Giữa năm 2022, loạt tin đồn thất thiệt trên mạng xã há»™i về việc má»™t số doanh nghiệp ngoài nhà nÆ°á»›c là các công ty đại chúng niêm yết trên sàn chứng khoán bị thanh tra chuyên đề hoạt Ä‘á»™ng phát hành trái phiếu và việc thá»±c hiện pháp luật về kế toán, thuế, chứng khoán Ä‘ã gây hoang mang cho nhà đầu tÆ°. Điều này khiến cổ phiếu các doanh nghiệp xuất hiện trong tin đồn bị ảnh hưởng nghiêm trọng. (Ảnh: Báo Đấu Thầu).

Các cuá»™c rượt Ä‘uổi

Mark Twain - Nhà văn nổi tiếng người Mỹ Ä‘ã từng nói: “A lie can travel halfway around the world while the truth is still putting on its shoes" - nghÄ©a là: "Trong khi lời nói dối Ä‘ã Ä‘i được ná»­a hành trình má»›i, thì sá»± thật vẫn còn Ä‘ang buá»™c dây giày". Cho thấy tốc Ä‘á»™ của sá»± lan truyền tin giả, tin đồn thất thiệt là vô cùng Ä‘áng sợ.

Theo má»™t nghiên cứu đến từ Viện Công nghệ Massachusetts, tin giả tiếp cận được vá»›i Ä‘á»™c giả nhanh hÆ¡n và nhiều hÆ¡n rất nhiều lần so vá»›i tin thật, 1% tin tức giả hàng đầu tá»›i tay tối Ä‘a là 100.000 người, trong khi con số này vá»›i tin tức thật chỉ vỏn vẹn là 1.000 người mà thôi. 

Tại sao người đọc thường xuyên "dính" đến tin giả?

Theo ông Lê Quang Tá»± Do - Cục trưởng Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin Ä‘iện tá»­ (Bá»™ TT&TT), bản chất của tin giả là má»›i lạ, đề cập đến chủ đề nóng bỏng tại thời Ä‘iểm Ä‘ó. Những người tạo nên tin giả thường có mục Ä‘ích trục lợi cá nhân hoặc công kích người khác vì thế họ thường tạo những tiêu đề hết sức giật gân, gây chú ý. 

"Tất cả mọi người đều có quyền bày tỏ, chia sẻ thông tin trên mạng xã há»™i. Rất tiếc là sau khi những thông tin sai sá»± thật Ä‘ã được chia sẻ rá»™ng rãi thì các cÆ¡ quan quản lý má»›i tiến hành kiểm tra, xác minh xem thông tin Ä‘ó có Ä‘úng hay không? Đây là cuá»™c rượt Ä‘uổi liên tục và khó khăn", ông Lê Quang Tá»± Do cho biết,

Để khắc phục tình trạng này, theo ông Lê Quang Tá»± Do, quan trọng nhất vẫn là ý thức của người dùng. Muốn hạn chế tin giả thì phải có những chÆ°Æ¡ng trình nâng cao ý thức của người dùng tạo không gian văn minh, văn hoá mạng. 

DÆ°á»›i góc nhìn của ông Nguyá»…n Bá Diệp - Đồng sáng lập MoMo, cùng vá»›i sá»± phát triển của công nghệ và các ứng dụng, tin tức đến vá»›i công chúng quá nhiều, và mọi người thường có thói quen "chỉ đọc cái tá»±a", không quan tâm đến những ná»™i dung sau Ä‘ó. Họ lập tức có phản hồi, hoặc share những thông tin Ä‘ó.

Ông Nguyá»…n Bá Diệp nhắc tá»›i má»™t nghiên cứu vui của má»™t số nhà báo trên thế giá»›i, họ lập má»™t trang web vá»›i tên gọi là Underground News Report và sáng tạo ra những bài báo khác nhau vá»›i ná»™i dung rất kỳ quái. Sau 2 tuần Ä‘ã có 1 triệu lượt share của trang web này trên tất cả các nền tảng, mặc dù ngay trong bài báo, các nhà báo đều Ä‘ã ghi bên dÆ°á»›i “Ä‘ây là những ná»™i dung được thêu dệt - không phải sá»± thật”. "NhÆ°ng hầu nhÆ° người đọc không hề đọc được đến câu Ä‘ó, mà share ngay lập tức. Vấn đề là thói quen hiện nay của người đọc là chỉ đọc lÆ°á»›t, họ thấy giật gân, thú vị là share", ông Nguyá»…n Bá Diệp cho biết.

