạy trong năm học 2023 - 2024. Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN

Từ những hạn chế nhÆ° vậy, má»™t trong những ý kiến được Ủy ban Thường vụ Quốc há»™i nêu ra là đề nghị Quốc há»™i xem xét, quyết định chủ trÆ°Æ¡ng tiếp tục thá»±c hiện quy định của Nghị quyết số 88/2014/QH13 về việc giao Bá»™ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn má»™t bá»™ sách giáo khoa...

CÅ©ng từ Ä‘ây, tranh luận về má»™t bá»™ sách giáo khoa của Nhà nÆ°á»›c và việc xã há»™i hóa làm sách giáo khoa nổ ra gay gắt. Trên các diá»…n Ä‘àn, có nhiều người ủng há»™ quay về má»™t bá»™ sách giáo khoa, còn xã há»™i hóa các sách tham khảo. CÅ©ng có người phản đối việc “đập Ä‘i xây lại” vì nhÆ° vậy quá lãng phí...

Ở Ä‘ây, cho dù Bá»™ Giáo dục và Đào tạo có đứng ra thá»±c hiện má»™t bá»™ sách giáo khoa, hay tiếp tục thá»±c hiện xã há»™i hóa nhÆ° hiện nay, thì nhất thiết cần hÆ°á»›ng tá»›i người dân và học sinh, trong Ä‘ó học sinh là chủ thể trung tâm của giáo dục. Má»™t bá»™ sách giáo khoa tốt và loại bỏ được tính Ä‘á»™c quyền (miá»…n phí bản quyền) là Ä‘iều cần cân nhắc và xem xét kỹ lưỡng, nếu cần thiết thì lấy ý kiến nhân dân. Tuy nhiên, nếu việc xã há»™i hóa cÅ©ng cho ra các sản phẩm tốt và mang tính cạnh tranh để hạ giá thành sách giáo khoa thì tại sao lại không?

Vấn đề là đừng để sách giáo khoa trút thêm gánh nặng chi phí cho phụ huynh, trong bối cảnh nhiều gia Ä‘ình còn rất khó khăn, nhất là ở các vùng nông thôn,vùng sâu vùng xa. Đề nghị cần chấm dứt ngay tình trạng kinh doanh sách giáo khoa theo kiểu “bia kèm lạc”, để rồi nhiều cuốn sách trở thành giấy vụn sau khi kết thúc năm học, trong Ä‘ó có cả những cuốn vẫn còn thÆ¡m mùi giấy vì rất ít được lật giở. NhÆ° thế là lãng phí nhân Ä‘ôi.

Đặc biệt, đừng xem sách giáo khoa là má»™t “miếng bánh” để ăn chia thị phần của các nhóm lợi ích hoặc để cho cÆ¡ chế xin - cho có cÆ¡ há»™i lÅ©ng Ä‘oạn. Vụ án “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” và “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Công ty TNHH Má»™t thành viên Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam là má»™t bài học nhãn tiền. Rất nhức nhối, từ má»™t chủ trÆ°Æ¡ng Ä‘úng đắn và nhân văn của Nhà nÆ°á»›c, đến khi triển khai thá»±c hiện lại bị trục lợi, làm méo mó hình ảnh của ngành giáo dục, gây nhiều hệ lụy tiêu cá»±c tá»›i người dân, môi trường giáo dục và chất lượng giáo dục.

Ủy ban Thường vụ Quốc há»™i tiến hành Phiên giám sát chuyên đề “Việc thá»±c hiện Nghị quyết số 88/2014/QH13 và Nghị quyết số 51/2017/QH14 của Quốc há»™i về đổi má»›i chÆ°Æ¡ng trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông”, ngày 14/8/2023. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Ở Ä‘ây có trách nhiệm của Bá»™ Giáo dục và Đào tạo. Theo Ä‘ó, Ủy ban Thường vụ Quốc há»™i Ä‘ã đề nghị xem xét trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan đến các vi phạm, sai sót trong thá»±c hiện Nghị quyết số 88/2014/QH13 và Nghị quyết số 51/2017/QH14 của Quốc há»™i về đổi má»›i chÆ°Æ¡ng trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông. Tuy vậy, cÅ©ng cần thẳng thắn rằng để hạn chế các bất cập kéo dài nhÆ° vừa qua, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát cÅ©ng cần sâu sát hÆ¡n, chứ không đợi đến khi “chuyện Ä‘ã rồi” má»›i vào cuá»™c.

Ngành giáo dục cần sá»›m “hoàn thiện và ổn định hệ thống sách giáo khoa”, theo Ä‘úng tinh thần của Nghị quyết Đại há»™i Đảng lần thứ XIII. Sách giáo khoa có ổn định thì má»›i tạo thuận lợi cho quá trình giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh. Nếu còn loay hoay thì còn gây bất an cho xã há»™i, tạo kẽ hở cho thất thoát, lãng phí.

Lãng phí từ sách giáo khoa không chỉ là lãng phí nguồn lá»±c đầu tÆ° của Nhà nÆ°á»›c, mà còn là lãng phí chi phí trang trải cuá»™c sống của má»—i gia Ä‘ình, đặc biệt là lãng phí thời gian và cÆ¡ há»™i thúc đẩy nâng cao chất lượng nguồn nhân lá»±c, khi thời kỳ dân số vàng của Việt Nam Ä‘ã sắp khép lại. Vậy nên, hÆ¡n lúc nào hết, cần lắm những người làm sách giáo khoa không chỉ có tầm, mà còn có tâm.