Thông tin giả, tin đồn thất thiệt, có tác Ä‘á»™ng vô cùng lá»›n đến niềm tin thị trường

Thị trường tài chính là má»™t thị trường rất nhạy cảm - thị trường về "niềm tin". Khi các thông tin giả được tạo ra và thiết kế rất tinh vi, nó Ä‘ánh trá»±c tiếp vào niềm tin của người đọc, gây thiệt hại lá»›n về kinh tế, làm mất niềm tin vào các định chế lá»›n, làm tổn hại uy tín, mất hình ảnh thÆ°Æ¡ng hiệu của doanh nghiệp.

Trong cuốn Thinking fast and slow của Daniel Kahneman - má»™t nhà tâm lý học và nhà kinh tế học người Mỹ gốc Israel Ä‘ã đạt giải Nobel cho rằng, con người có 2 hệ thống, hệ thống thứ nhất thiên về cảm xúc còn gọi là cÆ¡ chế nghÄ© nhanh, tá»± Ä‘á»™ng, thường xuyên được sá»­ dụng, cảm tính, rập khuôn và tiềm thức. Hệ thống 2, là thiên về logic còn gọi là cÆ¡ chế nghÄ© chậm, Ä‘òi hỏi ít ná»— lá»±c, ít được sá»­ dụng, dùng logic có tính toán và ý thức.

Trong má»™t loạt thí nghiệm tâm lý mang tính tiên phong, Kahneman chứng minh rằng, con người chúng ta thường Ä‘i đến quyết định theo cÆ¡ chế nghÄ© nhanh hÆ¡n là nghÄ© chậm. Chính vì lẽ Ä‘ó, con người có xu hÆ°á»›ng tin vào những gì vừa hiện ra trÆ°á»›c mắt mà không tìm hểu má»™t cách kỹ càng.

Tin giả tác Ä‘á»™ng nhÆ° nào đến tài chính của các công ty?

Nghiên cứu của Đại học Baltimore cùng CHEQ tổng hợp năm 2019 cho thấy, riêng tin giả Ä‘ã gây thiệt hại cho thị trường tài chính của Mỹ là 7,8 tá»· Ä‘ô trong Ä‘ó 70% số tiền này làm ảnh hưởng đến giá cổ phiếu, ảnh hưởng trá»±c tiếp đến doanh nghiệp.

Ông Nguyá»…n Bá Diệp, người đồng sáng lập kiêm Phó Chủ tịch MoMo - ứng dụng ví Ä‘iện tá»­ lá»›n nhất Việt Nam nhắc đến má»™t trong những ví dụ Ä‘iển hình, người giàu nhất thế giá»›i Elon Musk - Chủ tịch Công ty sản xuất xe Ä‘iện Tesla.

Trong video chiếu má»™t xe Tesla tá»± lái Ä‘âm vào robot Ä‘ã tạo ra má»™t cuá»™c bàn luận vô cùng sôi nổi trên khắp các diá»…n Ä‘àn lá»›n nhỏ, rằng Tesla có thể tiêu diệt thế giá»›i. Sau Ä‘ó, sá»± thật được hé lá»™, video Ä‘ó là giả vì tại thời Ä‘iểm Ä‘ó, Tesla chÆ°a có xe tá»± lái và video Ä‘ó được setup má»™t cách có chủ Ä‘ích.

"Điều này không chỉ tác Ä‘á»™ng đến Tesla mà còn tác Ä‘á»™ng đến toàn bá»™ ngành taxi, bởi ở Mỹ, hai ông lá»›n là Uber và Lyft chủ trÆ°Æ¡ng sá»­ dụng Tesla để chở khách, tiết kiệm chi phí", ông Nguyá»…n Bá Diệp cho hay.

CÅ©ng trong thời gian gần Ä‘ây, má»™t video cho thấy hình ảnh xe Tesla cháy bùng ở gala Thượng Hải. Elon Musk Ä‘ã lên Twiter và nói rằng: "Hàng năm có mấy triệu chiếc xe bị cháy, trong khi Ä‘ó Tesla má»›i cháy có 1 cái mà không gây tá»­ vong, Ä‘ã thành câu chuyện của toàn thế giá»›i".

Ông Nguyá»…n Bá Diệp nhận định, thông tin sai sá»± thật gây ảnh hưởng vô cùng lá»›n về cả tài chính và uy tín của các doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, vừa qua rất nhiều những thông tin xuyên tạc, tin đồn thất thiệt xung quanh việc các lãnh đạo cấp cao của các ngân hàng, tập Ä‘oàn lá»›n bị bắt. Các Ä‘Æ¡n vị gặp sá»± cố kỹ thuật thông thường nhÆ°ng được biến hoá thành bị “hacker Ä‘ánh sập”. Các đợt kiểm tra định kỳ của các công ty thì bị đồn thổi lên thành công ty, doanh nghiệp Ä‘ó Ä‘ang bị Ä‘iều tra…

Điều này khiến cổ phiếu các doanh nghiệp xuất hiện trong tin đồn bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Má»™t số công ty Ä‘ã có thông cáo báo chí để Ä‘ính chính, trấn an các cổ Ä‘ông, nhà đầu tÆ° về tin đồn này nhÆ°ng cổ phiếu của các công ty này vẫn theo Ä‘à tiếp tục giảm mạnh.

Ông Nguyá»…n Bá Diệp nhắc về vụ cháy kinh hoàng tại má»™t chung cÆ° mini tại Hà Ná»™i vá»›i thông tin ban đầu xác định nguyên nhân là do sạc xe Ä‘iện. Dẫn tá»›i việc ngay lập tức tất cả các nÆ¡i không cho sạc xe Ä‘iện, người dân loay hoay tìm cách sạc bên ngoài. Doanh nghiệp xe Ä‘iện thời Ä‘iểm Ä‘ó cÅ©ng vô cùng lao Ä‘ao. Cuối cùng kết luận vụ cháy là do xe xăng.

"Những thông tin giả, tin đồn thất thiệt, có tác Ä‘á»™ng vô cùng lá»›n đến niềm tin thị trường - và thị trường tài chính là thị trường của niềm tin. Thiệt hại về uy tín về thÆ°Æ¡ng hiệu là không thể Ä‘o đếm được, có những tác Ä‘á»™ng không thể khắc phục khi niềm tin Ä‘ã in hằn, cố hữu trong tâm trí mọi người", ông Nguyá»…n Bá Diệp nhận định.

Quay lại thời gian vào năm 2016, vụ việc nổi tiếng chi phối toàn cầu lúc Ä‘ó, liên quan đến việc sá»­ dụng dữ liệu của Facebook do Cambridge Analytica thá»±c hiện. Theo Ä‘ó, Cambridge Analytica Ä‘ã khai thác dữ liệu người dùng trên mạng xã há»™i Facebook để nghiên cứu cá»­ tri, từ Ä‘ó Ä‘Æ°a ra chiến lược truyền thông tập trung vào các nhóm đối tượng cá»­ tri, tạo lợi thế cho ông Donald Trump.

Alexander Nix - Giám đốc Ä‘iều hành Cambridge Analytics Ä‘ã nói rằng: "If doesn't matter if is true or not as long as they believer it" - "Đúng hay sai không quan trọng, miá»…n là họ tin vào Ä‘iều Ä‘ó".

Khắc phục tin giả vá»›i 3 câu hỏi

Theo kinh nghiệm thá»±c tế tại doanh nghiệp mình, ông Nguyá»…n Bá Diệp cho biết giải pháp khắc phục tin giả vá»›i 3 câu hỏi. Thứ nhất, khi có má»™t thông tin gì Ä‘ó, phải tá»± đặt câu hỏi rằng mình Ä‘ã nhìn thấy sá»± vật, vụ việc Ä‘ó chÆ°a?

Thứ 2, trÆ°á»›c khi ấn share, hãy nghÄ© đến việc liệu chính mình hay gia Ä‘ình mình có thể là nạn nhân của những tin tức méo mó ấy hay không?

Thứ 3, toàn bá»™ những thông tin giả mạo được lan truyền trên mạng thì má»™t trong những mục tiêu là thao túng vá»›i các mục Ä‘ích khác nhau, trÆ°á»›c khi share thông tin Ä‘ó nên đặt câu hỏi, mình có Ä‘ang bị ai thao túng hay không? 

Ông Nguyá»…n Bá Diệp nêu thêm má»™t trong những vấn đề doanh nghiệp Việt Nam rất hay gặp phải khi đối mặt vá»›i tin giả là Ä‘ôi khi mọi người ngần ngại không dám đối diện. 

"MoMo có những lúc bị lá»—i do hệ thống bảo trì, kể cả đối vá»›i những công ty công nghệ lá»›n trên thế giá»›i việc gián Ä‘oạn dịch vụ, thậm chí cả ngày là Ä‘iều rất bình thường. Má»™t thông báo sẽ được viết rõ ràng trên website giải thích cho người dùng hiểu. Vậy nên phải dÅ©ng cảm, không né tránh, thông tin tốt hay xấu đều phải xác nhận", ông Nguyá»…n Bá Diệp Ä‘Æ°a ra lời khuyên.

Theo Phan Hoà Giang/Báo NB&CL

https://www.congluan.vn/tin-gia--rui-ro-toan-cau-hang-dau-the-gioi-va-cuoc-ruot-duoi-lay-lai-niem-tin-post274142.html